Nhờ EVFTA, Việt Nam trở thành một trong những "mỏ neo kinh tế" quan trọng hàng đầu của châu Âu tại châu Á, theo Chủ tịch EuroCham.
Nhận định được ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) nêu nhân dịp Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) tròn 6 năm kể từ khi có hiệu lực vào 1/8/2020.
Theo số liệu từ Cục Hải quan và Cục Thống kê, kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và EU kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao đến nay (tháng 1/1995 đến tháng 6/2026) đã vượt 900 tỷ USD.
Có đến 42,6% trong số đó, tương đương 383,8 tỷ USD, được tạo ra từ khi thực thi EVFTA. Riêng nửa đầu năm 2026, thương mại song phương đạt 41,4 tỷ USD, với Việt Nam thặng dư 22 tỷ USD, vượt cả năm 2019 (21,7 tỷ USD), thời điểm trước khi Hiệp định chính thức hiệu lực.
Hiệp định này còn thúc đẩy hoạt động đầu tư kinh doanh của các doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam. Chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) quý II của EuroCham cho biết 55% doanh nghiệp được khảo sát xem Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc địa bàn tăng trưởng trọng điểm.
Trong các doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu, một nửa nhận được lợi ích trực tiếp từ EVFTA. Đến 66% ghi nhận những khoản tiết kiệm tài chính cụ thể, phần lớn đạt mức 5 - 15%. Theo ông Bruno Jaspaert, sau 6 năm, tác động của EVFTA đã hiện hữu và đo lường được.
"Hiệp định đã tái định hình dòng chảy thương mại, bồi đắp niềm tin kinh doanh và đưa Việt Nam trở thành một trong những 'neo kinh tế' quan trọng hàng đầu của châu Âu tại châu Á", ông nhận xét.
Sang năm thứ 7, EVFTA tiến đến cột mốc EU chính thức hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại, miễn thuế cho 99% các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi, Việt Nam sẽ hoàn thành tiến trình cắt giảm thuế quan hàng EU vào 2030.
Phó chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet – người từng tham gia đoàn đàm phán của EU trong các phiên thảo luận về EVFTA - cho rằng những mặt hàng châu Âu như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp Việt Nam.
Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản lại là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố các chuỗi cung ứng cũng như phục vụ hàng triệu người tiêu dùng châu Âu.
"Dư địa hợp tác sâu rộng hơn nữa còn rất lớn", ông Jean-Jacques Bouflet, nhận định. Ông khuyến khích Việt Nam tăng nhập khẩu các giải pháp công nghệ cao từ châu Âu để hiện đại hóa công nghiệp, làm chủ chuỗi giá trị sản xuất và cân bằng cán cân thương mại song phương.
Khi các rào cản thuế quan dần gỡ bỏ, sự phức tạp về thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ nổi lên thành những điểm nghẽn chính, theo EuroCham.
Trong số các doanh nghiệp gặp vướng mắc khi tận dụng hiệp định, 50% chỉ ra công tác quản lý thuế nội địa, quy trình xử lý thuế phức tạp và cơ chế hoàn thuế VAT chậm trễ là những trở ngại cốt lõi.
33% đề cập sự phức tạp của Quy tắc Xuất xứ (RoO), thủ tục Chứng nhận Xuất xứ (C/O) và các yêu cầu xác minh khác nhau giữa các khu vực tài phán. 17% cho rằng chi phí tuân thủ vẫn quá cao so với mức tiết kiệm thuế biên có thể đạt được.
EuroCham dẫn lời một doanh nghiệp sản xuất đa quốc gia cho biết chưa đến 20% các lô hàng xuất đi EU hiện đủ điều kiện hưởng ưu đãi của EVFTA, vì các quốc gia thành viên EU và Việt Nam có cách hiểu và giải thích hồ sơ khác nhau, yêu cầu về xuất xứ liên tục thay đổi khiến việc duy trì tuân thủ khó khăn.
Do đó, việc duy trì lợi thế xuất khẩu của Việt Nam sẽ ngày càng phụ thuộc vào đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế, số hóa hồ sơ chứng từ và làm rõ quy tắc xuất xứ, theo EuroCham.
Tàu trọng tải hơn 213.000 DWT cập cảng Hateco, thuộc Cụm cảng nước sâu Lạch Huyện, Hải Phòng ngày 23/6. Ảnh: Lê Tân
Viễn Thông
