Làm mái che cho người đi bộ đến trạm xe buýt, metro

Những ngày gần đây, TP.HCM, Hà Nội và các đô thị lớn khác trên cả nước đang thực sự "gồng mình" trước những đợt nắng nóng kỷ lục. Nhiệt độ ngoài trời có lúc lên đến 40°C, khiến việc đi lại, sinh hoạt ngoài không gian công cộng trở nên khó khăn. Cây xanh đô thị thì quá ít khiến người đi bộ ra các bến xe buýt hay ga metro mệt mỏi.

Giải pháp khả thi, thực dụng

Giải pháp lắp mái che cho người đi bộ kết nối các ga metro và trạm xe buýt (trước đây đã có đề xuất) là hướng đi khả thi, nhanh và thực dụng, nhất là trong bối cảnh TP.HCM đang nóng lên từng ngày.

Theo tôi, giờ không hỏi "có nên làm hay không", mà là làm thế nào cho đúng chuẩn, minh bạch, rõ ràng. Và gần nhất, các đô thị Việt Nam nên tham khảo là hệ thống linkway của Singapore.

Singapore và TP.HCM có nhiều điểm tương đồng về mật độ đô thị và khí hậu nhiệt đới nắng nóng, mưa bất chợt. Họ đã bắt đầu giải bài toán cho người đi bộ từ những năm 1990. Mô hình này hoàn toàn có thể áp dụng cho TP.HCM.

Ở Singapore, mái che cho người đi bộ có hai loại chính:

Covered linkway: mái che lối đi đứng độc lập trên vỉa hè, xây dựng ở những đoạn đường không có nhà phố hoặc cao ốc che chắn. Covered walkway: lối đi dựa trên hành lang có sẵn công trình mặt tiền. Người đi bộ qua các mái che nhiều, chủ công trình càng hoan nghênh vì khách có nhiều cơ hội đi vào cửa hàng kinh doanh của họ.

Hệ thống linkway đầu tiên được triển khai tại đường Orchard vào những năm 1990, khi Singapore tái thiết hạ tầng đô thị. Đến năm 2018, họ đã có hơn 200km mái che, và chính phủ tiếp tục mở rộng. Lịch sử thực ra còn xa hơn: từ bản quy hoạch năm 1822 của Stamford Raffles đã ghi rõ mỗi căn nhà phố cần có hành lang mở rộng 1,5m cho người đi bộ.

Singapore không làm đại trà ngay mà có quá trình điều chỉnh. Những mái che linkway đầu tiên ở đường Orchard mắc rất nhiều lỗi: mái đứt quãng, kích thước không đồng bộ, thoát nước kém, có chỗ còn vô tình giao cắt tạo ra luồng giao thông bất tiện.

Đến khoảng năm 2000, Singapore có tiêu chuẩn chung cho mái che. Theo đó, một covered linkway lý tưởng: rộng 2,4m, cao từ 2,1 - 2,4m. Độ dốc tối đa 1:12 (để xe lăn, người già đi được), có hệ thống chiếu sáng ban đêm ở những đoạn cần thiết. Covered walkway có bề rộng tối thiểu 3,0 - 3,6m.

Không dùng mái kính vì lý do an toàn khi vỡ, mái phải có lớp vật liệu cách nhiệt. Phần móng của linkway thường kết hợp với nắp cống thoát nước hoặc có kích thước lớn vì Singapore có những cơn dông gió giật mạnh rất ngắn - điều này TP.HCM cũng hoàn toàn tương tự.

Mái che dốc về phía dải cây xanh ven đường, vừa thoát nước, vừa tận dụng nước mưa tưới cây.

Tăng tiện ích cho người đi bộ, xe buýt, metro

Một điểm cần được nói rõ là mục tiêu chính của hệ thống mái che không phải là che nắng, mà là che mưa.

Ở vùng khí hậu nhiệt đới như TP.HCM, mưa rào bất chợt, cường độ lớn và kéo dài. Một người đi bộ từ nhà đến trạm xe buýt hoặc nhà ga metro, nếu không có mái che, chỉ cần một trận mưa 15 phút là ướt sũng. Đây là một bất tiện lớn đối với người sử dụng giao thông công cộng.

Singapore đã xác định rất rõ điều này trong thiết kế linkway của họ. Hệ thống mái che được xây dựng trước hết để đảm bảo người dân có thể di chuyển liên tục, không bị gián đoạn bởi mưa. Che nắng là lợi ích kép, nhưng không phải là lý do chính.

Chính nhờ có mái che, người Singapore có thể đi bộ từ nhà đến trạm xe buýt, từ trạm xe buýt đến ga tàu điện ngầm, từ ga tàu đến nơi làm việc mà không cần mang theo ô hay áo mưa. Điều đó tạo ra sự thuận tiện, từ đó thúc đẩy chuyển dịch từ phương tiện cá nhân sang đi bộ kết hợp giao thông công cộng.

TP.HCM đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống metro và các tuyến xe buýt kết nối. Nếu thực sự muốn người dân từ bỏ thói quen đi xe máy thì hạ tầng đi bộ phải được đảm bảo quanh năm, không chỉ những ngày nắng đẹp. Mưa ở Sài Gòn chiếm một tỉ lệ không nhỏ trong năm - bỏ qua yếu tố che mưa đồng nghĩa với việc hệ thống giao thông công cộng sẽ chỉ hữu dụng một phần thời gian.

Nếu triển khai hệ thống mái che, TP.HCM cần lưu ý những điều sau:

Xác định rõ thứ tự ưu tiên: thiết kế mái che phải đảm bảo che mưa tốt trước đã (độ vươn đủ rộng, thoát nước nhanh, không đọng nước, tránh mưa hắt). Che nắng là yêu cầu quan trọng thứ hai, có thể được hỗ trợ bằng cây xanh và dây leo phủ trên mái.

Không đặt mái che đối lập với cây xanh mà kết hợp cả hai: mái che làm khung cứng, dây leo làm lớp áo xanh, cây cao trồng ven đường tạo bóng râm bổ sung.

Bắt buộc lắp đặt mái che trên tất cả các tuyến kết nối từ trạm xe buýt, nhà ga metro đến các khu dân cư, văn phòng, trường học, bệnh viện. Các đoạn mái che phải liên tục, không đứt quãng.

UBND TP.HCM cần công khai quy định, tiêu chuẩn thiết kế để các đơn vị tư nhân và công cộng dễ dàng tuân thủ. Sự đồng bộ không đến từ mệnh lệnh hành chính, mà từ một bộ quy chuẩn rõ ràng, minh bạch.