Đà Nẵng hướng đến tích hợp dữ liệu các di tích khảo cổ vào quy hoạch đô thị

Thông tin này đưa ra tại hội thảo "Khảo cổ học TP Đà Nẵng: Tiềm năng, thực trạng, định hướng quy hoạch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa" diễn ra ngày 26-6 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng tổ chức.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, qua nhiều đợt khảo sát, khai quật, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận hàng loạt dấu tích khảo cổ phân bố tại nhiều khu vực trên địa bàn thành phố. Những phát hiện tại di chỉ Bàu Dũ cùng nhiều địa điểm khác cho thấy Đà Nẵng từng là nơi cư trú lâu dài của cư dân tiền sử, đồng thời là không gian giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng trong khu vực.

Các nghiên cứu cũng xác định Đà Nẵng giữ vị trí quan trọng trong không gian văn hóa Champa cổ với hệ thống đền tháp, bia ký, dấu tích kiến trúc và điêu khắc phân bố trên địa bàn. Không chỉ vậy, vùng đất này còn nằm trên các tuyến giao thương ven biển quan trọng của miền Trung qua nhiều thế kỷ.

Tuy nhiên,  những kết quả đạt được mới chỉ phản ánh một phần tiềm năng khảo cổ của thành phố. Phần lớn các địa điểm khảo cổ học trên địa bàn Đà Nẵng hiện nay đều nằm trong không gian đang chịu tác động mạnh của quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng, mở rộng không gian ven biển và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Trong khi đó, nhiều khu vực có tiềm năng khảo cổ học cao vẫn chưa được điều tra, đánh giá đầy đủ. Một khi các lớp trầm tích văn hóa bị phá hủy, những thông tin lịch sử chứa đựng trong đó sẽ mất đi vĩnh viễn và không thể phục hồi bằng bất kỳ phương pháp khoa học nào.

Chính vì vậy, yêu cầu tích hợp khảo cổ học vào quy hoạch phát triển không chỉ là vấn đề học thuật mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn của công tác quản lý di sản trong giai đoạn hiện nay.

Theo các chuyên gia, đây là thời điểm Đà Nẵng cần thay đổi cách tiếp cận, từ "khảo cổ học nghiên cứu" sang "khảo cổ học phục vụ quy hoạch và quản trị di sản". Một trong những đề xuất đáng chú ý là xây dựng quy hoạch khảo cổ học TP Đà Nẵng như một hợp phần của quy hoạch phát triển đô thị và quy hoạch không gian văn hóa.

Theo đó, thành phố sẽ điều tra tổng thể các khu vực có tiềm năng khảo cổ, xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ số khảo cổ học, tích hợp thông tin này với quy hoạch đất đai, xây dựng và phát triển hạ tầng. Nhờ đó, các khu vực có giá trị khảo cổ có thể được nhận diện, khoanh vùng và có phương án bảo vệ ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, thay vì chỉ phát hiện khi máy móc đã đào xuống lòng đất.

Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu không chỉ mở rộng khảo sát trên đất liền mà còn đề xuất nghiên cứu khảo cổ học dưới nước. Với vị trí nằm trên các tuyến hàng hải quan trọng của biển Đông, vùng biển Đà Nẵng được đánh giá có thể còn lưu giữ nhiều tư liệu lịch sử về giao thương quốc tế và quá trình giao lưu văn hóa trong khu vực.

Theo các chuyên gia, di sản khảo cổ không chỉ là những hiện vật còn là nguồn lực văn hóa quan trọng cần được bảo vệ và khai thác bền vững song hành với quá trình phát triển đô thị, mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch gắn với những giá trị lịch sử của Đà Nẵng.