Có người đi mà không có tin về
Ông Trương Văn Sa Tăng (59 tuổi, nguyên Chủ tịch Hội Nông dân P.Cam Phúc Bắc, TP.Cam Ranh (cũ), Khánh Hòa) là em họ của liệt sĩ Trần Văn Khôi, kể lại mẹ ông Tăng là bà Nguyễn Thị Nhơn (em gái mẹ ông Khôi), lấy chồng và sinh sống ở khu vực Mỹ Ca (Cam Ranh) từ trước năm 1975. Giữa năm 1975, trung úy Khôi cùng đơn vị ra đóng quân ở căn cứ Cam Ranh. Trong một lần về thăm quê Hoài Nhơn (Bình Định cũ), biết bà dì Nguyễn Thị Nhơn đang sống cách nơi mình đóng quân khoảng 20 km, ông Khôi đã cất công dò tìm và gặp được.
Từ thời điểm cuối năm 1975 - đầu tháng 3.1976 (trước khi ra đảo Sinh Tồn), trung úy Khôi thường xuyên đạp xe ra gia đình dì Nguyễn Thị Nhơn thăm chơi, ăn ở dịp cuối tuần, lễ tết. Thấy cháu vất vả, bà dì đã cho mượn chiếc xe gắn máy làm phương tiện đi lại và đây cũng là chiếc xe máy duy nhất có mặt tại doanh trại Tiểu đoàn 4 (Lữ đoàn Hải quân đánh bộ 126) ở căn cứ Cam Ranh lúc đó.
Ông Trần Văn Hảo cầm tấm hình của anh trai Trần Văn Khôi; tấm hình bên cạnh chụp bia mộ liệt sĩ ghi "Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, Đơn vị: Đ/Sinh Tồn, hy sinh 1976"
ẢNH: MAI THANH HẢI
Khoảng 10 ngày trước khi xuống tàu ra đảo, trung úy Khôi ra nhà bà dì Nguyễn Thị Nhơn chào "con phải ra Trường Sa làm Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn" và gửi lại chiếc xe gắn máy trả dì. Gần Tết âm lịch Đinh Tỵ 1977, một người bạn của ông Khôi thường đi cùng ra chơi, tìm gặp bà Nhơn thông báo tin dữ: "Anh Trần Văn Khôi đã chết ngoài đảo. Thông tin cụ thể đơn vị sẽ báo sau"…
"Năm 2010, trước khi nhắm mắt, mẹ tôi vẫn nhắc hỏi về anh Khôi", ông Trương Văn Sa Tăng nhớ lại và kể: Từ khi ông Trần Văn Hảo đi bộ đội về, cứ mấy năm lại từ Bình Định nhảy xe đò vào Mỹ Ca dò hỏi thông tin anh trai Trần Văn Khôi. Do căn cứ Cam Ranh được bảo vệ rất chặt, ông Hảo không thể qua cổng để vào Lữ đoàn 146 và Bộ Tư lệnh Vùng 4 Hải quân, nên phải bắt quen nhờ vả các cán bộ hải quân sinh sống xung quanh, tiện xe chở qua các cổng vệ binh.
Năm 2012, ông Hảo đã già yếu nhưng vẫn cố gắng ra Vùng 4 Hải quân, nhờ ông Tăng đưa vào gặp cán bộ chính sách Vùng 4 Hải quân, tiếp tục hỏi tin anh trai Trần Văn Khôi. Đơn vị cho xe chở 2 ông ra nghĩa trang liệt sĩ Cam Ranh (cũ), chỉ ngôi mộ ghi trên bia "Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, hy sinh 1976, đảo Sinh Tồn".
Ông Hảo thắc mắc: "Anh tôi họ Trần chứ không phải họ Đỗ. Nếu nhận phần mộ này thì làm cách nào biết đó là xương cốt anh trai tôi? Là liệt sĩ, sao đơn vị không báo tin cho gia đình và giấy tờ, chế độ liệt sĩ bao năm qua đang ở đâu?". Cán bộ chính sách Vùng 4 Hải quân xoa dịu: "Bác cứ về đi, rồi chúng tôi sẽ có cách giải quyết và báo tin đến tận nhà!". 14 năm đã trôi qua, ông Hảo và thân nhân liệt sĩ Trần Văn Khôi vẫn chưa nhận được thông tin cụ thể.
Một liệt sĩ, nhiều thông tin
Theo danh sách "Liệt sĩ hy sinh vì hòa bình và ổn định tại Cam Ranh" (kèm theo Công văn số 10.234/CT-CS ngày 16.9.2009 của Cục Chính trị Hải quân), từ năm 1975 - 2009, chỉ có 1 liệt sĩ tên Khôi, hy sinh năm 1976. Thông tin cụ thể được ghi trong danh sách: Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, sinh năm 1954, nhập ngũ tháng 1.1972, hy sinh 1976, cấp bậc chức vụ: trung úy - đảo trưởng, đơn vị: Lữ 146, Vùng 4; quê quán: thành phố Quy Nhơn, Bình Định.
Phần mộ liệt sĩ ghi "Đổ (Đỗ) Văn Khôi, đơn vị: Đ/Sinh Tồn, hy sinh 1976" ở nghĩa trang liệt sĩ Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa
ẢNH: MAI THANH HẢI
Với sự giúp đỡ rất nhiệt tình, trách nhiệm của Thủ trưởng Quân chủng Hải quân, Bộ Tư lệnh Vùng 4 Hải quân và Lữ đoàn 146 thuộc Vùng 4 Hải quân…, chúng tôi đã được tiếp cận các tài liệu lưu trữ để lấy thông tin về liệt sĩ Đỗ Văn Khôi.
Thậm chí, Chuẩn đô đốc (thiếu tướng) Nguyễn Đình Hùng, Phó tư lệnh Quân chủng Hải quân, đã trực tiếp yêu cầu ngành chính sách rà soát kiểm tra.
Ngày 2.6, đại tá Nguyễn Công Thắng, Phó chủ nhiệm Chính trị Hải quân, đã có văn bản báo cáo Chuẩn đô đốc Nguyễn Đình Hùng, cụ thể như sau: "Cục Chính trị rà soát Sổ đăng ký liệt sĩ công tác tại Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân. Kết quả như sau: Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, sinh năm 1951, quê quán: Quy Nhơn, Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai); nhập ngũ 1.3.1973; cấp bậc trung úy, đại đội trưởng; hy sinh ngày 29.5.1975. Hiện mộ phần được an táng tại nghĩa trang liệt sĩ phường Cam Ranh (cũ), nay là phường Ba Ngòi. Số phần mộ 193 - Khu K8"…
Các thông tin này có nhiều điểm không trùng khớp với nhau (năm sinh, thời gian nhập ngũ - hy sinh…). Về thông tin thân nhân liệt sĩ, các cán bộ ngành chính sách Hải quân đã tìm kiếm rất kỹ, nhưng không có thông tin gia đình người thân.
Đảo Sinh Tồn nhìn từ trực thăng quân sự, tháng 6.2026
ẢNH: MAI THANH HẢI
Không tìm thấy hồ sơ liệt sĩ
Từ thông tin "quê quán: Quy Nhơn, Bình Định" của liệt sĩ Khôi, chúng tôi liên hệ với chị Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, và được chị Lịch cùng các cán bộ Sở Nội vụ, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh giúp đỡ rất nhiệt thành.
"Trong hồ sơ lưu trữ của tỉnh Gia Lai mới và Bình Định cũ, không có thông tin về liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, quê quán Quy Nhơn, Bình Định, hy sinh năm 1975 - 1976", ông Phan Đình Hòa, Phó giám đốc Sở Nội vụ Gia Lai, khẳng định.
Một cán bộ ngành Nội vụ cho biết: "Trên hệ thống quản lý dữ liệu liệt sĩ toàn quốc, không ghi nhận thông tin về liệt sĩ Đỗ Văn Khôi/Trần Văn Khôi/Trần Khôi, quê quán Bình Định, hy sinh trong thời gian 1975 - 1976" và nhận định: "Có thể khi làm hồ sơ công nhận liệt sĩ, cán bộ phụ trách đã dùng thông tin khác. Cũng có thể đối tượng chưa được công nhận liệt sĩ, nhưng vẫn tự đưa vào danh sách".
Thiếu tá Lường Xuân Kính, nguyên Chỉ huy trưởng đảo Song Tử Tây, Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân (thời điểm 1976 là chuẩn úy - trung đội trưởng bộ binh đảo Sinh Tồn), khẳng định tấm hình chụp trung úy Trần Văn Khôi, Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn, hy sinh cuối năm 1976
ẢNH: MAI THANH HẢI
Đại tá Nguyễn Kiều Kinh, nguyên Trưởng phòng Chính sách Quân chủng Hải quân, chia sẻ với chúng tôi: Trong gần 10 năm phụ trách công tác chính sách của Quân chủng Hải quân, ông chưa thấy cấp dưới báo cáo về trường hợp này.
"Thời điểm ấy diễn ra việc chia tách - sáp nhập các đơn vị, có thể hồ sơ giấy tờ thất lạc, sơ suất làm thay tên đổi họ. Thế nhưng cán bộ xử lý việc này quá máy móc. Cả đơn vị có 1 người tên Khôi, hy sinh thời điểm ấy, thì cũng có thể xác định sự trùng hợp và thông tin cho thân nhân", đại tá Kinh nói và khẳng định: "Phải tìm kiếm hồ sơ liệt sĩ và thông tin chính thức cho gia đình. Cần thiết thì xác định ADN. Nếu chế độ chính sách chưa thực hiện, phải sửa chữa ngay"…
"...Đầu năm 1975, trung úy Trần Văn Khôi là Đại đội trưởng Đại đội 13 huấn luyện tân binh, thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 22B, Quân khu 4 (đóng quân ở xã Sơn Trường, Hương Sơn, Hà Tĩnh). Sau ngày 30.4.1975, trước yêu cầu phát triển của Hải quân, Bộ Quốc phòng điều 3 tiểu đoàn của Trung đoàn 22B sang Hải quân. Thời điểm này, tôi từ Đại đội 45 (đại đội xây dựng thuộc Trung đoàn 22B) về làm nhân viên quản lý của Đại đội 16 cùng Tiểu đoàn 4 với anh Trần Văn Khôi. Cuối tháng 7.1975, Tiểu đoàn 4 chúng tôi và Trung đoàn 46 (Quân khu 3), Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn đặc công 126 Hải quân) từ Cát Lái hành quân đường biển ra Cam Ranh, thành lập Lữ đoàn 126 Hải quân đánh bộ, phòng thủ Trường Sa.
Thời gian đóng quân ở Cam Ranh, Đại đội 16 của tôi cùng chung doanh trại với Đại đội 13 của anh Khôi, chiều chiều vẫn chơi bóng chuyền cùng nhau. Trung úy Khôi ra làm Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn khoảng tháng 3, 4.1976, đến cuối năm 1976 thì hy sinh do thuốc nổ và sau đó được công nhận liệt sĩ…", đại tá, PGS-TS Đặng Thanh Bình (nguyên Phó trưởng khoa Cảnh sát biển, Học viện Hải quân; hiện sống tại TP.HCM) cho hay.
