500 ngày đêm đi tìm đồng đội: Mỗi hài cốt được tìm thấy là một cuộc trở về

Trong chiến tranh, có những người ra đi và không bao giờ trở lại. Họ nằm lại giữa những cánh rừng, trên những triền núi, trong những khu vực từng là chiến trường ác liệt. Có người được đồng đội an táng vội vàng giữa bom đạn. Có người chỉ kịp để lại một cái tên trong ký ức của người còn sống. Có người đến hôm nay vẫn chưa có một phần mộ được xác định.

Thời gian đã đi qua nhiều thập niên. Nhưng với những gia đình có người thân hy sinh mà chưa biết hài cốt đang ở đâu, chiến tranh dường như chưa thực sự khép lại.

Mỗi năm, những nhân chứng từng biết nơi một người lính ngã xuống lại ít đi. Những cánh rừng thay đổi. Những địa danh cũ biến dạng. Những ký ức quý giá dần phai mờ. Những hồ sơ, kỷ vật, bản đồ chiến trường có nguy cơ thất lạc.

Chính trong hoàn cảnh ấy, Việt Nam triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" - một chiến dịch có quy mô toàn quốc, huy động sức mạnh tổng hợp của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị.

Chiến dịch được phát động chính thức ngày 2.4.2026 tại Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2027) và sẽ kết thúc vào ngày 27.7.2027.

Đó không chỉ là một chiến dịch về thời gian. Đó là một cuộc tăng tốc của lòng biết ơn.

Mục tiêu của chiến dịch là tạo chuyển biến mạnh mẽ trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; tận dụng tối đa những thông tin còn lại từ hồ sơ, nhân chứng, đồng đội, thân nhân, kết hợp với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và giám định ADN.

Bởi phía sau mỗi hài cốt là một con người. Phía sau mỗi cái tên là một gia đình. Và phía sau mỗi cuộc tìm kiếm là một phần lịch sử của dân tộc.

Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là một trong những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Không có một công thức duy nhất cho mọi cuộc tìm kiếm.

Có nơi phải bắt đầu từ một lời kể của nhân chứng. Có nơi phải lần theo một tấm bản đồ cũ. Có nơi là những thông tin ít ỏi trong hồ sơ chiến tranh. Có nơi phải đối chiếu lời kể của nhiều thế hệ người dân sống trên địa bàn.

Và có những nơi, muốn tìm được hài cốt liệt sĩ, trước hết phải rà phá bom mìn, vật nổ.

Đó là lý do Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng trực tiếp tìm kiếm. Đó là sự phối hợp của quân đội, công an, chính quyền địa phương, ngành lao động - thương binh và xã hội, các cơ quan nghiên cứu khoa học, các đơn vị giám định ADN, các tổ chức chính trị - xã hội, nhân chứng, cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ.

Mỗi người có thể giữ một mảnh ghép của ký ức. Và nhiệm vụ của chiến dịch là ghép những mảnh ký ức ấy lại, bằng phương pháp khoa học và trách nhiệm cao nhất, để tìm ra nơi người lính đã nằm xuống.

Theo số liệu được công bố ngày 20.7.2026, sau hơn 4 tháng triển khai, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.400 hài cốt liệt sĩ, gồm hơn 401 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia. Đáng chú ý, tại Tuyên Quang, lực lượng chức năng đã phát hiện 5 mộ liệt sĩ tập thể với khoảng 23 hài cốt liệt sĩ.

Những con số ấy mới chỉ là kết quả bước đầu. Bởi ngay sau mốc số liệu nói trên, hành trình tìm kiếm vẫn tiếp tục.

Ngày 24.7.2026, tại công viên Lê Thị Riêng, TP.HCM, trong quá trình đào thăm dò theo thông tin nhân chứng cung cấp, lực lượng chức năng phát hiện thêm một vị trí mới có mộ liệt sĩ và bước đầu tìm thấy 3 bộ hài cốt liệt sĩ. Điều đó cho thấy một thực tế: cuộc tìm kiếm vẫn đang diễn ra từng ngày, từng giờ; những con số luôn có thể tiếp tục được cập nhật khi các lực lượng tiếp cận những địa điểm mới.

Và mỗi con số được bổ sung không chỉ là thêm một đơn vị thống kê. Đó là thêm một người được trở về.

Tìm thấy hài cốt mới chỉ là một phần của hành trình. Một nhiệm vụ quan trọng không kém là xác định danh tính. Bởi có những liệt sĩ đã được quy tập về nghĩa trang nhưng vẫn nằm dưới những dòng chữ "chưa xác định được thông tin".

Đằng sau dòng chữ ấy là một khoảng trống. Đó có thể là một người mẹ chưa biết con mình đang ở đâu. Một người vợ đã chờ đợi suốt đời. Một người con chưa từng được nhìn thấy cha. Một gia đình qua nhiều thế hệ vẫn mang theo câu hỏi về người thân đã hy sinh.

Vì vậy, chiến dịch đồng thời đẩy mạnh việc thu thập mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm thân nhân để giám định ADN.

Theo số liệu cập nhật ngày 20.7, việc lấy mẫu đã được triển khai đối với hơn 66.000 ngôi mộ liệt sĩ, trong đó hơn 46.000 ngôi mộ đủ điều kiện lấy mẫu. Đã thu thập hơn 93.000 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, trong đó hơn 53.000 mẫu đã được phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh ADN; đồng thời tiếp nhận, lưu trữ gần 16.000 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương để phục vụ giám định.

Những con số ấy cho thấy một bước chuyển quan trọng. Nếu trước đây, việc xác định danh tính liệt sĩ phụ thuộc rất lớn vào hồ sơ và nhân chứng, thì hôm nay, khoa học công nghệ đang mở thêm một cánh cửa.

Cánh cửa ấy có tên là ADN.

Các nhà khoa học Việt Nam cũng đang từng bước làm chủ công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới NGS-SNP (mang lại hiệu suất thu hồi ADN nhân cao tới 80%, giúp giải quyết các mẫu hài cốt phân hủy nặng và nâng tỷ lệ thành công gấp 4 lần phương pháp cũ), mở ra khả năng nâng cao hiệu quả giám định ADN đối với những mẫu hài cốt liệt sĩ khó xác định danh tính.

Tuy nhiên, công nghệ không thay thế ký ức. Một mẫu ADN chỉ có ý nghĩa khi có mẫu đối sánh. Một vị trí tìm kiếm chỉ có thể được xác định khi có thông tin. Một bộ hài cốt chỉ có thể trở về với tên tuổi khi các dữ liệu được kết nối.

Bởi vậy, chiến dịch là sự kết hợp giữa ký ức của con người, tư liệu lịch sử và sức mạnh của khoa học. Để từ một người lính vô danh, có thể tìm lại một cái tên. Từ một cái tên, tìm lại một quê hương. Và từ một quê hương, tìm lại một gia đình.

Ngày 17.7.2026, nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến dâng hoa, dâng hương tại các địa điểm tưởng niệm trong công viên Lê Thị Riêng, TP.HCM; thăm, động viên các lực lượng đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Công viên Lê Thị Riêng là địa điểm đặc biệt. Nơi đây gắn với những hy sinh của quân và dân ta trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Qua nhiều năm, những thông tin về các khu vực có thể còn hài cốt liệt sĩ vẫn được tiếp tục xác minh, tìm kiếm.

Đó không chỉ là một lời chỉ đạo. Đó là sự khẳng định về vị trí đặc biệt của nhiệm vụ này trong đời sống chính trị và tinh thần của đất nước.

Bởi khi một người lính hy sinh, trách nhiệm của đất nước không kết thúc. Trách nhiệm ấy tiếp tục cho đến khi tìm thấy người đã ngã xuống. Cho đến khi đưa họ về với đồng đội. Cho đến khi trả lại tên cho những người anh hùng. Và cho đến khi gia đình biết nơi người thân của mình đã nằm lại.

Từ công viên Lê Thị Riêng, thông điệp ấy vang lên như một mệnh lệnh của trái tim: không được để những người đã hy sinh vì Tổ quốc bị lãng quên. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Chiến dịch 500 ngày đêm.

Một trong những điểm đặc biệt của Chiến dịch 500 ngày đêm là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Từ Trung ương đến địa phương, từ các cơ quan chức năng đến lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ, từ những người lính trên thực địa đến các nhà khoa học trong phòng thí nghiệm, tất cả cùng hướng về một mục tiêu.

Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không thể chỉ dựa vào một lực lượng. Có nơi cần quân đội. Có nơi cần chính quyền. Có nơi cần nhân chứng. Có nơi cần cựu chiến binh. Có nơi cần sự tham gia của người dân. Và có những trường hợp cần đến khoa học công nghệ.

Tại TP.HCM, việc tìm kiếm ở công viên Lê Thị Riêng là một ví dụ rõ nét. Từ những thông tin về các trận đánh trong Xuân Mậu Thân 1968, từ lời kể của nhân chứng, từ những dấu tích còn lại, lực lượng chức năng từng bước xác minh, khảo sát và tổ chức tìm kiếm.

Ngày 6.7, thành phố tổ chức triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Đến ngày 24.7, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện thêm một vị trí mới, bước đầu tìm thấy 3 bộ hài cốt liệt sĩ.

Câu chuyện ở công viên Lê Thị Riêng cho thấy một điều: có những nơi, chiến tranh đã lùi xa gần 60 năm nhưng công việc tìm kiếm vẫn chưa kết thúc. Và vì thế, trách nhiệm của hôm nay là phải làm nhanh hơn, khoa học hơn, quyết liệt hơn.

Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà từng nhấn mạnh yêu cầu phải thay đổi tư duy, tìm cách làm mới để thực hiện bằng được nhiệm vụ khó khăn này; đồng thời đặt yêu cầu quyết tâm tìm kiếm, quy tập khoảng 3.000 hài cốt liệt sĩ trong năm 2026.

Tinh thần ấy cũng được thể hiện trong chỉ đạo xuyên suốt của chiến dịch: chậm ngày nào là có lỗi với lịch sử, với liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ.

Đó là lý do 500 ngày đêm được đặt ra như một đợt tăng tốc. Không phải để chạy đua với một con số. Mà để chạy đua với thời gian.

Trong đời sống của đất nước, sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ không chỉ được thể hiện trong những ngày kỷ niệm.

Đó là một dòng chảy liên tục.

Các lãnh đạo Đảng, Nhà nước thường xuyên đến các nghĩa trang liệt sĩ, di tích chiến trường, nơi tưởng niệm để dâng hương, tưởng nhớ những người đã hy sinh. Trong những chuyến công tác đến các địa phương, lãnh đạo cấp cao luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác đền ơn đáp nghĩa, chăm lo người có công và tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Đặc biệt, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến công viên Lê Thị Riêng ngày 17.7.2026; tiếp sau đó là Thủ tướng Lê Minh Hưng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực ban Bí thư Trần Cẩm Tú… trực tiếp dâng hương và động viên các lực lượng đang tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, là một hình ảnh có sức gợi đặc biệt.

Đó là hình ảnh người đứng đầu Đảng, Nhà nước đến tận nơi các lực lượng đang đào tìm dưới lòng đất. Ở đó không có khoảng cách giữa một nhiệm vụ lớn của quốc gia và công việc lặng thầm của từng người lính trên thực địa.

Cũng trong dịp này, lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các cấp Đoàn - Hội… tiếp tục có nhiều hoạt động thăm hỏi, tri ân người có công, thương binh, bệnh binh và thân nhân liệt sĩ trên cả nước.

Tất cả cùng gửi đi một thông điệp: sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ luôn được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhớ.

Và hành trình đi tìm các anh vẫn tiếp tục.

Ngày 27.7.2027, Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ kết thúc theo kế hoạch. Nhưng sẽ không có một chiến dịch nào có thể khép lại hoàn toàn hành trình tìm kiếm những người đã hy sinh. Bởi vẫn còn những hài cốt chưa được tìm thấy. Vẫn còn những phần mộ chưa có tên. Vẫn còn những gia đình chờ đợi.

Mục tiêu của chiến dịch vì thế không chỉ được đo bằng số lượng hài cốt được quy tập. Một kết quả quan trọng hơn là tạo ra một phương thức mới, đồng bộ và khoa học hơn trong việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ; xây dựng cơ sở dữ liệu; kết nối thông tin; ứng dụng công nghệ ADN; huy động nhân chứng và cộng đồng; biến từng nguồn tin nhỏ thành một cơ hội lớn để tìm lại một người đã mất.

Bởi mỗi người lính được tìm thấy là một cuộc trở về. Mỗi cái tên được xác định là một gia đình được giải tỏa nỗi đau chờ đợi. Mỗi phần mộ được quy tập là một phần lịch sử được hoàn thiện. Và mỗi người đã hy sinh được gọi đúng tên là thêm một lần đất nước khẳng định với chính mình rằng: không ai hy sinh vì Tổ quốc mà bị lãng quên. 500 ngày đêm có thể là một khoảng thời gian. Nhưng lòng biết ơn không có thời hạn.

Cuộc chiến đã kết thúc. Nhưng hành trình đi tìm đồng đội vẫn tiếp tục. Từ Thành cổ Quảng Trị đến công viên Lê Thị Riêng. Từ những cánh rừng Việt Nam đến đất bạn Lào, Campuchia. Từ những thông tin mờ nhòe trong ký ức đến những dữ liệu ADN trong phòng thí nghiệm. Từ một nấm đất vô danh đến một cái tên. Từ một người lính đã nằm lại chiến trường đến một người con trở về với gia đình.

Đó là hành trình của 500 ngày đêm. Nhưng cũng là hành trình của cả một dân tộc đi tìm lại những người đã làm nên lịch sử vẻ vang.