Hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh, thuộc địa bàn huyện Đông Anh cũ, được Hà Nội chọn thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân.
Theo nghị quyết được Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hà Nội ban hành ngày 8/7, hai xã được lựa chọn thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" ở liền kề nhau, có tổng diện tích hơn 86 km2 và dân số hiện nay gần 200.000 người.
Trong đó, xã Thư Lâm rộng hơn 43 km2, dân số trên 100.000 người; xã Phúc Thịnh rộng trên 42 km2, dân số hơn 90.000 người. Thu nhập bình quân đầu người tại hai xã năm 2025 khoảng 90 triệu đồng. Dân số hai địa phương được dự báo đạt khoảng 690.000 người vào năm 2030.
Thành ủy Hà Nội xác định việc thí điểm nhằm cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện phát triển mới của Thủ đô, đồng thời kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị cấp cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương và nhân văn.
Mô hình thể hiện rõ bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa từ cấp gần dân nhất, trong đó người dân là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển. Mọi chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp phải hướng tới nâng cao chất lượng sống, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội và không để ai bị bỏ lại phía sau. Sự đồng thuận, hài lòng, mức độ thụ hưởng và hạnh phúc của người dân được xác định là những thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả mô hình.
Việc thí điểm đảm bảo nguyên tắc không làm phát sinh đầu mối tổ chức trung gian, không tăng biên chế, đồng thời gắn với nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp xã, cải cách hành chính, chuyển đổi số, trách nhiệm giải trình và đổi mới phương thức quản trị địa phương.
Thành phố lựa chọn Thư Lâm và Phúc Thịnh trên cơ sở định hướng tổ chức không gian phát triển, điều kiện hạ tầng, tiềm năng, năng lực quản trị và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị cơ sở.
Theo lộ trình, năm 2026, Hà Nội sẽ hoàn thiện và ban hành đề án, xây dựng kế hoạch cùng các chương trình, dự án thành phần; kiện toàn cơ chế chỉ đạo, điều hành; xác định nhiệm vụ ưu tiên, nhu cầu và phương án bố trí nguồn lực.
Giai đoạn 2027-2030, mô hình được triển khai đồng bộ tại hai xã thí điểm. Thành phố sẽ thường xuyên kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả theo bộ tiêu chí, kịp thời tháo gỡ khó khăn và điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp.
Năm 2030, Hà Nội sơ kết, đánh giá kết quả thí điểm, hoàn thiện tiêu chí, cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện, làm cơ sở xem xét mở rộng mô hình trong giai đoạn tiếp theo.
Giai đoạn 2031-2035, thành phố tiếp tục hoàn thiện mô hình và mở rộng tới các địa bàn đủ điều kiện. Đến năm 2035, đề án sẽ được tổng kết toàn diện về kết quả, tác động, tính khả thi và hiệu quả, làm cơ sở báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét nhân rộng trên toàn thành phố.
Bản đồ địa giới hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm.
Ý tưởng thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý tại cuộc làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ngày 30/3. Tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 4/5, ông tiếp tục đề cập việc có thể bắt đầu từ một xã hoặc phường để rút kinh nghiệm, làm rõ mô hình tổ chức và khả năng đáp ứng nhu cầu đời sống người dân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khi đó đề nghị Hà Nội có thể lựa chọn một phường tiêu biểu để cải tạo, phát triển theo mô hình này hoặc xây dựng một phường mới với quy mô dân số từ 500.000 đến một triệu người, được đầu tư đồng bộ về hạ tầng, trường học, bệnh viện, không gian công cộng và đô thị thông minh.
Theo ông, khi chưa thể triển khai ở quy mô lớn, có thể bắt đầu từ cấp xã, phường để người dân trực tiếp cảm nhận, từ đó tạo hình mẫu cho các địa phương khác. "Nếu Hà Nội làm được, Thủ đô không chỉ phát triển nhanh, hiện đại hơn mà còn trở thành đô thị đáng sống hơn, nhân văn, văn minh và xứng đáng hơn với vai trò trung tâm của cả nước", người đứng đầu Đảng, Nhà nước nói.
Mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được định hình rõ ràng lần đầu tại Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991. Qua các kỳ Đại hội, mô hình tiếp tục được bổ sung và hoàn thiện. Tại Đại hội IX năm 2001, Đảng xác định kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ, nhằm phát triển lực lượng sản xuất trong điều kiện mới.
Đến Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011, hệ đặc trưng của mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa được hoàn chỉnh thành 8 nội dung: xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; và có quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước trên thế giới.
Võ Hải
