Sự tiện lợi và thói quen tiêu dùng đã "bóp nghẹt" mô hình bao bì tái sử dụng triệu USD của TerraCycle tại nhiều thị trường, gồm Bắc Mỹ, dù dự án từng được kỳ vọng rất lớn.
7 năm trước tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), TerraCycle từng gây chú ý với ý tưởng cung ứng bao bì tái sử dụng cho các sản phẩm tiêu dùng phổ biến, nhằm thay thế nhựa dùng một lần.
Dự án trên mang tên Loop. Theo đó, khách hàng sẽ đặt lại bao bì sau sử dụng trước cửa nhà (hoặc trả tại cửa hàng tham gia mạng lưới) và nhận tiền cọc. Phía Loop đảm nhận thu gom, khử trùng và nạp lại (refill), đưa hàng trở lại kệ siêu thị. Với cách thức này, họ kỳ vọng mỗi bao bì có thể tái sử dụng 100 lần, giúp giảm đáng kể lượng rác thải ra môi trường. Ở thời điểm đó, CNN gọi họ là đơn vị "giải cứu thế giới khỏi rác nhựa một lần".
TerraCycle là startup của Tom Szaky, người từng bỏ ngang Đại học Princeton để theo đuổi mô hình kinh doanh sản phẩm tái chế. Trụ sở startup này cũng được trang trí bằng rác, điển hình là tấm vách làm từ vỏ chai nhựa. Họ từng lọt danh sách 100 công ty có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới do tạp chí Time bầu chọn (Time100) năm 2021.
Tom Szaky, CEO TerraCycle, tại trụ sở công ty. Ảnh: CBC
Dự án Loop được hậu thuẫn bởi nhiều tập đoàn hàng tiêu dùng như Procter & Gamble (P&G), Unilever, Nestlé, PepsiCo, Mondelēz International. Một năm sau, P&G, Nestlé tham gia đầu tư vòng đầu tư series A cho dự án, với tổng vốn rót 25 triệu USD. Ngoài các tập đoàn tiêu dùng nói trên, họ mời được nhiều thương hiệu lớn hợp tác như siêu thị Tesco và McDonald’s (Anh), Aeon (Nhật Bản), chuỗi đồ ăn nhanh Tim Hortons (Canada)...
Tuy nhiên, các dự án thí điểm của Loop đã lặng lẽ đóng cửa tại thị trường Bắc Mỹ, Nhật Bản, Anh vào năm 2021, dù được nhiều ông lớn tiêu dùng hậu thuẫn và người dùng ủng hộ. Thị trường duy nhất họ mở rộng được quy mô là Pháp.
CBC nhận định thời điểm ra mắt của Loop là "hoàn hảo". 2019 là năm doanh nghiệp toàn cầu thúc đẩy trách nhiệm xã hội, cùng lệnh cấm túi nilon, ống hút nhựa khắp Bắc Mỹ. Lisa McTigue Pierce, Tổng biên tập của tạp chí chuyên ngành bao bì Packaging Digest, cho biết Loop xuất hiện khi người dùng chờ mong sự thay đổi, sau một thời gian họ thải bỏ nhiều rác bao bì.
Tuy nhiên, Ravi Dhar, giáo sư tại Đại học Yale, cho biết nhu cầu hay lời hứa sẵn sàng chi tiền của người tiêu dùng không đồng nghĩa với hành vi thực tế. Ví dụ, một cam kết ăn uống lành mạnh có thể hiệu quả vào bữa sáng. Nhưng đến cuối ngày, khi quá mệt mỏi để chuẩn bị một bữa ăn tốt cho sức khỏe, người tiêu dùng có thể quyết định đặt một chiếc pizza.
Tương tự với bao bì, khi người dùng đến cửa hàng tạp hóa, họ sẽ quan tâm xem bao bì có rẻ, giữ được thực phẩm tươi ngon và dễ mang đi hay không.
Một cốc cà phê tái sử dụng được Loop thiết kế cho chuỗi đồ ăn nhanh Tim Hortons khi họ tham gia dự án thí điểm năm 2020. Ảnh: CBC
Chuyên gia từ Yale cho biết, một trong những điều ông đúc rút được trong 5 năm qua là các CEO không cam kết với một hoạt động khó đem lại lợi nhuận cho họ.
Từ phía Loop, nhà sáng lập Szaky cho biết tất cả đối tác đều đưa ra cùng thông điệp: khi nhu cầu bao bì tái sử dụng không chuyển hóa thành doanh số, họ khó thuyết phục nhà điều hành mở rộng quy mô.
Riêng tại Pháp, dự án của Loop lại phát triển mạnh. Theo Szaky, họ cung ứng được bao bì tái sử dụng cho hơn 400 sản phẩm, bày bán tại 500 cửa hàng, siêu thị khắp cả nước. Kết quả này nhờ chính sách "cây gậy và củ cà rốt" của Pháp, hướng tới mục tiêu loại bỏ nhựa một lần vào 2040.
Cụ thể, Luật Chống lãng phí và Kinh tế tuần hoàn của Pháp buộc nhà bán lẻ vừa và lớn dành ít nhất 20% diện tích cửa hàng cho sản phẩm bán theo khối lượng lớn, hoặc có bao bì tái sử dụng vào 2030. Chính phủ cũng trợ cấp để hỗ trợ quá trình chuyển đổi nói trên. Nhờ đó, thành công của Loop tăng theo cấp số nhân.
Szaky cho biết nếu công ty chỉ cung cấp 5 sản phẩm cho một cửa hàng, doanh số bán và tỷ lệ trả vỏ đều thấp. Nhưng khi số sản phẩm đạt khoảng 50, doanh số bán hàng tăng vọt, tỷ lệ trả vỏ cũng tăng từ 15% lên 80%. Việc trả lại nhiều vỏ cùng lúc để nhận lại khoản cọc 5 USD sẽ tạo động lực tốt hơn là trả một vỏ để nhận lại 10 cent. "Đó là một khoảnh khắc lóe sáng với Loop", Szaky nói. Ông thêm rằng dự án có thêm bài học về vai trò của sự tiện lợi khi mở rộng quy mô.
Nhà sáng lập Loop nhấn mạnh sự chuyển đổi sang bao bì tái sử dụng trên toàn cầu chỉ xảy ra nếu các quốc gia khác áp dụng chính sách tương tự Pháp.
Về cách thức hoạt động, họ nhận định rằng việc thu hút được các nhà bán lẻ tham gia quan trọng hơn tập trung vào doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng. Bởi lẽ, nhà bán lẻ là nhóm thực sự "nắm quyền kiểm soát", và sở hữu công cụ để thúc đẩy mô hình này. Ví dụ, họ dễ dàng tạo điều kiện cho người dùng hoàn vỏ khi mua sắm, đồng thời thuyết phục được các thương hiệu đang kinh doanh với họ cùng hợp tác.
Khoác chiếc áo len đã cũ rách, đứng bên tấm vách bằng vỏ chai, Szaky kiên định với lập luận tái sử dụng là một phần của giải pháp giảm rác thải. Ông hy vọng giải pháp của Loop sẽ hồi sinh trên thị trường. "Đó là tương lai. Chúng tôi chỉ cần tồn tại, chờ đến ngày động lực thúc đẩy người dùng thực sự bùng nổ", ông nói.
Bảo Bảo (theo CBC, Trellis, FastCompany)
