- Tác giả, Sarah Rainsford
- Vai trò, Phóng viên chuyên về Đông Âu
- , Kyiv
Được đăng 16 phút trước
Thời gian đọc: 9 phút
Vasyl Krupych hiểu rõ việc chiến đấu vì Ukraine có nghĩa là gì.
Ông kể về những cảnh tượng kinh hoàng trong các trận đánh ở vùng Donbas, miền đông Ukraine. Ông là một xạ thủ súng máy.
Trên chiến trường, đã có những lúc ông vừa cầu nguyện, vừa khóc, nhưng bằng cách nào đó vẫn sống sót trước các đợt tấn công dữ dội của quân Nga.
Nhưng đến tháng 12/2025, khi đã được điều về tuyến sau, Krupych lại bị chính đồng bào mình tấn công trong lúc đi truy tìm những người trốn nghĩa vụ quân sự.
Ông kể rằng có hai người đàn ông phớt lờ yêu cầu xuất trình giấy tờ rồi bỏ chạy. Khi tổ tuần tra truy đuổi, Krupych đã bị đánh trọng thương bằng xà beng.
Ông phải nằm viện suốt sáu tuần.
"Anh ta làm tôi gãy xương sườn. Tôi nằm ngay đơ và không thở nổi," người cựu binh kể trong một cuộc phỏng vấn gần đây.
"Chúng tôi chiến đấu để làm gì, nếu giờ đây chính người dân lại đi đánh binh lính?"
Bạo lực gia tăng
Thanh tra quân đội của Ukraine cho biết các vụ tấn công như vậy hiện xảy ra "thường xuyên" và đã trở thành "một vấn đề lớn", trong bối cảnh đất nước đang chật vật huy động thêm binh lính để tham gia cuộc chiến với Nga hiện đã sang năm thứ năm.
Đây không phải chủ đề mà nhiều người Ukraine muốn bàn tới, lo rằng sẽ tiếp tay cho những diễn ngôn tuyên truyền của Nga.
Tuy nhiên, báo cáo mới nhất của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia ghi nhận hơn 600 vụ tấn công nhằm vào các nhân viên tuyển quân tính đến nay, đồng thời cảnh báo tình trạng bạo lực đang "ngày càng nghiêm trọng".
Hồi tháng Tư, nhiều cán bộ tuyển quân đã bị đâm, trong đó có một người thiệt mạng.
Đến tháng này, tại thành phố Lviv, khoảng 200 người biểu tình đã bao vây các nhân viên đang định bắt giữ một người bị nghi trốn nghĩa vụ, rồi đập phá và lật xe của họ.
Sau khi Tổng thống Volodymyr Zelensky lên án hành vi bạo lực nhằm vào các quân nhân đang phục vụ, vụ bạo loạn trở thành tin tức nổi bật.
Tuy nhiên, quyết định gây tranh cãi sau đó của ông là cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov – do bất đồng về tính cách và định hướng với Tổng tư lệnh quân đội Ukraine – đồng nghĩa với việc các nỗ lực giải quyết khủng hoảng nghĩa vụ quân sự sẽ bị đình trệ.
Nhưng sự phẫn nộ vừa bùng phát ở Lviv cho thấy vấn đề này cần được giải quyết ngay lập tức.
'Đưa lên xe buýt'
Nguyên nhân của tình trạng này có vẻ rất đa dạng, từ nỗi sợ phải ra tiền tuyến – giờ đây hầu như ai cũng biết một người từng bị thương hoặc thiệt mạng – cho tới tâm lý không muốn tham gia một cuộc chiến không rõ hồi kết.
Làn sóng tình nguyện duy nhất sau giai đoạn đầu của cuộc chiến xuất hiện vào cuối năm 2023, khi Ukraine mở cuộc phản công nhằm giành lại lãnh thổ ở đông nam.
Nhưng sự hào hứng đó không kéo dài.
Theo nghị sĩ đối lập Oleksandr Honcharenko, Ukraine từ ấy đã bước vào giai đoạn "động viên quân sự một cách tàn bạo".
Ông cho rằng đây chính là nguyên nhân dẫn đến làn sóng phản ứng.
"Các nhân viên tuyển quân săn lùng người trên đường phố và đôi khi sử dụng những biện pháp khá bạo lực," ông nói.
"Bạo lực chỉ dẫn đến bạo lực. Đây là một vấn đề rất lớn và sẽ còn tồi tệ hơn."
Nhà phân tích quân sự Ivan Stupak cũng đồng tình.
"Chúng tôi bắt đầu thiếu nhân lực trên chiến trường, thương vong liên tục tăng," ông nhớ lại.
"Bộ chỉ huy cấp cao buộc phải bù đắp tổn thất, và họ bắt đầu 'đưa người lên xe buýt’."
Đó là cách người Ukraine dùng để chỉ các tổ tuần tra lưu động gom đàn ông lên xe buýt rồi đưa đi nhập ngũ.
"Khi cần thêm 5.000 người, họ bắt đầu túm người trên đường. Nếu người đó chống đối thì sẽ xảy ra ẩu đả ngay trên phố."
Câu chuyện của vị giáo sư
Với mỗi câu chuyện về một cán bộ tuyển quân bị tấn công thì là những lời tố về hành vi bạo lực từ chính phía lực lượng tuyển quân.
Ủy viên Nhân quyền Ukraine ghi nhận hơn 6.000 đơn khiếu nại trong năm ngoái, gấp đôi so với năm 2024.
Các đơn khiếu nại bao gồm cáo buộc lạm dụng, giam giữ trái pháp luật và điều kiện tồi tệ tại các trung tâm tuyển quân.
Kyrylo Ogdansky vẫn xúc động mỗi khi nhắc lại những gì xảy ra với mình tại thành phố Dnipro vào tháng 11/2025.
Vị giáo sư đại học – người được miễn nghĩa vụ quân sự – bị một người mặc thường phục chặn lại trên phố để kiểm tra tình trạng gọi nhập ngũ.
Theo quy định, những cuộc kiểm tra như vậy phải có cảnh sát đi cùng, nên ông phản đối.
Sau đó ông bị hành hung.
"Một người hất điện thoại văng khỏi tay tôi, hai người khác từ phía sau đẩy tôi lên xe buýt. Khi tôi hỏi chuyện gì đang xảy ra thì một người bắt đầu đánh vào đầu tôi. Anh ta đấm vào mũi tôi nhiều lần," Ogdansky kể.
Ông còn nhớ lời đe dọa sẽ đưa mình thẳng ra tiền tuyến.
"Anh ta nói: 'Tôi chỉ cần gọi cho chỉ huy là ông sẽ bị đưa tới Pokrovsk ngay.'"
Nguồn hình ảnh, Tư liệu
Thay vào đó, vị giáo sư phải nằm viện hai tuần vì nghi chấn thương cổ cùng những vết bầm tím đen quanh hai mắt.
Ông đã gửi đơn khiếu nại chính thức, nhưng ban đầu ngần ngại lên tiếng công khai vì biết những câu chuyện như vậy sẽ làm xấu hình ảnh Ukraine giữa lúc đang có chiến tranh.
"Bộ máy tuyên truyền của Nga khai thác những chuyện như thế rất tốt. Nhưng đây là vấn đề có thật," ông giải thích.
"Nếu tất cả đều im lặng thì sao có thể dừng lại chứ? Tôi hiểu tuyển quân rất khó, nhưng không một quan chức nào có quyền hành xử như vậy."
Câu chuyện của Vasyl
Rõ ràng Vasyl Krupych đã trải qua những nỗi kinh hoàng của chiến tranh.
Ông tình nguyện nhập ngũ ngay từ đầu cuộc xung đột và sống sót qua những trận chiến khốc liệt nhất.
Krupych tự hào về quãng thời gian phục vụ của mình. Trên cổ ông có hình xăm dòng chữ "Vinh quang cho Lực lượng Vũ trang Ukraine".
Nhưng ông vẫn thường xuyên gặp ác mộng.
Khi chiếc xe của đơn vị bị thiết bị bay không người lái FPV tấn công, ông bị thương nặng nhưng vẫn kịp kéo một đồng đội đến nơi an toàn.
Hai người khác đã bị thiêu đến chết ngay trước mắt ông.
Giờ đây, khi nói về các vụ tấn công nhằm vào cán bộ tuyển quân, từng lời của ông đều chất chứa nỗi đau.
Không chỉ vì những gì bản thân phải chịu – vụ án của ông vẫn đang được tòa án xét xử – mà còn vì khoảng cách quá lớn giữa những người đã hy sinh tất cả và những người tìm mọi cách để né tránh điều tương tự.
"Chúng tôi làm tròn bổn phận. Chúng tôi chiến đấu, bảo vệ người dân – vậy mà giờ chính họ lại tấn công chúng tôi."
Khi được hỏi điều gì có thể khiến người dân tự nguyện nhập ngũ thay vì bị ép buộc, ông nhắc đến việc tăng lương cho binh sĩ.
Nhưng ông lại nhún vai.
"Không còn cách nào khác cả. Cần thay thế những người ở tiền tuyến. Nhưng chẳng ai tình nguyện."
"Ai cũng sợ chết."
Phải làm gì?
Trong sáu tháng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng, ông Mykhailo Fedorov đã đưa ra một số cải cách nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng.
Ông khởi đầu bằng những biện pháp giúp việc phục vụ quân đội hấp dẫn hơn: hợp đồng có thời hạn cho tân binh, quyền được tạm hoãn tái ngũ sau khi hoàn thành nghĩa vụ và mức lương cao hơn, đặc biệt đối với những vị trí nguy hiểm nhất.
Tuy nhiên, tất cả mới chỉ ở giai đoạn ban đầu. Khi mà việc cải tổ hệ thống tuyển quân vẫn còn nằm trong danh sách việc cần làm thì ông đã bị cách chức.
Những đề xuất được đưa ra bao gồm giao nhiệm vụ tuần tra tuyển quân cho cảnh sát – lực lượng ít chịu áp lực trực tiếp hơn – đồng thời tăng cường đào tạo và sàng lọc tâm lý đối với các nhân viên tuyển quân.
Ukraine hiện đã công khai thừa nhận họ đang đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng, điều trước đây hiếm khi xảy ra.
Nhưng Ukraine hiện chỉ có một quyền bộ trưởng quốc phòng, và vẫn chưa có lời giải cho cuộc khủng hoảng tuyển quân.
