Nám da xảy ra khi quá trình sản xuất và phân bố melanin bị rối loạn do tia cực tím, thay đổi nội tiết, phản ứng viêm hoặc lão hóa.
Melanin là sắc tố quyết định màu da, được tạo ra bởi các tế bào melanocyte nằm ở lớp đáy của thượng bì. Bình thường, melanin giúp hấp thụ và phân tán tia cực tím, giảm tổn thương cho da. Khi lượng melanin được tạo ra phù hợp với nhu cầu bảo vệ, màu da vẫn đồng đều. Khi melanin được sản xuất quá mức hoặc phân bố không đều, các vùng tăng sắc tố sẽ dần hình thành.
Dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết quá trình sản xuất melanin diễn ra thông qua nhiều phản ứng sinh học, trong đó enzyme tyrosinase giữ vai trò quan trọng. Enzyme này chuyển hóa tyrosine qua các giai đoạn khác nhau để hình thành các phân tử melanin sau cùng. Tiếp xúc với tia UV hoặc rối loạn nội tiết đóng vai trò kích thích tế bào melanocyte tăng hoạt động, làm enzyme tyrosinase hoạt động mạnh hơn, thúc đẩy quá trình sản xuất melanin. Kết quả là lượng melanin được tạo ra nhiều hơn và tích tụ tại da.
Sự gia tăng melanin trong quá trình hình thành nám. Ảnh: Công ty Cổ phần Dược phẩm Eco
Ánh nắng mặt trời là yếu tố kích thích phổ biến nhất. Khi tiếp xúc với tia UV trong thời gian dài, da tăng sản xuất melanin như phản ứng tự bảo vệ. Nếu quá trình này diễn ra liên tục, melanin liên tục được sản sinh, khiến nám ngày càng rõ màu.
Hormone cũng ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào sắc tố. Những giai đoạn cơ thể thay đổi nội tiết như mang thai, sau sinh hoặc tiền mãn kinh có thể làm melanocyte nhạy cảm hơn với các tín hiệu kích thích, từ đó tăng nguy cơ hình thành nám.
Phản ứng viêm và tổn thương hàng rào bảo vệ da cũng liên quan đến sự hình thành nám. Khi da bị tổn thương do mụn, viêm da hoặc do các vết thương, cơ thể có thể giải phóng các chất trung gian gây viêm. Các yếu tố này tiếp tục kích thích melanocyte sản xuất sắc tố. Gốc tự do sinh ra trong quá trình viêm hoặc do ô nhiễm môi trường cũng góp phần thúc đẩy quá trình tạo melanin.
Hàng rào bảo vệ da bị tổn thương khiến phản ứng viêm kéo dài hơn, làm quá trình tăng sắc tố tiếp tục diễn ra. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nám dễ tái phát sau điều trị nếu các yếu tố kích thích vẫn tồn tại.
Bình thường, da liên tục tái tạo và đào thải một phần melanin theo các tế bào sừng già. Khi quá trình tạo melanin diễn ra kéo dài, tốc độ tái tạo da không còn theo kịp, melanin hiện diện ngày càng nhiều ở da. Theo thời gian, các mảng nám trở nên đậm màu, lan rộng và khó cải thiện hơn.
Để ngăn ngừa, cải thiện nám da, dược sĩ Hòa khuyên cần kết hợp chống nắng, chăm sóc da đúng cách và hỗ trợ kiểm soát quá trình tăng sắc tố từ bên trong. Các tinh chất thiên nhiên như sakura (từ hoa anh đào), pomegranate (chiết xuất từ lựu), l-glutathione, collagen, p.leucotomos (từ dương xỉ)... có khả năng hỗ trợ chống oxy hóa, bảo vệ da trước tia UV và góp phần làm giảm sắc tố melanin, hỗ trợ da sáng hồng.
Đình Diệu
