HLV De La Fuente là ví dụ cho chất bậc thầy của người Tây Ban Nha - Ảnh: REUTERS
Sự bất lực của Scaloni khi đương đầu Tây Ban Nha
Để mô tả một cách ngắn gọn về sức mạnh và tinh hoa của bóng đá Tây Ban Nha ở thời điểm hiện tại, "bậc thầy" có lẽ là cách nói phù hợp nhất.
Chất "bậc thầy" đó thể hiện rõ nét trong cuộc so tài giữa người Tây Ban Nha và Argentina, thông qua 2 vị HLV trưởng hai bên.
Gần 10 năm trước, khi Lionel Scaloni mới chớm bước vào tuổi trung niên cùng cuộc đời hậu cầu thủ, ông tham gia những lớp đào tạo do UEFA mở, với HLV De La Fuente là người giảng dạy.
Không chỉ vậy, Scaloni còn bắt đầu sự nghiệp huấn luyện với vai trò trợ lý tại Sevilla, nơi ông De La Fuente - một người con xứ Basque có sức ảnh hưởng rất lớn.
"Ông De La Fuente là thầy tôi, ông ấy chỉ dạy tôi nhiều điều. Nhưng những gì tôi nghĩ về bóng đá, có lẽ ông ấy vẫn không biết hết được", HLV Scaloni phát biểu trước thềm trận chung kết World Cup.
Ông Scaloni (Argentina) bất lực khi đối đầu thầy cũ - Ảnh: REUTERS
Đó là một cách phát biểu khéo léo, vừa thể hiện sự tôn trọng với vị tiền bối, vừa không làm giảm đi uy phong của bản thân. Người hâm mộ Argentina những mong Scaloni sẽ thể hiện được chút chất riêng gì đó trước ông thầy cũ.
Kết quả, vị chiến lược gia 48 tuổi xoay xở không tệ, nhưng mọi chuyện không thể khác đi được khi đối đầu với ông là "bậc thầy" Tây Ban Nha. Không riêng gì HLV đáng kính De La Fuente, mà tất cả các cầu thủ trên sân đều ở vào trình độ "bậc thầy" so với người Argentina (trừ Messi).
Cái cách Rodri luân chuyển quả bóng mượt mà, hay phong thái của Pedri mỗi khi vẩy má, chọc khe, cũng như những pha đỡ bước một nhẹ tênh của Lamine Yamal, đều thể hiện trình độ thượng thừa của người Tây Ban Nha.
Một thứ ADN bóng đá ăn vào xương tủy, tinh lọc qua tư duy chơi bóng siêu việt, phát tiết ra đôi chân, và lan tỏa qua hàng bao thế hệ.
Những đứa trẻ nói cùng ngôn ngữ bóng đá
Câu chuyện bóng đá của người Tây Ban Nha, một lần nữa lại khiến thế giới phải nhìn vào hệ thống đào tạo con người của họ.
Khi nói về đào tạo trẻ Tây Ban Nha, La Masia của Barcelona thường được nhắc đầu tiên, rồi đến La Fabrica của Real Madrid, Lezama của Athletic Bilbao hay Zubieta của Real Sociedad...
Mỗi một học viện bóng đá đều mang một bản sắc riêng biệt, là ước mơ của những đứa trẻ xứ Basque, xứ Catalunya, hay thủ đô hoàng gia Madrid. Điều quan trọng hơn, người Tây Ban Nha tạo dựng được một mạng lưới tuyển trạch, đào tạo làm việc vô cùng kín kẽ và liền mạch.
Mạng lưới ấy được nối với 19 liên đoàn bóng đá vùng, đơn vị tổ chức các giải nghiệp dư và hạng thấp trên khắp đất nước.
UEFA đánh giá chính cấu trúc địa phương cùng mối quan hệ chặt chẽ giữa Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha và các CLB là một trong những nền tảng giúp nước này liên tục thành công ở các cấp U17, U19 và U21 suốt 3 thập niên qua.
Rodri chơi bóng ở đẳng cấp cực cao - Ảnh: REUTERS
"Từ lâu, các đội trẻ ở Tây Ban Nha không chỉ phục vụ mục tiêu giành danh hiệu mà còn chuẩn bị một cách chơi và một hệ ngôn ngữ chuyên môn cho đội tuyển", báo Sport Complex nhận định.
"Hệ ngôn ngữ chuyên môn" đó là những gì chúng ta chiêm ngưỡng nơi Rodri, Pedri hay Yamal. Họ có xuất thân không giống nhau, với Rodri từ Madrid, Pedri sinh trưởng nơi vùng Tenerife trước khi được Barca mang về, còn Yamal là một đứa trẻ gia đình nhập cư may mắn được La Masia nhìn trúng.
Thế rồi tất cả đều có kỹ thuật cơ bản, có khả năng xử lý quả bóng tương tự nhau, về cả phong thái lẫn trình độ.
Thống kê về 4 lò đào tạo tốt nhất ở Tây Ban Nha, trong nửa đầu mùa giải 2025-2026 - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Gines Melendez, người phụ trách các đội trẻ của tuyển Tây Ban Nha trong hơn 10 năm trời, nhận xét: "Nếu bạn nhìn nhận Tây Ban Nha từ góc độ văn hóa, đất nước này có thể hơi rối rắm. Nhưng nếu từ góc độ bóng đá, tất cả hòa làm một, về tư duy và phương thức đào tạo".
Hiệu quả của hệ thống đã được phản ánh bằng số liệu. Theo La Liga, các cầu thủ trẻ trưởng thành từ các học viện thuộc giải đấu có tổng giá trị thị trường 1,46 tỉ euro vào năm 2025.
Trong mùa 2024-2025, họ ra sân với thời lượng gần 20% tổng số phút thi đấu, cao nhất trong 5 giải vô địch hàng đầu châu Âu, cho thấy chất lượng đào tạo của Tây Ban Nha vẫn là điều khác biệt - trong thời đại của cầu thủ nhập cư từ "lục địa đen" cũng như Nam Mỹ.
Và chất lượng giảng dạy
Để có trò giỏi, ắt phải có thầy hay. Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha (RFEF) đầu tư rất nhiều cho nền tảng huấn luyện viên, và kết hợp chặt chẽ với UEFA.
Họ xây dựng một hệ thống đào tạo HLV có chiều sâu, với bằng cấp đi từ mức UEFA C, B, A đến UEFA Pro, kèm những chương trình chuyên biệt dành cho thủ môn, thể lực, phân tích và bóng đá trẻ.
Lò đào tạo La Masia muôn đời hùng mạnh - Ảnh: L.M
Khóa UEFA Pro hiện được tổ chức theo mô hình đào tạo kép, kéo dài tối thiểu 12 tháng và giới hạn khoảng 20 học viên. Người học phải gia nhập một ban huấn luyện của CLB ngay từ đầu khóa, kết hợp lý thuyết trên lớp với những tình huống công việc thực tế.
Câu chuyện giữa De la Fuente và Lionel Scaloni cho thấy chất lượng của mạng lưới này. Scaloni học bằng UEFA Pro tại trường HLV của RFEF trong mùa 2017-2018. De la Fuente cùng Jorge Vilda phụ trách giảng dạy chiến thuật và hệ thống thi đấu; các chuyên gia khác đảm nhận khâu kỹ thuật và thể lực.
Gines Melendez kể Scaloni thường ngồi hàng đầu cùng Leo Franco, chăm chú ghi lại ý tưởng của giảng viên.
Khóa học ấy còn có Andoni Iraola, Montse Tome, Fernando Redondo, Pablo Aimar, Juan Carlos Valeron, Walter Pandiani và nhiều cựu tuyển thủ khác.
Nhiều năm sau, De la Fuente (Tây Ban Nha) và Scaloni (Argentina) gặp lại nhau trên băng ghế chỉ đạo trận chung kết World Cup 2026. Chung cuộc De la Fuente đã đánh bại học trò Scaloni 1-0 để đưa Tây Ban Nha lần thứ 2 vô địch World Cup.
Một mắt xích quan trọng khác của hệ thống bóng đá Tây Ban Nha là việc đẩy các đội trẻ lên giải chuyên nghiệp.
Barça Atletic, Real Madrid Castilla hay Villarreal B không bị giới hạn trong một giải U21 riêng biệt. Họ được thi đấu trong hệ thống giải ví von "kim tự tháp bóng đá quốc gia", gặp những CLB chuyên nghiệp và bán chuyên với cầu thủ lớn tuổi hơn.
Theo quy định RFEF, một CLB được sở hữu đội phụ - thi đấu ở các hạng thấp hơn đội một. Vì Barcelona đang thi đấu ở La Liga, Barça Atletic về nguyên tắc có thể vươn tới Segunda Division, tức hạng hai quốc gia, nhưng không được lên La Liga hoặc đứng chung hạng với đội một.
Mô hình này biến giai đoạn 18-21 tuổi thành một quá trình chuyển tiếp thực sự. Các cầu thủ trẻ tham gia vào một mô hình thi đấu giàu tính cạnh tranh, với thể thức lên - xuống hạng gắt gao, góp phần rèn luyện thêm khả năng đương đầu bóng đá đỉnh cao sau này.
