Tin nhanh Italia 90: Cuộc mở đường khó quên

Muốn biết nhanh kết quả một trận đấu, người ta phải nghe phát thanh quốc tế, canh truyền hình trực tiếp nếu có, chờ phát lại, hoặc đợi báo ngày hôm sau. Trong bối cảnh đó, báo Tuổi Trẻ quyết định làm Tin nhanh Italia 90.

Bốn trang A4 và một nhịp làm báo khác

Bây giờ nghe có vẻ đơn giản, nhưng lúc đó là một việc gian nan. Một bản tin chỉ có 4 trang khổ A4, phát hành mỗi ngày trong mùa World Cup, nhưng là một cuộc chạy đua nghẹt thở với thời gian, với kỹ thuật, với nguồn tin, với nhà in và cả với chính giới hạn của nghề báo thời đó.

Đó cũng là lần đầu Tuổi Trẻ dám bước vào một cuộc cạnh tranh rất đặc biệt: cạnh tranh với tin nhanh của Thông tấn xã Việt Nam, trong một lĩnh vực mà Thông tấn xã Việt Nam vốn có lợi thế rất lớn về nguồn tin, hệ thống và vị thế thông tấn.

Trong khi đó, đội ngũ thực hiện Tuổi Trẻ không nhiều, phương tiện thiếu thốn. Nhưng đội ngũ Tuổi Trẻ có một thứ rất mạnh: khát vọng làm báo nhanh, làm báo gần với bạn đọc, làm báo theo đúng cơn khát thông tin của công chúng.

Không cần nhiều cuộc họp, tất cả được Ban biên tập quyết định chóng vánh: Làm. Trách nhiệm thực hiện được giao vào tay hai cây bút thể thao Tường Vy và Hoài Lê. Tất cả nhân lực, vật lực của Tuổi Trẻ được tập trung cho chiến dịch thực hiện thành công Tin nhanh Italia 90.

Vì là Tin nhanh nên mọi bài viết đều phải ngắn, gọn, cô đọng, đúng từng số chữ được giao. Với người viết, đó là một thứ kỷ luật rất nghiệt ngã. Không thể vì cảm xúc mà tuôn ra bao nhiêu chữ cũng được. Ý nào vòng vo là cắt. Mỗi dòng chữ phải có lý do để tồn tại.

Bây giờ nghĩ lại, chính sự khắc nghiệt ấy lại là một bài học lớn trong đời làm báo của anh em chúng tôi. Tin nhanh không chỉ là phát hành nhanh. Tin nhanh còn là viết nhanh, nghĩ nhanh, chọn nhanh, bỏ nhanh. Phải biết điều gì là lõi của sự kiện. Phải biết giữ lại chi tiết quan trọng nhất. Phải biết viết sao cho người đọc chỉ cần vài dòng đã nắm được trận đấu, nhưng vẫn cảm được không khí của World Cup.

Nếu nhìn bằng con mắt hôm nay, Tin nhanh Italia 90 có thể xem như một phiên bản sơ khai của báo điện tử và live update sau này. Nó chưa có công nghệ của Internet, nhưng đã có tinh thần của Internet: chuyên biệt, bám sự kiện, cập nhật nhanh, phục vụ đúng một cộng đồng đang sôi lên vì World Cup.

Kỹ thuật lạc hậu, nhưng con người phải hiện đại

Điều đáng nhớ nhất là chúng tôi làm báo nhanh trong một điều kiện kỹ thuật gần như không cho phép… nhanh.

Không có Internet để tra cứu. Không có kho dữ liệu trực tuyến. Không có ảnh số gửi về trong vài giây. Không có clip bàn thắng để tua đi tua lại dễ dàng. Không có phần mềm dàn trang tiện lợi như bây giờ. Tất cả đều dựa vào tai nghe, mắt nhìn, tay ghi, trí nhớ và sự phối hợp gần như bản năng của cả ê kíp.

Có người nghe đài tiếng Anh, tiếng Pháp để lấy tin. Có người canh truyền hình. Có người "mổ" băng. Có người chụp lại hình ảnh từ tivi. Có người vẽ lại bàn thắng, vẽ biếm họa, lo phần trình bày, kỹ thuật, nhà in. Một bàn thắng ở Italia có thể đi qua nhiều tầng thủ công như vậy trước khi thành một dòng tin trên trang báo.

Như công thức, trong đội hình làm Tin nhanh thường có các chuyên gia. Nhưng trong đội hình của Tuổi Trẻ năng động ấy có một thành viên rất đặc biệt: anh Cao Huy Vĩnh - một người bán báo. Anh vốn là chủ sạp báo ở góc đường Duy Tân - Phan Đình Phùng xưa (nay là Phạm Ngọc Thạch - Nguyễn Đình Chiểu). 

Với dân ghiền bóng đá thời ấy, sạp báo của anh là một "trạm tin nhanh". Anh Huy Vĩnh dò các đài tiếng Anh, tiếng Pháp, nghe rồi dịch trực tiếp. Nghe được tỉ số, anh ghi bằng phấn trắng lên bảng đen treo ở sạp báo. Vậy là những người mê bóng đá lại đứng tràn ra đường đọc miễn phí, hồi hộp chờ từng dòng kết quả như chờ một mẩu tin nóng từ bên kia thế giới.

Nói như anh Huỳnh Sơn Phước, một lãnh đạo của Tuổi Trẻ thời ấy: "Ngồi dưới gốc cây cũng làm báo được và làm báo giỏi". Anh Huy Vĩnh là vậy. Là người bán báo, anh hiểu độc giả cần gì. Không ít lần anh vặc lại nhóm lãnh đạo Tin nhanh: "Làm vậy bán báo cho ai?".

Đó còn là anh Trần Hòa Bình - bình luận viên truyền hình. Anh Bình khai thác vệ tinh Hoa Sen của Đài Truyền hình HTV, được ưu tiên thu và xem những trận nhà đài chưa phát lại. Xong mỗi buổi bình luận, anh lại chạy vội từ Đài Hoa Sen về tòa soạn Tuổi Trẻ, hí hoáy viết khoảng 200 chữ.

Nộp bài xong, có hôm Hòa Bình lăn ra bàn làm việc ngủ vì quá mệt. Trong khi đó, guồng máy Tin nhanh lại tiếp tục quay vì bài phải kịp đi in lúc 5 giờ sáng.

Kỹ thuật còn hạn chế, nhưng con người phải tự tạo ra mạng lưới của mình: sạp báo là một điểm phát tin, đài truyền hình là một nguồn băng hình, tòa soạn là nơi biến mọi nguồn tin rời rạc thành sản phẩm báo chí. Tin đi từ sóng phát thanh, từ tín hiệu vệ tinh, từ màn hình tivi, từ tai nghe, từ cuốn băng, từ bảng đen trước sạp báo, rồi cuối cùng thành những dòng chữ trên bốn trang Tin nhanh. Phần lớn thủ công, nhưng sống động đến lạ lùng.

Phẩm chất nghề nghiệp

Bây giờ, khi khoa học kỹ thuật đã tiến quá xa, đôi khi người ta tưởng tốc độ là món quà của công nghệ. Nhưng thời Tin nhanh Italia 90 cho chúng tôi một suy nghĩ khác: tốc độ trước hết là một phẩm chất của con người.

Công nghệ giúp tin đi nhanh hơn, nhưng chính con người mới quyết định tin ấy có đáng đọc hay không. Máy móc có thể rút ngắn thời gian, nhưng không thể thay thế cảm giác nghề nghiệp, không thể thay người viết nhận ra đâu là khoảnh khắc làm nên linh hồn trận đấu.

Thời ấy chúng tôi thiếu rất nhiều phương tiện. Nhưng vì thiếu nên buộc phải tinh hơn. Vì không có nguồn tin tràn ngập, nên phải biết chọn nguồn. Vì không có hình ảnh tức thì, nên phải biết nhìn thật kỹ. Vì không có không gian chữ nghĩa thoải mái, nên phải biết nén cảm xúc vào từng câu. Vì không có công cụ hỗ trợ như hôm nay, nên mỗi người phải tự biến mình thành một công cụ sống của tòa soạn.

Không có máy ảnh số, anh Sĩ Huyên miệt mài chụp qua màn hình tivi. Những ngày đầu phim tráng rọi xong nhìn thấy… ớn. Cầu thủ mờ mờ ảo ảo bởi ngập tràn trăng sao từ tín hiệu nhấp nháy của màn hình. Nhưng có đi mới thành đường, chất lượng ảnh của anh Sĩ Huyên ngày càng đẹp và đáp ứng được yêu cầu của tờ Tin nhanh ngày ấy.

Những bài báo không mất đi

Nhắc đến Tin nhanh Italia 90, không chỉ nhớ bài vở. Chúng tôi nhớ mùi tòa soạn. Nhớ những đêm hội trường sáng đèn. Nhớ anh em ngồi bên nhau chờ trận đấu, chờ tin, chờ giờ viết, chờ nhà in. Nhớ cảm giác vừa mệt, vừa đói, vừa buồn ngủ, nhưng khi vào trận đấu là tỉnh hẳn.

Những ngày phát hành báo, vào các ngày thứ Ba, Năm, Bảy, ngủ lại tòa soạn được chút nào hay chút đó. Sáng dậy lại vào việc luôn. Ai cũng nghĩ đó là công việc, niềm vui, cái nghiệp mình đã chọn.

Bây giờ nghĩ lại, đó không chỉ là những bữa ăn đêm. Đó là hơi ấm của đồng đội. Là thứ giữ chúng tôi tỉnh táo qua những đêm trắng. Là cảm giác rằng mình không đơn độc trong cuộc đua với thời gian. Một bản tin bốn trang có thể mỏng, nhưng phía sau nó là cả một đội hình, một tinh thần, một tình thân.

Tin nhanh Italia 90 là như vậy: phía sau mỗi bài viết, mỗi trang báo, mỗi giờ phát hành là bóng dáng của rất nhiều con người cùng thức, cùng lo, cùng chạy, cùng vui. Có Tường Vy, Hoài Lê, Sĩ Huyên, Nguyễn Nguyên, Hoàng Vũ, Danh Đức, Tường Dũng, Lê Lộc và nhiều anh em khác cùng chia nhau từng phần việc.

Có những đêm, trận đấu kết thúc cũng gần như là hạn chót để hoàn thành bài gửi nhà in. Không có thời gian để làm lại từ đầu. Mọi thứ diễn ra trong một nhịp gấp gáp đến nghẹt thở.

Năm tháng đi qua, mỗi người một nơi. Anh Tường Vy đã đi xa vì căn bệnh ung thư. Anh Hoài Lê định cư ở Mỹ. Những người từng cùng nhau thức trắng mùa hè Italia năm ấy giờ chỉ còn gặp nhau qua những câu chuyện, những bức ảnh cũ, những dòng nhắn bất chợt, những lần nhắc tên nhau trong ký ức.

Có những bài báo rồi sẽ cũ. Có những tờ báo rồi sẽ ngả màu. Có những dòng chữ một ngày nào đó chỉ còn nằm trong ký ức của vài người. Nhưng nếu một bài báo từng được viết bằng tất cả nhịp tim của người làm nghề, nó sẽ không mất đi.

Tin nhanh Tuổi Trẻ Italia 90 với chúng tôi là vậy. Đó là một phần tuổi trẻ. Một phần đời báo. Một phần ký ức không thể phai. Và có lẽ, đó là món quà đẹp nhất mà nghề báo đã dành cho chúng tôi.