Từ 'quản lý' sang 'quản trị': Bước chuyển để giáo dục phát triển

Đó là việc chuyển từ quản lý để duy trì trật tự sang quản trị để kiến tạo giá trị; từ bảo đảm vận hành ổn định sang thúc đẩy đổi mới và phát triển; từ thực hiện nhiệm vụ được giao sang chủ động tạo lập những giá trị bền vững cho người học, nhà trường và xã hội.

Phát triển con người

Quản lý luôn là chức năng không thể thiếu của bất kỳ tổ chức nào. Tuy nhiên, trong một thế giới biến động nhanh, nhiều bất định và cạnh tranh ngày càng gay gắt, quản lý tốt thôi là chưa đủ. 

Nhà trường cần có năng lực dự báo xu hướng, thích ứng với thay đổi, phát huy nội lực, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội và không ngừng đổi mới để nâng cao chất lượng giáo dục. Đó chính là bản chất của quản trị phát triển - không chỉ vận hành một tổ chức, mà còn dẫn dắt tổ chức ấy phát triển bền vững.

Điểm khác biệt căn bản của giáo dục so với các lĩnh vực khác là con người là đối tượng và cũng là "sản phẩm" của giáo dục. Vì vậy, mục tiêu cao nhất của quản trị nhà trường không phải chỉ là tổ chức các hoạt động dạy học hiệu quả, mà là tạo dựng môi trường để mỗi người học được phát triển toàn diện về phẩm chất, năng lực, nhân cách, khát vọng và trách nhiệm đối với bản thân, cộng đồng và đất nước. Khi giáo dục phát triển con người, giáo dục đồng thời kiến tạo tương lai của quốc gia.

Muốn thực hiện được sứ mệnh đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục phải hội tụ đầy đủ phẩm chất và năng lực của nhà lãnh đạo, nhà quản lý. Với vai trò lãnh đạo, người đứng đầu phải có tầm nhìn, tư duy chiến lược, khả năng kiến tạo văn hóa tổ chức, truyền cảm hứng và dẫn dắt sự đổi mới.

Với vai trò quản lý, người đứng đầu phải tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu đã xác định; sử dụng hợp lý các nguồn lực; kiểm soát chất lượng; xây dựng môi trường làm việc dân chủ, kỷ cương, minh bạch và bảo đảm mọi hoạt động của nhà trường được vận hành khoa học, hiệu quả.

Lãnh đạo và quản lý không phải là hai vai trò tách biệt mà là hai chức năng thống nhất, bổ trợ cho nhau, tạo nên năng lực quản trị hiện đại của người đứng đầu cơ sở giáo dục.

Chủ động, sáng tạo

Trong bối cảnh mới, mỗi cơ sở giáo dục nên rà soát lại chiến lược phát triển, xác định rõ sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cốt lõi và bản sắc văn hóa của mình. Đó không chỉ là những tuyên bố mang tính định hướng mà phải trở thành nền tảng chi phối mọi quyết định quản trị, mọi hoạt động giáo dục và mọi hành vi ứng xử trong nhà trường. Chính bản sắc văn hóa sẽ tạo nên sức mạnh nội sinh, khả năng thích ứng và lợi thế phát triển của mỗi cơ sở giáo dục trong thời đại mới.

Thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và sử dụng sách giáo khoa theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo là yêu cầu thống nhất trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, trong khuôn khổ chung ấy, mỗi nhà trường cần chủ động phát huy quyền tự chủ để thiết kế các chương trình, hoạt động giáo dục bổ trợ, xây dựng môi trường học tập và mô hình giáo dục phù hợp với điều kiện thực tiễn, đáp ứng nhu cầu người học và yêu cầu phát triển của xã hội. Chính sự chủ động, sáng tạo ấy sẽ làm nên bản sắc, chất lượng và uy tín của mỗi nhà trường.

Chủ trương của lãnh đạo Đảng và Nhà nước chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được hiện thực hóa bằng sự chuyển đổi tư duy ở mọi cấp quản lý. Cơ quan quản lý giáo dục cần tiếp tục đổi mới phương thức chỉ đạo theo hướng tăng cường phân cấp, trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình; khuyến khích sáng tạo, tôn trọng quyền tự chủ và tạo không gian phát triển cho các cơ sở giáo dục. 

Đồng thời, mỗi nhà trường cũng cần chủ động đổi mới tư duy quản trị, xây dựng đội ngũ lãnh đạo có tầm nhìn, năng lực quản trị và bản lĩnh đổi mới để dẫn dắt sự phát triển trong bối cảnh mới.