Các khoản nợ sinh viên đang đeo bám nhiều người Mỹ vào những năm tháng đáng lẽ họ có thể nghỉ hưu và an dưỡng tuổi già.
Chris và Carolyn McAuliffe đều đã ngoài 60 tuổi nhưng chưa thể sớm nghỉ hưu, bởi vẫn còn khoản nợ sinh viên lên tới nửa triệu USD cần phải trả. "Tôi hối hận vì đã vay tiền học đại học", Chris, chuyên viên tại một công ty bảo hiểm y tế, cho hay.
Khi nhận bằng cử nhân cách đây nhiều thập kỷ, hai vợ chồng nợ tổng cộng 114.000 USD tiền vay để trang trải học phí. Nhờ công việc ổn định, họ luôn trả tiền hàng tháng đúng hạn. Sau đó, họ mua nhà và sinh hai con.
Áp lực tài chính gia tăng khiến hai người phải gộp các khoản vay và chọn gói thanh toán có mức trả hàng tháng thấp hơn. Điều này kéo dài thời hạn vay và lãi kép liên tục đẩy số dư nợ lên cao.
Trợ giảng và sinh viên tại Đại học Cornell ở Mỹ hồi tháng 3. Ảnh: AP
Giống như gia đình McAuliffe, ngày càng nhiều người Mỹ ở độ tuổi ngoài 60 đang phải gánh các khoản nợ từ thời sinh viên, làm thay đổi những gì họ hình dung về năm tháng hưu trí.
Theo dữ liệu từ Bộ Giáo dục Mỹ, hơn ba triệu người từ 62 tuổi trở lên đang nợ khoản vay sinh viên liên bang, tăng từ mức 1,8 triệu người vào năm 2018. Tỷ lệ nợ quá hạn ở những người vay lớn tuổi cũng tăng vọt, một phần do họ không còn nguồn thu nào khác ngoài lương hưu và phải gánh thêm các chi phí y tế.
Những người mất khả năng trả nợ có nguy cơ bị khấu trừ khoản nợ vào tiền trợ cấp An sinh Xã hội, tiền hoàn thuế và lương hưu.
Nhiều người lớn tuổi thuộc thế hệ sinh sau Thế chiến II tại Mỹ mang nợ sinh viên do vay tiền để theo học các chương trình sau đại học. Những người khác lại chọn các khoản vay dành cho cha mẹ để nuôi con ăn học, vốn thường có lãi suất cao hơn và ít lựa chọn trả nợ hơn.
Thậm chí đối với những người trả tiền đều đặn, dư nợ vẫn có thể tăng lên do tiền lãi tích lũy. Kết quả là nhóm này mang khoản nợ sinh viên liên bang trung bình khoảng 45.000 USD, cao gấp ba lần so với những người trẻ từ 24 tuổi trở xuống với mức nợ trung bình khoảng 13.800 USD.
"Chúng tôi thường xuyên gặp những người vay có dư nợ tăng lên gấp đôi, thậm chí nhiều hơn, so với lúc bắt đầu trả nợ", bà Lindsay Clark, đại diện bảo vệ quyền lợi người vay tại Savi, đơn vị hợp tác với các doanh nghiệp để hỗ trợ trả nợ sinh viên cho nhân viên, nói.
Theo lời Chris, bắt đầu từ tháng 7, gia đình McAuliffe sẽ phải đối mặt với khoản tiền phải trả khoảng 3.000 USD mỗi tháng, cao gấp ba lần so với mức trả trước đại dịch.
Đây là hệ quả từ việc chính quyền Tổng thống Donald Trump cải tổ hệ thống cho vay sinh viên liên bang, có hiệu lực từ ngày 1/7. Một số thay đổi có thể khiến số tiền phải đóng tăng cao hơn và yêu cầu phải thanh toán nhiều đợt hơn trước khi được xóa nợ.
Những thay đổi khác có thể giúp ngăn số dư nợ tăng dần theo thời gian. Ví dụ, một phương án trả nợ sẽ miễn phần lãi suất chưa trả nếu mức đóng tối thiểu hàng tháng không đủ để bù vào tiền lãi đó. Phụ huynh cũng sẽ chỉ được vay tối đa 20.000 USD mỗi năm cho một người con, thay vì được vay toàn bộ chi phí học đại học của con như trước.
Ông Robert Lee và vợ, bà Judi, đang sống ở tầng trên cùng trong căn nhà của người con trai tại thành phố Auburn, bang Maine, một phần là để có tiền trả các khoản vay nuôi hai con ăn học.
Năm 1997, ông Robert vay 66.000 USD theo chương trình dành cho phụ huynh nuôi con học đại học. Hiện tại, con trai ông bà đã là một luật sư, còn con gái cũng có sự nghiệp kinh doanh riêng.
"Các con tôi đều thành đạt cả", ông Robert, 71 tuổi, nói về hai người con của mình. "Còn tôi thì vẫn phải còng lưng gánh khoản nợ này".
Robert coi các khoản vay là trách nhiệm của bản thân mình vì quyết định vay là do chính ông đưa ra. Số tiền ông phải trả hàng tháng hiện vào khoảng 300 USD. Ông ước tính đã trả được 91.000 USD cho các khoản vay, nhưng vẫn còn nợ 51.000 USD. Khoản nợ sẽ được xóa vào năm 2034, nhưng hiện ông phải sống chủ yếu dựa vào lương hưu và lo lắng về những khoản chi phí y tế phát sinh ngoài ý muốn.
Vay sinh viên lớn hơn cả nợ mua nhà
Một số người vay lớn tuổi đang tập hợp nhau lại trên mạng với hy vọng được xóa nợ.
Một nhóm trên Facebook có tên Fifty tập hợp khoảng 50 người ở độ tuổi ngoài 50 đang phải chật vật trả nợ. Mục tiêu của họ là được chính phủ xóa toàn bộ dư nợ từ khoản vay sinh viên và nhóm này đã gửi một bản kiến nghị tập hợp những câu chuyện cá nhân của mình tới chính phủ, trong đó có cả Tổng thống Trump.
"Chúng tôi ghét từ 'xóa nợ' bởi hầu hết chúng tôi đều đã trả gấp hai, gấp ba lần số tiền vay gốc ban đầu rồi", Amy Coryer Miller, luật sư 59 tuổi ở bang Texas, người thành lập nhóm và đang nợ hơn 100.000 USD tiền vay sinh viên, cho biết.
Sharon Durkee, 72 tuổi, từng hình dung mình sẽ được đi du lịch Đức và Thụy Điển để thăm người thân khi về hưu. Thế nhưng giờ đây, bà lại phải nộp đơn xin việc bán thời gian để trả dần khoản nợ sinh viên 101.000 USD, bên cạnh các khoản trả góp mua nhà và chi phí sinh hoạt khác.
"Khoản vay sinh viên của tôi còn lớn hơn cả tiền nợ mua nhà", bà Durkee, đến từ thành phố Medford, New Jersey, nói.
Sinh viên đẩy xe đạp qua đường ở Pittsburgh, Pensylvania hồi tháng 1. Ảnh: AP
Nguồn thu nhập chính của bà đến từ lương hưu và trợ cấp an sinh xã hội. Bà cũng làm bán thời gian cho một cơ quan chính phủ chuyên cung cấp dịch vụ trị liệu cho trẻ em, nhưng công việc này không ổn định, nhất là vào mùa hè khi học sinh nghỉ học.
Durkee tin rằng tuổi tác là lý do chính khiến bà nộp đơn xin việc khắp nơi mà không nhận được phản hồi.
Bà từng tham gia kế hoạch trả nợ SAVE với mức đóng khoảng 100 USD một tháng, nhưng kế hoạch này đã bị tòa án liên bang ra lệnh chấm dứt hồi tháng ba. Bà dự kiến cũng phải trả mức phí hàng tháng cao hơn bắt đầu từ tháng 7, khi những thay đổi về khoản vay sinh viên có hiệu lực. Uớc tính số tiền phải trả hàng tháng của bà có thể lên tới 900 USD.
Ngay cả sau khi đã trả dứt số nợ, một số người vay lớn tuổi vẫn phải chật vật để ổn định lại tài chính.
Bà Susan Shannon, người sống ở đảo Orcas, bang Washington, đã quyết định vay sinh viên ở độ tuổi 50 để đi học lại nhằm chuyển hướng nghề nghiệp.
Bà từng làm việc tại bưu điện cho đến khi một chấn thương ở tay khiến bà gặp khó khăn trong việc phát thư. Vì vậy, bà quyết định trở thành một giáo sĩ theo gợi ý của một người bạn cũng từng chuyển hướng nghề nghiệp tương tự và đã tốt nghiệp thạc sĩ vào năm 2012.
"Được trở lại trường học thật tuyệt vời", bà Shannon, hiện 69 tuổi, nói. "Tôi luôn là một người ham học".
Hồi tháng hai, vì quá mệt mỏi khi phải chứng kiến số nợ vay sinh viên ngày một tăng lên, bà đã quyết định dùng hơn một nửa số tiền tiết kiệm của mình để tất toán khoản nợ 37.000 USD còn lại. Tuy nhiên, trả sạch nợ đồng nghĩa với việc bà sẽ phải làm việc lâu hơn để tích lũy lại số tiền tiết kiệm đó, nhưng bà vẫn rất lạc quan.
"Chắc đến năm 75 tuổi là tôi có thể kiếm lại được số tiền này", bà cho hay.
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)
