Melanin chỉ có loại sắc tố tối màu và chỉ tia UV mới gây sản sinh nhiều melanin là những lầm tưởng có thể khiến điều trị sạm nám da khó khăn.
Theo dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, nhiều người thường nghĩ melanin là "thủ phạm" gây rối loạn sắc tố da, dẫn đến sạm nám, lão hóa. Hiểu đúng và đầy đủ về loại sắc tố melanin có thể giúp bảo vệ da tốt hơn, đặc biệt trong giai đoạn nắng nóng cực đoan và chỉ số tia UV thường xuyên ở mức cao.
Melanin chỉ có một loại
Không giống tên gọi "hắc sắc tố" nhiều người biết đến, melanin thực chất có hai loại chính gồm melanin sáng màu (pheomelanin) và melanin tối màu (eumelanin hay còn gọi là hắc sắc tố). Ngoài yếu tố số lượng, tỷ lệ phân bổ melanin tối màu và sáng màu cũng tác động đến màu da. Người có melanin sáng màu nhiều thì màu da sáng, còn người có melanin tối màu cao sẽ hình thành những vùng da sẫm màu, biểu hiện là các vết thâm, nám, tàn nhang.
Việt Nam nằm trong vùng gần xích đạo, nơi có cường độ tia UV cao, khả năng hình thành tỷ lệ melanin tối màu lớn hơn melanin sáng màu. Vì vậy, người Việt Nam có làn da tối màu, dễ sạm nám hơn người châu Âu. Ở người trẻ, da thường có cấu trúc khỏe hơn và hàm lượng các chất chống oxy hóa nội sinh như glutathione cao hơn, giúp hạn chế sự hình thành melanin tối màu. Khi tuổi tác tăng lên, lượng chất này giảm dần, khiến da dễ bị sạm nám và nhạy cảm hơn với tác động của ánh nắng, theo dược sĩ Hòa.
Tỷ lệ và sự phân bổ của melanin sáng màu hay tối màu quyết định đến màu da. Ảnh: Công ty Cổ phần Dược phẩm Eco
Sắc tố melanin bảo vệ da và cơ thể trước tác động gây hại của tia cực tím. Những biện pháp trắng da như dùng kem trộn trắng da cấp tốc, kem tẩy chứa nhiều chất độc hại hoặc truyền trực tiếp chất làm trắng vào cơ thể nhằm triệt tiêu hoàn toàn sắc tố này thường giúp làn da trắng, vết sạm nám cải thiện nhanh nhưng làm mất khả năng bảo vệ.
Do đó, dược sĩ Hòa lưu ý nguyên tắc để ngăn ngừa sạm nám, tàn nhang và nuôi dưỡng da khỏe mạnh là không loại bỏ hoàn toàn melanin, mà chỉ nên ức chế quá trình tăng sinh melanin bất thường. Đồng thời, giảm melanin tối màu và tăng melanin sáng màu theo phương pháp an toàn.
Chỉ tia UV mới sản sinh melanin
Melanin luôn được hình thành mỗi ngày bởi sự tác động của men tyrosinase (có trong tế bào sắc tố melanocytes) và các tác nhân từ môi trường, chủ yếu do tia cực tím trong ánh nắng mặt trời gây ra nám mảng, đốm nám xuất hiện ở lớp thượng bì. Tuy nhiên, đây không phải là nguyên nhân duy nhất. Các yếu tố như rối loạn nội tiết tố và căng thẳng thần kinh cũng kích thích melanin tăng cao.
Trong cơ thể phụ nữ, hai hormone sinh dục là estrogen và progesterone điều khiển các hoạt động của cơ thể. Khi mất cân bằng như trong thai kỳ, tiền mãn kinh - mãn kinh, chúng kích thích tế bào melanocyte đẩy nhanh quá trình tạo melanin. Sự mất cân bằng nội tiết tạo ra các gốc tự do (ROS) kích hoạt tạo ra sắc tố, thường là các melanin tối màu gây ra nám hỗn hợp ở lớp trung bì.
Do đó, trị nám da bằng các tác động từ bên ngoài bao gồm liệu pháp laser, lột tẩy (peel), các sản phẩm bôi thoa ngoài da khó mang lại hiệu quả nếu thiếu tác động từ bên trong.
Da sẫm màu có nhiều tế bào sản sinh sắc tố hơn
Sự thật là số lượng tế bào melanocytes ở mọi người như nhau. Tuy nhiên, tùy từng chủng tộc, môi trường sống, thói quen chăm sóc và bảo vệ da của mỗi người mà mỗi tế bào melanocytes có thể tạo ra ít hoặc nhiều melanin, tạo nhiều melanin sáng màu hay tối màu.
Theo dược sĩ Hòa, nguyên tắc quan trọng nhất để bảo vệ da là chống nắng từ bên ngoài kết hợp với từ bên trong cơ thể. Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, nhất là ở những thời điểm 10h-17h và sử dụng kem chống nắng chỉ số SPF 30 trở lên. Bôi lại sau 2-4 giờ nếu đi bơi hoặc đổ mồ hôi.
Vào mùa hè nên tăng cường các loại rau củ quả như bưởi, dưa hấu, cà chua để gia tăng chất chống oxy hóa. Để giảm melanin tối màu, có thể bổ sung tinh chất L-Glutathione thiên nhiên, Pomegranate (chiết xuất từ lựu) và tinh chất Sakura. Trong đó, L-Glutathione có khả năng tăng melanin sáng màu giúp làm sáng da, mờ nám từ bên trong nhưng không làm mất đi khả năng bảo vệ da trước các tác động của tia cực tím.
Thái Thanh
