Ở tuổi 40, bạn cần quan tâm đến huyết áp, đường huyết, mỡ máu, tầm soát định kỳ, tập luyện đều đặn kết hợp dinh dưỡng hợp lý để quản lý sức khỏe trước khi về già.
Từ tuổi 40, hàng loạt bệnh im lặng hình thành như béo phì, viêm khớp, suy tim, thận, trầm cảm, Alzheimer, bệnh tự miễn, viêm gan virus, đều là nguyên nhân gây tử vong và tàn tật hàng đầu hiện nay. Tuy nhiên, tâm lý "vẫn còn ổn" khiến nhiều người bỏ qua thời điểm vàng để can thiệp.
Người Việt thường "có bệnh mới chữa". Cách tiếp cận này phù hợp y tế điều trị nhưng không phù hợp với xã hội già hóa nhanh. Khi chỉ chạy theo bệnh sau khi bệnh xuất hiện, chi phí y tế tăng, còn chất lượng sống giảm mạnh. Nhiều người còn coi chuẩn bị cho tuổi già là tiêu cực, như đang "tự nhận mình sắp già".
Thực tế, 40 tuổi vẫn sớm để thay đổi quỹ đạo sức khỏe cho 20 đến 30 năm tiếp theo. Can thiệp đúng lúc giúp trì hoãn, kiểm soát hoặc làm chậm nhiều bệnh mạn tính.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, chỉ ra cách chuyển từ "khám khi có bệnh" sang "quản lý sức khỏe trước khi bệnh đến".
Người dân xếp hàng chờ khám bệnh tại trạm y tế phường Cầu Ông Lãnh, TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Đo huyết áp mỗi năm
Huyết áp cao gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận. Nhiều người tăng huyết áp nhiều năm mà không biết. Chỉ khi biến cố xảy ra mới phát hiện bệnh đã có từ lâu. Huyết áp bình thường < 120/80 mmHg. Cao từ 140/90 mmHg trở lên, theo WHO.
Người 40 tuổi nên đo huyết áp mỗi năm. Nếu chỉ số ở vùng ranh giới hoặc có yếu tố nguy cơ (thừa cân, ít vận động, uống rượu), cần đo thường xuyên hơn.
Kiểm tra đường huyết
Không phải chỉ người lớn tuổi mắc tiểu đường. Tiền tiểu đường và tiểu đường type 2 xuất hiện sớm hơn, nhất là ở người thừa cân, ít vận động, ngủ kém, ăn uống không đều.
Lượng đường huyết bình thường ở người khỏe mạnh dao động từ 4,0 đến 5,4 mmol/l khi đói và tăng lên khoảng 7,8 mmol/l 2 giờ sau khi ăn.
- Bình thường: Dưới 100 mg/dL (dưới 5,6 mmol/L).
- Tiền tiểu đường (nguy cơ cao): Từ 100 đến 125 mg/dL (từ 5,6 đến 6,9 mmol/L).
- Tiểu đường: Từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) trở lên
Kiểm tra mỡ máu
Không béo không nghĩa là mỡ máu tốt. Cholesterol xấu (LDL) và mỡ nội tạng tăng âm thầm dù cân nặng chưa thay đổi.
- Cholesterol toàn phần: Dưới 5,2 mmol/L là bình thường; từ 5,2–6,2 mmol/L là giới hạn cao; trên 6,2 mmol/L là cao.
- LDL-Cholesterol (mỡ xấu): Dưới 3,0 mmol/L là tốt; từ 3,4 mmol/L trở lên là cao; trên 4,1 mmol/L là rất cao.
- Triglyceride: Dưới 1,7 mmol/L là bình thường; từ 1,7–2,2 mmol/L là cao nhẹ; từ 2,3 mmol/L trở lên là cao.
- HDL-Cholesterol (mỡ tốt): Dưới 1,0 mmol/L ở nam và dưới 1,3 mmol/L ở nữ được xem là thấp (cần duy trì mức cao để bảo vệ tim mạch)
Khám gan, thận
Thói quen ăn nhiều tinh bột, uống rượu bia, tăng cân hoặc kháng insulin dễ làm gan thận bị tổn thương. Các xét nghiệm AST, ALT, creatinine, eGFR phát hiện sớm tổn thương.
Sàng lọc ung thư
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, khuyến cáo sàng lọc ung thư phổ biến: vú, phổi, gan, dạ dày.
Ung thư gan mắc cao ở Việt Nam. Ung thư dạ dày thường không biểu hiện rõ, dễ nhầm với bệnh thông thường. Ung thư vú và cổ tử cung gây tử vong hàng đầu ở nữ. Ung thư đại trực tràng thường gặp ở nhóm 50-75 tuổi, hoặc trước 50 tuổi nếu có yếu tố nguy cơ gia đình.
Chọn cơ sở y tế uy tín, bác sĩ đúng chuyên ngành. Tuyệt đối không tin quảng cáo tràn lan trên mạng.
Khám mắt
Từ 40 tuổi, nhiều người thấy đọc gần kém hơn. Đó thường là lão thị sinh lý, nhưng cũng lúc nên khám mắt nền.
Khám sớm phát hiện glôcôm, đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm, tổn thương võng mạc. Glôcôm đặc biệt nguy hiểm vì tiến triển âm thầm, không đau, không đỏ mắt, nhưng gây mất thị lực vĩnh viễn.
Cập nhật vaccine
Người trưởng thành nên rà soát vaccine uốn ván, cúm hằng năm và các loại khác theo tuổi, bệnh nền.
Tập luyện và ăn uống
Tập luyện đều đặn, không cần quá nặng. Đi bộ, leo cầu thang, tập tạ nhẹ, tập dây kháng lực hoặc dùng trọng lượng cơ thể đều có ích.
Không ăn quá nhiều, không ăn theo cảm tính, không thiếu đạm. Tăng chất xơ, rau xanh, cá, đậu, hạt, thực phẩm ít chế biến. Chúng giúp kiểm soát đường huyết và mỡ máu tốt hơn.
Hạn chế đồ ngọt, rượu bia, thức ăn nhanh, ăn khuya. Quản lý căng thẳng, stress.
Bác sĩ Hoàng nói: "40 tuổi không phải ngưỡng xuống dốc mà là ngưỡng quyết định. Người nào nhìn thấy sớm, chuẩn bị sớm, giữ kỷ luật tốt sẽ vượt qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn rất nhiều".
Thùy An
