Câu trăn trở ấy, đối với những người làm công tác giảng dạy lý luận chính trị, đặc biệt là bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, lại càng trở nên da diết và đau đáu hơn bao giờ hết.
Giảng đường không chỉ là nơi truyền thụ tri thức, mà còn là nơi định hình nhân sinh quan và thế giới quan cho thế hệ trẻ. Nhưng làm sao để những bài học lý luận không dừng lại ở những trang giáo trình khô khan, làm sao để tư tưởng của Bác bước vào giảng đường bằng hơi thở ấm áp của cuộc đời?
Câu trả lời nằm ở bước chuyển dịch âm thầm nhưng quyết liệt trong mỗi người thầy - bước qua ranh giới của "thợ giảng" để trở thành "thầy giảng" chân chính.
Tròn vai thôi, liệu đã đủ?
Nếu chỉ nhìn từ bề ngoài, ranh giới giữa "thợ giảng" và "thầy giảng" đôi khi rất mờ nhạt. Một "thợ giảng" trong khoa học lý luận chính trị có thể là một người rất giỏi kỹ nghệ sư phạm. Họ có thể đứng lớp rất nhiều môn, thuộc làu từng sự kiện lịch sử, truyền đạt chuẩn xác từng câu chữ trong giáo trình.
Thậm chí, họ sở hữu một năng lực hoạt náo tuyệt vời, biết cách lồng ghép những câu chuyện hài hước để giảng đường luôn rộn rã tiếng cười.
Nhưng, nếu tất cả chỉ dừng lại ở đó, người đứng lớp cũng chỉ mới hoàn thành nhiệm vụ diễn "tròn vai". Đằng sau những tiết học sôi nổi mang tính kỹ thuật ấy, người học nhận được gì? Có lẽ là một vài gạch đầu dòng để đối phó với phòng thi, rồi sau đó, kiến thức lại trả về cho sách vở.
Bài giảng thiếu đi một thứ cốt lõi - cái "hồn" của lý luận và sự kết nối sâu sắc với thực tiễn. Khi người dạy xem bục giảng thuần túy là một không gian mưu sinh và kỹ nghệ hóa các bài giảng, họ đã vô tình biến những tư tưởng vĩ đại, sống động của Bác thành những khuôn mẫu xơ cứng.
Người học không ghét lý luận, họ chỉ đang mệt mỏi với những bài giảng thiếu vắng sự thấu cảm và trải nghiệm tự thân của người truyền đạt.
Hội thảo khoa học quốc gia “Đổi mới giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học Việt Nam hiện nay” tại Trường đại học Cửu Long (19.4.2025)
ẢNH: NAM LONG
Đi tìm những nốt "yêu" trên bục giảng
Muốn bước qua cái danh xưng "thợ giảng" để trở thành một người "thầy giảng" tư tưởng Hồ Chí Minh đích thực, đó không phải là câu chuyện của danh hiệu hay bằng cấp, mà là một hành trình tự rèn luyện, tự soi rọi bắt đầu từ những chữ "YÊU" viết hoa trong lòng mỗi người thầy.
Yêu khoa học. Tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là những khẩu hiệu cảm tính, mà là một hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc, được xây dựng trên nền tảng vững chắc của Chủ nghĩa Mác - Lênin cùng thực tiễn phong phú của cách mạng Việt Nam và cách mạng thế gới. Người thầy giảng lý luận chính trị trước hết phải là một nhà khoa học nghiêm túc.
Yêu khoa học là yêu sự chính xác tuyệt đối trong nội dung truyền tải - từ một mốc thời gian, một số liệu, cho đến hoàn cảnh ra đời của một tác phẩm.
Không suy diễn chủ quan, không minh họa xuôi chiều một cách hời hợt, không "thần thánh hóa" cũng như "tầm thường hóa" mà phải đặt tư tưởng của Người trong dòng chảy sống động của lịch sử.
Chính sự uyên bác, khách quan và nghiêm cẩn về mặt khoa học của người thầy mới là cái gốc tạo nên niềm tin khoa học bền vững cho người học.
Yêu nghề. Từ nền tảng khoa học ấy, lòng yêu nghề mới có chỗ bám rễ để đơm hoa. Lòng yêu nghề của một giảng viên lý luận không nằm ở sự an phận với những bài giảng đã chuẩn bị từ nhiều năm trước, mà thể hiện ở sự tự trọng nghề nghiệp sâu sắc.
Yêu nghề là chấp nhận trăn trở, tự làm mới mình mỗi ngày. Làm sao để đưa công nghệ số, đưa những phương pháp tương tác hiện đại vào bài giảng mà không làm mất đi tính nghiêm túc của bộ môn? Làm sao để mỗi giờ lên lớp là một cuộc đối thoại tư duy, chứ không phải là buổi "đọc - chép" đơn điệu?
Yêu Bác Hồ. Cái gốc tạo nên "nhạc trưởng" của một bài giảng tư tưởng Hồ Chí Minh chính là lòng kính yêu Người. Đây là tình cảm đặc biệt, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tâm hồn của người thầy giảng.
Yêu Bác không phải là thuộc lòng những câu nói của Người để đi giáo điều người khác, mà là sự thấu cảm sâu sắc trước cuộc đời, sự nghiệp và những hy sinh vô bờ bến của Người.
Có yêu Bác, người thầy mới đứng trước bục giảng với một lòng trân trọng khôn cùng đối với thành quả cách mạng mà Bác và thế hệ đảng viên tiền bối đã đổi bằng máu xương để gầy dựng.
Có yêu Bác, người thầy mới tự thôi thúc mình phải tìm tòi bằng được những cách thức chuyển tải dung dị nhất, gần gũi nhất, đưa tư tưởng của Người thấm sâu vào lòng người học một cách tự nhiên như hơi thở.
Và cũng chính lòng yêu Bác ấy sẽ trở thành động lực tự thân, thúc đẩy người thầy không thể bàng quan trước thời cuộc, mà phải tích cực, can trường tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.
Yêu Đảng. Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng Cộng sản Việt Nam. Do đó, người thầy giảng tư tưởng Hồ Chí Minh không thể đứng ở vị thế của một người quan sát trung lập, mà phải giảng dạy bằng một lòng yêu Đảng sắt son.
Lòng yêu Đảng ở đây chính là bệ đỡ cốt lõi để đảm bảo tính Đảng trong nghiên cứu và giảng dạy - một nguyên tắc tối cao của khoa học lý luận chính trị.
Trong nghiên cứu và giảng dạy lý luận, đôi khi người ta vẫn lầm tưởng tính Đảng và tính khoa học là hai thái cực đối lập, hay sự hiện diện của tính Đảng sẽ làm mờ đi tính khách quan của khoa học.
Nhưng thực tế, đối với một người thầy giảng tư tưởng Hồ Chí Minh, hai yếu tố này chưa bao giờ triệt tiêu nhau, mà ngược lại, luôn có một sự thống nhất biện chứng, khăng khít như hình với bóng.
Sự thống nhất ấy thể hiện ở chỗ: bản chất tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống lý luận khoa học, cách mạng và nhân văn sâu sắc. Bởi vậy, người thầy yêu Đảng không chọn cách minh họa đường lối, chính sách một cách khiên cưỡng, áp đặt hay hô khẩu hiệu xuôi chiều.
Ngược lại, họ dùng chính tư duy khoa học nghiêm túc, dùng những luận cứ thực tiễn đanh thép để làm sáng tỏ tầm nhìn vượt thời đại của Bác, và chứng minh tính đúng đắn trong các quyết sách của Đảng ta hôm nay.
Ngược lại, tính Đảng sắt son chính là chiếc kim chỉ nam, giữ cho tư duy khoa học của người thầy không sa đà vào nghiên cứu kinh viện, xa rời thực tiễn cuộc sống, hay bị lung lay trước các luồng sóng tư tưởng phức tạp trong thời đại số.
Tính khoa học mang lại sức thuyết phục cho tính Đảng; tính Đảng lại tiếp thêm sức mạnh chiến đấu và ngọn lửa lý tưởng cho tính khoa học. Chính sự hòa quyện ấy giúp cho bài giảng về Bác, về Đảng vừa uyên bác, vững vàng về mặt tri thức, vừa tràn đầy sức thuyết phục, thắp sáng ngọn lửa niềm tin trong tâm hồn thế hệ trẻ.
Yêu người học. Đối tượng bước vào giảng đường ngày nay - dù là những bạn trẻ Gen Z năng động hay những cán bộ, học viên đã dày dạn kinh nghiệm thực tế - họ đều có tư duy độc lập và nhu cầu phản biện rất cao.
Yêu người học là tôn trọng họ, lấy họ làm trung tâm của mọi sự chuyển dịch phương pháp. Người thầy giảng không đứng ở vị thế "bề trên" để giáo huấn, mà chọn cách đồng hành, lắng nghe những băn khoăn, vướng mắc trong nhận thức của họ để sẻ chia, định hướng bằng sự bao dung và kinh nghiệm của một người đi trước.
Trở thành một người "thầy giảng" tư tưởng Hồ Chí Minh thực sự là một hành trình dài và chưa bao giờ dễ dàng. Nó đòi hỏi người giảng viên phải chấp nhận dấn thân, chấp nhận tự "đốt" cháy những rập khuôn, cũ kỹ của bản thân để thắp lên ngọn lửa tri thức.
Khi người thầy bước lên bục giảng với trọn vẹn sự nghiêm cẩn của khoa học, lòng tự trọng của nghề nghiệp, niềm kính yêu vĩ nhân, sự sắt son với Đảng và tình thương mến người học, lúc ấy bục giảng không còn là sàn diễn của những kỹ nghệ hoạt náo.
Lúc ấy, lý luận đã tìm thấy con đường ngắn nhất: con đường đi từ trái tim đến trái tim.
