TP HCMChị Nhiên, 38 tuổi, viêm mũi dị ứng nên thường dùng thuốc xịt mũi, nay thở nhanh, đau đầu, bác sĩ chẩn đoán suy tuyến thượng thận.
BS.CKII Trần Thùy Ngân, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chẩn đoán người bệnh mất nước nặng, sốt cao, hạ natri máu dưới 135 mEq/L, chỉ số cortisol máu còn 12 nmol/L (bình thường khoảng 120-500 nmol/L) - dấu hiệu đặc trưng của cơn suy thượng thận cấp. Chị Nhiên được truyền dịch, tiêm thuốc nhằm điều chỉnh nước và điện giải, bổ sung hormone thay thế, theo dõi liên tục.
Bệnh nhân cho biết thường xuyên sử dụng một loại thuốc xịt mũi để chữa viêm mũi dị ứng. Bác sĩ Ngân cho rằng có thể trong thuốc xịt mũi này có thành phần corticoid đã tác động đến tuyến thượng thận.
Bác sĩ giải thích bình thường, tuyến yên tiết ra hormone ACTH kích thích tuyến thượng thận tăng sản xuất cortisol. Khi nồng độ cortisol trong máu cao, tuyến yên nhận được tín hiệu sẽ giảm tiết ACTH, lúc này hoạt động của tuyến thượng thận giảm. Ngược lại, khi nồng độ cortisol máu giảm hoặc khi cơ thể cần nhiều cortisol (như khi bị ốm, sốt hay stress...), tuyến yên tiết ra nhiều ACTH hơn để kích thích tuyến thượng thận hoạt động mạnh hơn, tăng tiết cortisol để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
Chị Nhiên được điều trị suy tuyến thượng thận tại khoa Nội tiết - Đái tháo đường. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Sử dụng quá nhiều thuốc chứa corticoid khiến nồng độ corticoid ngoại sinh từ bên ngoài đưa vào tăng, ức chế tuyến yên không tiết ra ACTH, làm tuyến thượng thận không hoạt động. Tình trạng này kéo dài có thể khiến tuyến thượng thận teo, không thể tiết ra cortisol, mất chức năng vĩnh viễn, theo bác sĩ Ngân.
Chị Nhiên ngừng thuốc corticoid đang dùng, điều trị bằng hormone thay thế tiêm tĩnh mạch và đường uống. Tuy nhiên, người bệnh không dung nạp với thuốc uống nên phải tiêm bắp.
Sau một tuần điều trị, người bệnh ổn định sức khỏe, xuất viện và tái khám định kỳ để bác sĩ chỉnh liều, tầm soát các biến chứng liên quan tác dụng phụ của việc sử dụng corticoid lâu dài.
Điều trị suy tuyến thượng thận do thuốc tùy vào tình trạng bệnh. Đa phần người bệnh thường phải dùng hormone thay thế để bù đắp lượng hormone thiếu hụt. Thời gian sử dụng hormone thay thế còn phụ thuộc vào khả năng phục hồi. Người mắc bệnh nhẹ có thể hồi phục sau 6-12 tháng, rình trạng suy nặng cần 2-3 năm nhưng cũng có những người bị suy thượng thận vĩnh viễn phải dùng hormone thay thế suốt đời.
Bác sĩ lưu ý corticoid dạng uống, tiêm, bôi ngoài da hay xịt mũi trong thời gian dài có thể đi vào máu. Lạm dụng thuốc corticoid dẫn đến suy tuyến thượng thận sớm. Khi chưa có chỉ định của bác sĩ, người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc cũng như các loại thuốc chứa thành phần corticoid.
Bạch Dương
*Tên người bệnh đã thay đổi
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh nội tiết tại đây để bác sĩ giải đáp
