Khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ tọa lạc tại phường Tân Phước và Tân Hải, được bao quanh bởi các ranh giới tự nhiên như sông rạch và vịnh Gành Rái. Ảnh chụp từ phía cù lao Phú Lợi nhìn đối diện là cụm cảng Cái Mép Hạ với dàn cẩu trục hiện đại đang hối hả bốc dỡ hàng hóa
Theo quyết định, Khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ tọa lạc tại phường Tân Phước và Tân Hải, được bao quanh bởi các ranh giới tự nhiên như sông rạch và vịnh Gành Rái.
Dự án được kỳ vọng là mô hình kinh tế tiên phong, áp dụng các thể chế vượt trội và tiêu chuẩn quốc tế để trở thành trung tâm kết nối giao thương hàng đầu của khu vực.
Điểm mạnh lớn nhất của khu vực này là khả năng kết nối liên vùng đầy thuận lợi như cách trung tâm TP.HCM khoảng 50km và sân bay quốc tế Long Thành chỉ 25km. Nằm liền kề và kết nối chặt chẽ với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.
Cấu trúc của khu thương mại gồm 3 khu chức năng với 8 phân khu, bao gồm hệ thống bến cảng container Cái Mép Hạ, bến cảng container Cái Mép Hạ hạ lưu, ga Cái Mép Hạ thuộc tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu, cảng bến thủy nội địa, khu phía Nam Khu công nghiệp Cái Mép; trung tâm logistics Cái Mép Hạ, khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ.
Khác với các mô hình truyền thống, khu thương mại tự do này được TP.HCM định hình lấy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn làm hạt nhân. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở dịch vụ hậu cần cảng mà còn hướng tới phát triển các ngành sản xuất công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn.
Đây cũng là tâm điểm thu hút trụ sở của các tập đoàn đa quốc gia và các tài năng trong lĩnh vực hàng hải, thương mại quốc tế. Thiết lập các khu phi thuế quan với cơ chế giám sát hải quan chuyên biệt.
Thành phố đã đặt ra chiến lược phát triển cụ thể qua ba giai đoạn chính. Giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung hoàn thiện bộ máy quản lý, xây dựng nền tảng công nghệ vận hành và thu hút các nhà đầu tư chiến lược.
Giai đoạn 2031 - 2035, TP.HCM ưu tiên hoàn thiện hệ sinh thái kinh tế hàng hải cạnh tranh cao, hướng tới hình thành khu thương mại tự do xanh, hoàn thành các khu chức năng theo quy hoạch.
Sau năm 2035, TP.HCM định hình khu thương mại tự do trở thành hạt nhân của trung tâm kinh tế biển vùng Đông Nam Bộ, vươn tầm thành cảng trung chuyển hàng hóa quy mô châu Á và quốc tế.
Về mặt quản lý nhà nước, UBND TP.HCM giữ vai trò chủ trì, trong khi Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) được giao nhiệm vụ quản lý trực tiếp và tiếp nhận các quyền hạn chuyên môn để đảm bảo sự vận hành thông suốt và hiệu quả cho khu vực này.
Cần lộ trình bài bản về hạ tầng và thể chế xanh cho khu thương mại tự do
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, tiến sĩ Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cho hay định hướng thành lập khu thương mại tự do là một chiến lược đúng đắn, đóng vai trò là "kim chỉ nam" để thúc đẩy kinh tế cho cả vùng Đông Nam Bộ và miền Tây. Tuy nhiên, ông Thuận cũng thẳng thắn chỉ ra rằng hành trình để hiện thực hóa mục tiêu này còn rất "dài hơi" do những rào cản lớn về hạ tầng và cơ chế.
Bởi theo ông, mặc dù khu vực dự kiến thành lập FTZ có lợi thế về vị trí hiện hữu và thuận lợi trong giải phóng mặt bằng, nhưng xét về tổng thể, hệ thống hạ tầng vẫn còn thiếu hụt trầm trọng. Ông nhấn mạnh một khu thương mại tự do đúng nghĩa không thể chỉ dựa vào đường bộ mà phải là sự kết nối đồng bộ giữa hạ tầng giao thông đường biển, đường sông và dịch vụ logistics chuyên sâu.
"Chúng ta không chỉ thiếu hạ tầng kết nối, hạ tầng viễn thông hay cảng biển mà còn thiếu cả hạ tầng xã hội đi kèm", ông nói.
Đặc biệt, ông Thuận lưu ý mô hình FTZ cần một cấu trúc hành chính đặc thù, một ban quản lý có thẩm quyền đủ lớn để vận hành, chứ không đơn thuần là những ban quản lý thông thường hiện nay.
Một trong những vấn đề cốt lõi được ông Thuận đề cập là việc FTZ hiện vẫn chưa được định hình rõ nét trong quy hoạch mới của TP.HCM. Để tạo đà cho logistics cảng biển và cảng sông phát triển, ông kiến nghị cần sớm điều chỉnh các quy định pháp lý, cụ thể là Thông tư 08 và 06, nhằm tháo gỡ nút thắt cho vận tải thủy nội địa của các địa phương.
Việc chú trọng vào giao thông thủy không chỉ giúp giảm tải cho đường bộ mà còn là hướng đi quan trọng để giảm phát thải, đảm bảo mục tiêu "xanh hóa" môi trường.
"FTZ sẽ không chỉ là nơi trung chuyển hàng hóa mà còn thu hút tầng lớp thượng lưu quốc tế từ Singapore, Philippines hay Indonesia đến Việt Nam bằng các phương tiện đường thủy cao tốc hiện đại", ông Thuận dự báo.
