Kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc tế có thể giúp startup và tổ chức nghiên cứu tại Việt Nam kiểm chứng sản phẩm, rút ngắn hành trình thương mại hóa, theo đại diện Trung tâm Phát triển Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Tây Ban Nha (CDTI),
South Summit 2026, do Đại học IE đồng tổ chức ngày 3-5/6 tại Madrid, Tây Ban Nha, là một trong những diễn đàn khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo có ảnh hưởng nhất tại châu Âu. Bên lề sự kiện, bà Patricia Sánchez Pacheco, chuyên gia phụ trách chương trình hợp tác với Việt Nam của Trung tâm Phát triển công nghệ và Đổi mới sáng tạo CDTI - cơ quan công trực thuộc chính phủ Tây Ban Nha, chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy khởi nghiệp dựa trên công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Patricia Sánchez Pacheco, chuyên gia phụ trách chương trình hợp tác với Việt Nam của Trung tâm Phát triển công nghệ và Đổi mới sáng tạo CDTI. Ảnh: Châu An
- Với sứ mệnh thu hẹp khoảng cách giữa đổi mới sáng tạo và thực tiễn thị trường, CDTI hỗ trợ chuyển đổi kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và doanh nghiệp có khả năng thương mại hóa thế nào?
- Nhiều đột phá công nghệ xuất phát từ nghiên cứu cơ bản, nhưng cần nguồn vốn đáng kể cùng các giai đoạn tạo mẫu (prototype), thử nghiệm và thẩm định trước khi có thể trở thành sản phẩm thương mại. Chúng tôi cung cấp khoản tài trợ hoặc cho vay theo từng cột mốc phát triển của dự án, giúp hỗ trợ các giai đoạn trung gian này.
CDTI cũng tận dụng hợp tác công nghệ quốc tế để tăng hiệu quả đổi mới sáng tạo và tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Chúng tôi thúc đẩy các dự án R&D hợp tác với đối tác nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế và tạo điều kiện cho các quan hệ hợp tác công nghệ xuyên biên giới, từ đó giúp doanh nghiệp tận dụng chuyên môn bổ trợ từ quốc tế, chia sẻ nguồn lực và trao đổi tri thức.
- Bà có thể mô tả quá trình CDTI hỗ trợ từ giai đoạn ý tưởng ban đầu đến khi trở thành một sản phẩm thương mại thành công?
- Tôi muốn nhấn mạnh vai trò của chương trình "vốn mồi" NEOTEC của CDTI trong việc hỗ trợ startup và doanh nghiệp spin-off (hình thành từ đề tài nghiên cứu hoặc sản phẩm công nghệ trong phòng thí nghiệm nhà trường) chuyển từ giai đoạn ý tưởng ban đầu đến thương mại hóa.
Đây là một trong những công cụ hỗ trợ công quan trọng nhất của Tây Ban Nha nhằm thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp dựa trên công nghệ. Chương trình tập trung vào những doanh nghiệp có chiến lược kinh doanh hoặc hoạt động dựa trên việc ứng dụng chuyên sâu các tri thức khoa học và kỹ thuật. Để đủ điều kiện tham gia, doanh nghiệp phải chứng minh phát triển công nghệ là nguồn tạo lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Điều này giúp đảm bảo nguồn lực công được phân bổ cho những dự án đổi mới sáng tạo có hàm lượng công nghệ cao và tiềm năng tăng trưởng lớn.
Một điểm nhấn của NEOTEC là vai trò thúc đẩy chuyển giao tri thức từ các trường đại học và tổ chức nghiên cứu công sang thị trường. Thông qua hỗ trợ thành lập các doanh nghiệp công nghệ xuất phát từ kết quả nghiên cứu khoa học, chương trình góp phần thu hẹp khoảng cách giữa quá trình tạo ra tri thức và việc ứng dụng tri thức đó vào thực tiễn kinh doanh.
Quy mô hỗ trợ của chương trình cũng rất đáng chú ý. Trong những đợt gọi vốn gần đây, NEOTEC tài trợ 70% chi phí hợp lệ của dự án, với mức tối đa 250.000 Euro cho mỗi doanh nghiệp. Đặc biệt, các dự án có tuyển dụng nghiên cứu sinh tiến sĩ có thể nhận mức hỗ trợ tới 85% chi phí hợp lệ, qua đó khuyến khích startup tích hợp nguồn nhân lực khoa học trình độ cao vào quá trình phát triển doanh nghiệp.
- Theo bà, Nhà nước nên đóng vai trò gì trong thu hẹp khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường, đặc biệt với những lĩnh vực công nghệ có độ rủi ro cao?
- Trong những lĩnh vực có thời gian phát triển dài và khả năng sinh lời còn nhiều bất định, chính phủ và các cơ quan nhà nước có thể đóng vai trò giảm thiểu rủi ro, giúp doanh nghiệp theo đuổi những đổi mới sáng tạo mà khu vực tư nhân có thể xem là quá mạo hiểm để đầu tư. Các công cụ hỗ trợ có thể bao gồm chương trình đồng tài trợ chi phí, mô hình hợp tác công - tư, cơ chế bảo lãnh tín dụng hoặc các chương trình tài trợ dự án nghiên cứu và phát triển.
Tuy nhiên, sự can thiệp của các cơ quan nhà nước cũng đi kèm những thách thức. Nguồn tài trợ công có thể gây phát sinh sự quan liêu, làm giảm áp lực cạnh tranh trên thị trường và tạo ra sự phụ thuộc vào hỗ trợ của Nhà nước. Về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực đổi mới sáng tạo cũng như hiệu quả vận hành của thị trường.
- Đâu là những yếu tố cốt lõi giúp một dự án nghiên cứu tiềm năng trở thành một doanh nghiệp thành công trên thị trường?
- Trước hết cần xác định nhu cầu thị trường rõ ràng và đã được kiểm chứng. Nhiều dự án nghiên cứu rất ấn tượng về mặt kỹ thuật nhưng thất bại về mặt thương mại vì không giải quyết một vấn đề đủ cấp thiết, đủ lớn hoặc đủ giá trị về mặt kinh tế.
Cũng cần nói tới năng lực chuyển hóa công nghệ, tức khả năng đưa một nguyên mẫu khoa học trong phòng thí nghiệm trở thành sản phẩm hoặc dịch vụ đáng tin cậy, có thể mở rộng quy mô và đạt hiệu quả về chi phí.
Tiếp đến là khả năng lãnh đạo khởi nghiệp mạnh mẽ và đội ngũ nghiên cứu phù hợp, nói cách khác là kết hợp giữa kỹ năng kinh doanh và năng lực khoa học. Các doanh nghiệp spin-off thành công thường bao gồm những nhà khoa học sáng lập và những người có kinh nghiệm về phát triển kinh doanh, thâm nhập thị trường và gọi vốn.
Một yếu tố không thể không nhắc đến là khả năng tiếp cận nguồn tài chính đúng lúc. Giai đoạn nghiên cứu ban đầu có thể được hỗ trợ bằng khoản tài trợ công, nhưng khi mở rộng quy mô, doanh nghiệp cần đến vốn đầu tư mạo hiểm, các quỹ đổi mới sáng tạo của Nhà nước hoặc vốn từ các tập đoàn chiến lược. Tại CDTI, chương trình Innvierte được thiết kế để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn đầu tư mạo hiểm và thúc đẩy tăng trưởng.
Điểm tiếp theo tôi muốn nhấn mạnh là bảo hộ sở hữu trí tuệ (IP) đóng vai trò nền tảng cho quá trình thương mại hóa. Quyền sở hữu rõ ràng đối với bằng sáng chế, bí quyết công nghệ cùng một cơ chế bảo vệ hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp bảo toàn và khai thác giá trị từ đổi mới sáng tạo của mình.
Cuối cùng, hệ sinh thái hỗ trợ và mạng lưới kết nối có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng thành công. Các văn phòng chuyển giao công nghệ, vườn ươm khởi nghiệp, cơ quan hỗ trợ của Nhà nước, đối tác công nghiệp và chương trình hợp tác nghiên cứu đều góp phần giảm rủi ro, đồng thời giúp startup tiếp cận thị trường, nhân tài và cơ sở hạ tầng cần thiết để phát triển.
- Việt Nam đang đầu tư mạnh mẽ cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Từ kinh nghiệm tại Tây Ban Nha, những chính sách nào có thể đẩy nhanh quá trình thương mại hóa công nghệ?
- Tôi muốn nhấn mạnh ba chính sách và chương trình mà CDTI đang triển khai để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.
Thứ nhất là chương trình đầu tư mạo hiểm Innvierte, được thiết kế nhằm củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Tây Ban Nha thông qua việc thúc đẩy đầu tư vào các doanh nghiệp công nghệ và quỹ đầu tư mạo hiểm.
Innvierte chuyển hướng nguồn lực công vào các phương tiện đầu tư tư nhân, hỗ trợ các công ty đổi mới sáng tạo ở giai đoạn đầu và giai đoạn tăng trưởng, giúp họ mở rộng quy mô và tiếp cận thị trường quốc tế để đẩy nhanh quá trình chuyển giao nghiên cứu và phát triển thành các giải pháp sẵn sàng cho thị trường, từ đó thúc đẩy khả năng cạnh tranh của Tây Ban Nha trong các ngành công nghệ sâu và các ngành công nghiệp dựa trên tri thức.
CDTI cũng thường xuyên tổ chức chương trình Innovation Dialogues nhằm kết nối với đối tác quốc tế trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu. Chúng tôi đang hướng tới tổ chức một Innovation Dialogue tại Việt Nam, có thể phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ của Việt Nam, với hai mục tiêu: tập hợp các chuyên gia học thuật hàng đầu, viện nghiên cứu, trung tâm công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam và Tây Ban Nha để trao đổi kiến thức, kinh nghiệm và năng lực công nghệ, với đề xuất tập trung vào công nghệ sạch; đồng thời xác định cơ hội cụ thể cho các dự án R&D hợp tác, cũng như quan hệ đối tác công nghệ giữa hai quốc gia.
Tôi cũng muốn nhắc lại chương trình NEOTEC - vốn mồi cho startup công nghệ. Đây là một trong những chương trình tiêu biểu của CDTI nhằm hỗ trợ thành lập và phát triển startup có mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ riêng tạo ra từ hoạt động nghiên cứu và phát triển. Mục tiêu là giúp các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo ở giai đoạn đầu chuyển hóa tri thức khoa học công nghệ thành mô hình kinh doanh khả thi, đồng thời thúc đẩy đưa kết quả nghiên cứu từ trường đại học, viện nghiên cứu ra thị trường.
- Với thâm niên triển khai những chương trình trên, bà có lời khuyên gì dành cho startup, trường đại học và viện nghiên cứu của Việt Nam nhằm biến những đổi mới của mình thành sản phẩm có tác động kinh tế và xã hội?
- Tôi cho rằng việc kết nối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc tế có thể đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm tạo ra giá trị kinh tế và xã hội thực sự. Điều này giúp mở rộng nguồn lực, tri thức và cơ hội vượt ra ngoài những gì hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước có thể cung cấp.
Trước hết, các hệ sinh thái quốc tế mang lại khả năng tiếp cận với những kiến thức và năng lực bổ trợ. Các cộng đồng nghiên cứu ở những quốc gia khác nhau có thế mạnh ở những giai đoạn khác nhau trong chuỗi đổi mới sáng tạo. Hợp tác quốc tế giúp tận dụng những năng lực chuyên biệt đó để đẩy nhanh phát triển công nghệ.
Quốc tế hóa còn giúp nâng cao khả năng kiểm chứng thị trường và mở rộng quy mô. Việc thử nghiệm một công nghệ hoặc sản phẩm tại nhiều quốc gia giúp giảm rủi ro thương mại, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh phù hợp với các môi trường pháp lý, văn hóa và công nghiệp khác nhau, từ đó gia tăng cơ hội được chấp nhận trên phạm vi toàn cầu.
Các mạng lưới hợp tác xuyên biên giới cũng tạo điều kiện tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao và đối tác chiến lược. Ngoài ra, việc tham gia giúp doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu hiểu rõ hơn về tiêu chuẩn, quy định và quy trình chứng nhận quốc tế ngay từ giai đoạn đầu. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những lĩnh vực chịu sự quản lý chặt chẽ như năng lượng, dược phẩm, quốc phòng hay viễn thông.
Nhìn tổng thể, việc hiện diện trong mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế giúp nâng cao mức độ nhận diện và uy tín của doanh nghiệp, thu hút các nhà đầu tư, đối tác chiến lược và những khách hàng đầu tiên.
- CDTI và Cục Đổi mới sáng tạo - Bộ Khoa học và công nghệ trao biên bản ghi nhớ về hợp tác chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2024. Từ sự hợp tác đó, những cơ hội cụ thể nào có thể mở ra cho nhà nghiên cứu, startup và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam?
- Quan hệ song phương giữa Tây Ban Nha và Việt Nam đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, đặc biệt sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Pedro Sánchez vào tháng 4/2025. Chuyến thăm thúc đẩy quan hệ trên nhiều lĩnh vực, bao gồm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
CDTI đã ký biên bản ghi nhớ vào tháng 9/2024 nhằm tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và Tây Ban Nha trong các dự án nghiên cứu công nghiệp, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, tập trung vào xác định các lĩnh vực hợp tác tiềm năng, trao đổi thông tin và kết nối các bên liên quan trong ngành và giới học thuật.
Các doanh nghiệp Tây Ban Nha hợp tác với tổ chức nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam có thể nhận hỗ trợ tài chính từ CDTI. Một trong những mục tiêu của chúng tôi khi làm việc với Chính phủ Việt Nam là thiết lập cơ chế đồng tài trợ để các đối tác Việt Nam - doanh nghiệp, trường đại học, nhà nghiên cứu hay các tổ chức khác - cũng có thể nhận được nguồn tài trợ cho hợp tác nghiên cứu và phát triển với các công ty Tây Ban Nha.
Một cột mốc quan trọng khác là lễ kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Tây Ban Nha và Việt Nam vào 2027. Mục tiêu của chúng tôi là đưa hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành một trụ cột trong quan hệ song phương. Tây Ban Nha - nền kinh tế lớn thứ tư khu vực đồng euro - vẫn luôn cam kết để tăng cường mối quan hệ giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu, trong đó có lĩnh vực khoa học và công nghệ. Về vấn đề này, chuyến thăm Việt Nam ngày 25-27/5 của bà Ekaterina Zaharieva, Cao ủy châu Âu phụ trách khởi nghiệp, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, cũng mang ý nghĩa rất quan trọng.
- Điều gì khiến bà ấn tượng về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam?
- Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể về Chỉ số Đổi mới sáng tạo Toàn cầu (GII), khi liên tục cải thiện thứ hạng nhờ những khoản đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số, năng lực nghiên cứu và hệ sinh thái khởi nghiệp năng động. Hiện Việt Nam đứng thứ ba trong ASEAN và thứ hai trong nhóm quốc gia có thu nhập trung bình thấp, chỉ sau Ấn Độ.
Mặc dù đã đạt được một số thành tựu, theo tôi vẫn còn dư địa để thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ hơn của khu vực tư nhân Việt Nam nhằm tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, qua đó bảo đảm tri thức khoa học chuyển hóa hiệu quả thành những ứng dụng đổi mới trong thực tiễn.
Việc hội nhập sâu rộng hơn vào mạng lưới nghiên cứu và phát triển quốc tế sẽ giúp Việt Nam tăng cường trao đổi tri thức, mở rộng cơ hội tiếp cận đối tác toàn cầu, đồng thời cải thiện năng lực cạnh tranh và tầm ảnh hưởng của toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
- Nhìn về 5 năm tới, cá nhân bà mong muốn quan hệ hợp tác về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Tây Ban Nha sẽ đạt được kết quả gì?
- Các thỏa thuận song phương giữa chính phủ hai nước trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thể hiện cam kết chung nhằm thúc đẩy và tạo ra tri thức, đồng thời cùng nhau giải quyết những thách thức toàn cầu trong tương lai thông qua hợp tác khoa học và công nghệ.
Những thách thức mà chúng ta đang đối mặt ngày nay liên quan đến biến đổi khí hậu, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế hay phát triển đô thị bền vững, chỉ là một vài ví dụ, đòi hỏi nhiều hơn những nỗ lực đơn lẻ. Chúng cần sự đoàn kết, đổi mới và hợp tác.
Tôi mong muốn thấy các dự án nghiên cứu và phát triển cũng như các sáng kiến hợp tác khoa học và công nghệ giữa Tây Ban Nha và Việt Nam nhằm tìm ra giải pháp cho những thách thức chung đó. Hợp tác trong khoa học và đổi mới sáng tạo chính là minh chứng rõ ràng cho những gì có thể đạt được khi có tầm nhìn chung và sự tin tưởng lẫn nhau giữa các bên.
Châu An
