Người trẻ kiếm tiền: cần trí sáng và tâm lành

Khi sống sáng, sống lành thì sẽ sống sâu, không còn nông cạn và hời hợt được. Mà sống sâu thì thường sẽ sống nặng, giằng xé, đấu tranh nội tâm. Nhưng sống sáng, lành, sâu, nặng đủ lâu thì sẽ sống nhẹ, sống tự do. Khi đó ta sống dấn thân mà tự tại, ta có thể đưa ra những quyết định khó khăn một cách rất nhẹ nhàng.

Sản phẩm, dịch vụ tốt lành mới là đại thiện

Một doanh nhân kể trên sảnh lễ tân công ty có khắc một câu: "Kinh doanh là kiếm tiền bằng cách phụng sự xã hội thông qua sản phẩm dịch vụ tốt lành".

Rồi chủ tịch một tập đoàn, là người anh của doanh nhân nọ, ghé công ty chơi và chỉ câu đó rồi nói: "Cái này là đại thiện.

Một doanh nhân làm thiện có nhiều cách: đi làm từ thiện, tạo công ăn việc làm, đóng thuế cho Nhà nước...nhưng tất cả những cái đó chỉ là tiểu thiện. Còn sản phẩm, dịch vụ tốt lành mới là đại thiện".

Đúng vậy, không có cống hiến nào của doanh nhân cho đời có thể lớn hơn sản phẩm, dịch vụ tốt lành. Chứ sản phẩm, dịch vụ không tốt lành, lừa đảo để kiếm tiền sau đó trả lương cao cho nhân viên, đi làm từ thiện, đóng thuế thì không thể nào thiện lành được.

TS TRẦN THANH THẢO (giảng viên khoa luật hình sự Trường ĐH Luật TP.HCM):

Nhận diện tình huống pháp lý

Từ lùm xùm người trẻ trong vụ bán sở hữu kỳ nghỉ có thể nhận thấy một bộ phận sinh viên sau khi tốt nghiệp còn thiếu năng lực nhận diện rủi ro pháp lý trong môi trường lao động.

Các bạn có thể có kỹ năng giao tiếp, bán hàng, sử dụng công nghệ nhưng chưa được trang bị đầy đủ khả năng tự đặt câu hỏi pháp lý: mô hình kinh doanh này có minh bạch không, thông tin mình cung cấp cho khách hàng có đúng sự thật không, hợp đồng có bảo đảm quyền lợi thực chất cho khách hàng không và thu nhập hoa hồng cao bất thường có gắn với hành vi gây thiệt hại cho tài sản của khách hàng hay không.

Khi không có sự hiểu biết đúng đắn về pháp luật, các bạn trẻ rất dễ trở thành những mắt xích trong đường dây lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các hoạt động kinh doanh gian dối của doanh nghiệp.

Các trường ĐH cần phải chuyển từ cách dạy "biết quy định" sang cách dạy "nhận diện tình huống pháp lý".

Sinh viên không chỉ cần biết hành vi nào bị cấm mà còn phải hiểu ranh giới giữa kinh doanh hợp pháp và lừa đảo chiếm đoạt tài sản của khách hàng, giữa tư vấn bán hàng và giúp sức cho hành vi lừa đảo, giữa làm theo chỉ đạo của công ty và trách nhiệm cá nhân trước pháp luật.

TS NGUYỄN PHAN PHƯƠNG TẦN (trưởng ngành luật quốc tế Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM - UEF):

Vai trò của trường ĐH

Sinh viên và những bạn trẻ mới ra trường luôn là mục tiêu mà các đối tượng lừa đảo nhắm đến để lôi kéo, lợi dụng cho các mục đích bất hợp pháp.

Do đó các trường ĐH cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế hiện tượng này.

Hằng năm UEF vẫn duy trì đều đặn các chương trình tập huấn cho giảng viên, cán bộ Đoàn và sinh viên về kỹ năng ứng xử và phòng chống tội phạm lừa đảo.

Ngoài ra trong quá trình giảng dạy, tiếp xúc với sinh viên, giảng viên chúng tôi luôn không ngừng giáo dục và khuyến khích các em hướng đến các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và đạo đức xã hội.

Các hoạt động này sẽ cần phải được phát huy hơn nữa để không chỉ làm tốt vai trò đào tạo ra người có chuyên môn mà còn phải đào tạo những công dân có khả năng biết tôn trọng pháp luật và đủ bản lĩnh để nói "không" với những việc làm trái pháp luật.

PGS.TS NGUYỄN TẤT VIỄN (trưởng khoa kinh doanh và luật Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn - SIU):

Đưa thực tiễn vào trường học

Sự việc nêu trên cho thấy khoảng cách lớn giữa lý thuyết và thực tiễn trong giáo dục pháp luật và đạo đức tại các trường ĐH.

Sinh viên các trường thường được chú trọng trang bị kiến thức nền tảng, ít chú trọng đến môn học pháp luật. Bản thân sinh viên cũng coi đó là môn học phụ nên ít quan tâm, do đó thiếu kỹ năng nhận diện và đối diện với rủi ro pháp lý trong môi trường làm việc cụ thể và tư duy phản biện trước các chỉ đạo trái pháp luật của người phụ trách.

Về đạo đức, có thể quá chú trọng kỹ năng chuyên môn mà chưa thật chú trọng đến đạo đức nghề nghiệp.

Để ngăn chặn bi kịch tương tự, các trường ĐH cần đổi mới mạnh mẽ.

Thay vì chỉ dạy lý thuyết, giảng viên hướng dẫn sinh viên cách nhận diện các dấu hiệu lừa đảo, cách tra cứu thông tin doanh nghiệp và cách xử lý khi phát hiện công việc mình đang làm có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Thường xuyên tổ chức các phiên tòa giả định và cho sinh viên đến tòa án tham dự các phiên tòa xét xử thực tế để mở rộng góc nhìn, hiểu biết. Đạo đức không nên chỉ là một môn học độc lập mà phải trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt chương trình đào tạo.

PGS.TS.LS BÙI KIM HIẾU (trưởng khoa khoa học xã hội và ngôn ngữ quốc tế Trường ĐH Gia Định):

Trang bị tư duy phản biện

Về bản chất đây là biểu hiện của sự thiếu bản lĩnh trước áp lực tài chính dẫn đến việc thỏa hiệp với sai phạm.

Những người trẻ thiếu kinh nghiệm sống và đối mặt với áp lực tìm việc làm, sự cám dỗ vật chất và thiếu bản lĩnh, tư duy phản biện, không phân biệt được người lao động và đồng phạm.

Giáo dục ĐH hiện nay nặng lý thuyết, thiếu kỹ năng thực chiến. Các môn học pháp luật đại cương (như pháp luật đại cương) hay giáo dục đạo đức thường mang tính hàn lâm, học thuộc lòng đối phó nên sinh viên nhanh chóng quên đi sau khi thi.

Nhà trường chưa đào tạo sâu về đạo đức nghề nghiệp gắn liền với bối cảnh xã hội đương đại.

Sinh viên thiếu kỹ năng phản biện xã hội và kiến thức nhận diện các chiêu trò lừa đảo doanh nghiệp. Sinh viên được trang bị kiến thức chuyên môn nhưng thiếu "sức đề kháng" tâm lý khi bước ra thương trường, nơi đồng tiền có thể dễ dàng làm lu mờ ranh giới đúng - sai. Sinh viên giỏi chuyên môn nhưng mù mờ về pháp luật lao động và hình sự.

Trường ĐH nên đưa các vụ án thực tế vào môn pháp luật đại cương. Lồng ghép các câu chuyện có thật, các bài học xương máu về đạo đức nghề nghiệp vào bài giảng chuyên ngành thay vì chỉ bám sát giáo trình. Giảng viên cần hướng dẫn học trò bộ nguyên tắc tự bảo vệ.

Trang bị "tư duy phản biện" cho sinh viên: khuyến khích người học luôn đặt câu hỏi: "Công việc mình làm có đang gây hại cho ai không?".

Quên đi kiểu "làm giàu trong chớp mắt"

Đọc tin thời sự phải giật mình khi có quá nhiều vụ kinh doanh làm giàu trái pháp luật, kể cả lừa đảo bị phát hiện. Từ sản xuất giày dép giả nhãn hiệu quy mô lớn đến tuồn ra thị trường chân gà bẩn, lừa đặt phòng và gần nhất là vụ lừa bán sở hữu kỳ nghỉ.

Điều đáng lo hơn là một số người trong xã hội dần quen với kiểu làm giàu trong chớp mắt. Những màn khoe mẽ cuộc sống xa hoa trên mạng xã hội vô tình tạo nên một áp lực vô hình, khiến không ít người trẻ sốt ruột, hoài nghi giá trị của lao động và tin rằng chỉ cần đủ liều lĩnh là có thể thành công. Và họ đã bất chấp tất cả.

Hệ lụy là người làm ăn chân chính, đóng thuế đầy đủ, đầu tư bài bản phải chật vật cạnh tranh và thường là đuối sức trước hàng giả, hàng nhái. Là người lao động chăm chỉ nhiều năm bỗng mất tất cả vì rơi vào lưới lừa đảo, gian lận.

Đó là sự bất công. Khi phần thưởng dành cho sự tử tế trở nên quá nhỏ, còn cái giá phải trả cho nạn gian dối lại quá thấp sẽ không ít người tự hỏi: "Hay mình cũng làm liều một lần?". Đó mới là hệ lụy nguy hiểm nhất, bởi nó bào mòn nền tảng đạo đức và động lực phát triển của cả xã hội.

Chính tâm lý chuộng giàu nhanh ấy là mảnh đất màu mỡ để các mô hình đa cấp biến tướng, hàng giả, hàng kém chất lượng và lừa đảo công nghệ cao liên tục xuất hiện.

Khi đồng tiền trở thành thước đo duy nhất của thành công mà nguồn gốc của nó không còn được quan tâm, hệ giá trị xã hội sẽ bị đảo lộn. Người làm ăn tử tế chịu thiệt thòi, doanh nghiệp chân chính mất lợi thế cạnh tranh, còn sự gian dối lại có cơ hội được nhân rộng.

Bởi vậy, có thể chúng ta giật mình trước hàng loạt vụ làm ăn gian dối, lừa đảo bị phát hiện khi các đợt cao điểm đấu tranh tội phạm được triển khai. Nhưng bình tâm lại, phải nhìn thấy được điều tích cực.

Đó chính là quá trình thanh lọc, tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, trả lại giá trị của lao động, của đầu tư và làm ăn chân chính. Đừng làm giàu bất chấp pháp luật, đạp trên cả đạo lý, bởi "bạo phát" thường đi đôi với "bạo tàn" và cái giá phải trả là rất lớn.

Xã hội ngày càng đi vào nề nếp. Hãy quên đi kiểu làm giàu trong chớp mắt. Hãy nhìn và nhớ hình ảnh những người từng làm giàu bất chấp trong chớp mắt phải đối diện trước pháp luật để điều chỉnh hành vi của mình. Và chỉ có làm giàu chân chính, khi đó tiền mới thật sự là của mình và được xã hội trân trọng.