Cuộc di dời diễn ra trong vội vã
Một buổi chiều đầu tháng 7, nắng trải vàng trên khu tái định cư A Têếp (xã A Vương, TP.Đà Nẵng). Con đường bê tông sạch sẽ chạy quanh những ngôi nhà mới còn thơm mùi vôi vữa. Trước hiên, những luống rau vừa bén rễ sau các cơn mưa đầu mùa. Tiếng gà gọi đàn hòa cùng tiếng trẻ con í ới đạp xe, đuổi bắt nhau dưới những hàng cây còn non.
Một góc khu tái định cư A Têếp
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Khó ai có thể hình dung mới hơn nửa năm trước, nơi đây chỉ là khu đất trống được dựng vội những căn lều tạm để đón người dân chạy khỏi lưỡi hái của thiên tai. Phía xa, đồi A Tường vẫn lặng lẽ đứng đó. Màu xanh của cây rừng đang dần che lấp những vết nứt từng khiến cả bản làng nín thở. Nhưng trong ký ức người dân Atêếp, những ngày cuối tháng 10.2025 vẫn hiện lên rõ mồn một. Sau nhiều ngày mưa lớn kéo dài, trên sườn đồi A Tường bất ngờ xuất hiện những đường nứt dài. Ban đầu chỉ là những khe nhỏ đủ lọt bàn tay, rồi từng ngày, từng giờ, chúng mở rộng thêm. Mỗi cơn mưa trút xuống lại kéo theo những tiếng rạn vỡ từ lòng đất. Người già trong bản bảo chưa bao giờ chứng kiến dấu hiệu nào đáng sợ đến vậy.
Cán bộ xã A Vương liên tục lên hiện trường theo dõi. Các lực lượng chuyên môn đánh giá nguy cơ sạt lở rất cao. Từng hộ dân được vận động di dời sang khu tái định cư đã quy hoạch sẵn cách đó không xa. Đó là quyết định không dễ. Bởi với người Cơ Tu, ngôi nhà không chỉ là nơi trú ngụ. Đó là nơi cha ông gây dựng, nơi lưu giữ hồn vía của dòng họ, nơi những chiếc chiêng, ché, nồi đồng được truyền từ đời này sang đời khác. Rời khỏi ngôi nhà cũng giống như rời khỏi một phần ký ức.
Những ngôi nhà kiên cố ở khu tái định cư A Têếp
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Có người chỉ kịp ôm theo vài bộ quần áo và giấy tờ tùy thân. Có người cố mang bằng được bộ chiêng cổ, chiếc ché quý hay chiếc nồi đồng đã ám khói bếp qua nhiều thế hệ. Không ai nghĩ rằng chỉ sau một đêm, những thứ còn ở lại sẽ vĩnh viễn nằm dưới lòng đất, khi núi đổ xuống.
Ở tuổi 81, già làng Bling Tươm vẫn nhớ như in buổi sáng 28.10.2025. Khi ấy, bà con đã được đưa sang khu tái định cư để ở tạm. Nhà cửa chưa dựng xong, mọi người còn chen chúc trong các căn lều bạt thì từ phía đồi A Tường vang lên những tiếng nổ trầm đục. "Đất đá từ trên cao đổ xuống như dòng thác khổng lồ, cuốn phăng nhà cửa, cây cối và tất cả những gì còn sót lại. Cả đời tôi sống ở đây, chưa bao giờ thấy trận sạt lở nào lớn như vậy", già Bling Tươm chậm rãi kể.
Căn nhà gỗ mà gia đình già dựng lên sau nhiều chục năm làm rẫy đã biến mất. Trong ngôi nhà ấy từng có bộ chiêng của cha ông, những chiếc ché cổ, những vật gia bảo không thể định giá bằng tiền. "Già tiếc lắm. Nhà mất thì làm lại được. Còn người là còn của. Chỉ tiếc những báu vật của ông bà để lại không kịp mang theo...", giọng già Bling Tươm trầm xuống.
Già làng Bling Tươm kể về những ngày ngọn đồi A Tường đổ sập xuống vùi lấp 11 ngôi nhà
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Nỗi tiếc ấy cũng là nỗi lòng của nhiều gia đình A Têếp. Thiên tai không chỉ cuốn đi nhà cửa mà còn vùi lấp biết bao ký ức. 11 căn nhà bị xóa sổ hoàn toàn. Trường học, đường giao thông cùng nhiều công trình công cộng chìm trong bùn đất. Nhưng giữa sự mất mát ấy vẫn còn một điều may mắn, đó là không người dân nào thiệt mạng. Việc phát hiện sớm nguy cơ, sự kiên trì vận động của chính quyền và quyết định di dời kịp thời đã giúp giữ lại điều quý giá nhất, đó là mạng sống của cả bản làng.
Những mái nhà hồi sinh
Những ngày sau thiên tai, một trong những điểm tựa lớn nhất của người dân A Têếp lúc ấy là Chiến dịch Quang Trung. Khu tái định cư A Têếp trở thành công trường giữa đại ngàn. Xe chở vật liệu nối nhau vượt núi. Bộ đội, công an, dân quân cùng người dân chung tay dựng từng căn nhà mới. Những bức tường dần mọc lên trên nền đất bằng phẳng, thay thế những căn lều tạm. Đó là dấu mốc đầu tiên của hành trình hồi sinh.
Những ngày chạy thiên tai, chiếc nồi đồng luôn được anh A Vô Hoài mang theo cất giữ như một báu vật
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Không lâu sau, cả 11 hộ mất nhà đều có nơi ở mới. Một cái Tết Nguyên đán đầu tiên trong căn nhà mới, người dân không còn nỗi thấp thỏm nghe tiếng mưa giữa đêm rồi giật mình lo đất tiếp tục sạt xuống, cũng không còn cảnh cả gia đình thức trắng mỗi mùa mưa lũ.
Cách nhà già Bling Tươm không xa, anh A Vô Hoài (35 tuổi) đang cẩn thận dựng lại hàng rào trước sân. Tiếng búa gõ đều đều vang lên trong buổi chiều yên ả như nhịp sống đã thực sự trở về. Chỉ về phía đồi A Tường, anh bảo đó từng là nơi ngôi nhà cũ của gia đình đứng suốt bao năm, giờ chỉ còn một bãi đất đá. "Lúc nghe núi nứt, ai cũng lo nhưng vẫn không nghĩ sạt lở lớn đến vậy. May mà chính quyền vận động di dời sớm nên cả nhà đều an toàn. Nhà cửa mất hết cũng xót, nhưng còn người thì còn làm lại được", anh Hoài xúc động nói.
Trong căn nhà mới khang trang, anh Hoài dẫn khách đi xem từng gian phòng. Ở vị trí trang trọng nhất là bàn thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bên cạnh là những chiếc ché mà gia đình may mắn mang theo được trước khi thiên tai ập đến. Trên bức tường, những tấm giấy khen của các con được đóng khung ngay ngắn. "Ngày trước nhà chật lắm, muốn treo cũng không có chỗ. Giờ có nhà mới đẹp rồi thì để con cháu nhìn thấy, biết mà cố gắng học hành", anh cười nói.
Nói rồi anh nhìn ra khoảng sân nơi lũ trẻ đang cười vang. Có lẽ đó là điều khiến anh vui nhất. Lũ trẻ giờ đã có con đường bê tông để chạy nhảy. Mỗi khi trời đổ mưa, cha mẹ không còn nơm nớp lo núi lở ngay sau lưng nhà. "Nhà mới chắc chắn hơn. Đường sá cũng thuận tiện. Bà con ai cũng động viên nhau cố gắng làm ăn. Mình tin cuộc sống rồi sẽ ngày càng khá lên", anh Hoài chia sẻ.
Ông Briu Quân, Chủ tịch UBND xã A Vương, cho biết sau thiên tai, ưu tiên lớn nhất của địa phương là đưa người dân đến nơi ở an toàn để sớm ổn định cuộc sống. Cùng với sự hỗ trợ của các cấp, các ngành và lực lượng chức năng, địa phương tập trung mọi nguồn lực xây dựng khu tái định cư, hỗ trợ sinh kế, từng bước khôi phục sản xuất. Đến nay, hơn 30 căn nhà mới đã hoàn thành. Điện, nước, đường giao thông, trường học và các công trình thiết yếu từng bước được hoàn thiện.
"Cuộc sống của người dân vẫn còn khó khăn, nhưng bản làng đang hồi sinh từng ngày. Đó là kết quả của sự chung sức từ chính quyền, các lực lượng hỗ trợ và hơn hết là ý chí vươn lên của chính người dân A Têếp", ông Quân nói.
Thiên nhiên có thể cần rất nhiều năm để chữa lành một vết thương trên núi. Còn con người A Têếp đã chọn cách chữa lành ngay từ ngày hôm sau. Bởi họ hiểu hơn ai hết rằng, đất có thể lở, núi có thể nứt, nhà có thể mất, nhưng khi lòng người vẫn còn đứng vững thì bản làng sẽ luôn có ngày hồi sinh.
