Qua nghiên cứu dự thảo, nhiều ý kiến thống nhất việc sửa đổi luật Hòa giải ở cơ sở là cần thiết, nhất là trong bối cảnh chính quyền địa phương vận hành theo mô hình 2 cấp, khối lượng công việc ở cấp xã, phường tăng lên đáng kể.
Dự thảo đã bổ sung nhiều cơ chế mới, trong đó có việc ứng dụng công nghệ thông tin, hòa giải trực tuyến, chính sách hỗ trợ hòa giải viên, cũng như quy định liên quan đến công nhận kết quả hòa giải thành ngoài tòa án.
Không chạy theo số lượng hòa giải viên
Ông Võ Văn An, đại diện UBND phường Tân Tạo, cho rằng dự thảo đã quy định khá đầy đủ về quyền của hòa giải viên, trong đó có những quyền trước đây chưa được nêu rõ. Chẳng hạn, lực lượng công an có trách nhiệm bảo đảm an ninh, trật tự trong buổi hòa giải; UBND phường có trách nhiệm hỗ trợ hạ tầng, trang thiết bị, phòng ốc để hòa giải viên làm việc.
Ông Võ Văn An, đại diện UBND phường Tân Tạo góp ý dự án luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)
ẢNH: THÚY LIỄU
Dù vậy, ông An nhấn mạnh điều quan trọng nhất vẫn là "nhân vật chính" của hoạt động hòa giải, tức hòa giải viên. Thực tế ở cơ sở hiện nay, không phải khu phố nào cũng dễ tìm được người phù hợp để tham gia hòa giải. Sau sáp nhập, quy mô nhiều khu phố rộng hơn trước, dân số đông hơn, trong khi việc lựa chọn người có uy tín, có kỹ năng vận động, thuyết phục lại không hề đơn giản.
"Hòa giải thành hay không 90% là do hòa giải viên. Hòa giải viên nhiều khi lấy cái tình để xử cái tình, nhiều khi cái tình còn cao hơn cái lý", ông An nói.
Theo đại diện UBND phường Tân Tạo, hòa giải viên không chỉ cần hiểu quy định pháp luật mà còn phải biết cách nói chuyện, quan sát thái độ, xử lý tình huống và vận động các bên. Có những vụ việc nếu biết mềm mỏng, đúng thời điểm, đúng cách tiếp cận thì có thể hóa giải được mâu thuẫn; ngược lại, nếu thiếu uy tín hoặc thiếu kỹ năng, vụ việc dễ trở nên căng thẳng hơn.
"Hòa giải là một nghệ thuật mà nghệ thuật thì không phải ai cũng làm được. Có người chuyên môn rất hay nhưng kỹ năng vận động, thuyết phục lại không hay", ông An nói.
Toàn cảnh hội nghị
ẢNH: THÚY LIỄU
Từ thực tế này, ông An đề nghị khi luật được ban hành, Chính phủ và Bộ Tư pháp cần có nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết hơn về tiêu chuẩn, cách lựa chọn và tổ chức đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Theo ông, không nhất thiết khu phố nào cũng bắt buộc có một tổ hòa giải nếu chưa tìm được người phù hợp. Có thể tổ chức một tổ hòa giải phụ trách nhiều khu vực, miễn là hoạt động hiệu quả.
Cần linh hoạt thủ tục hòa giải ở cơ sở
Bà Lâm Thị Vân Lành, Phó chánh văn phòng UBND xã Bình Chánh, cho biết đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở phần lớn là các cô chú lớn tuổi, tham gia bằng tinh thần đoàn kết, nhiệt tình và uy tín trong cộng đồng. Tuy nhiên, trình độ pháp luật, kỹ năng lập hồ sơ, biên bản của một bộ phận hòa giải viên còn hạn chế. Vì vậy, nếu quy định quá nặng về thủ tục giấy tờ có thể gây khó cho cơ sở.
Bà Lâm Thị Vân Lành, Phó chánh văn phòng UBND xã Bình Chánh phát biểu tại hội nghị
ẢNH: THÚY LIỄU
Theo bà Lành, nhiều vụ việc mâu thuẫn trong gia đình, hàng xóm được hòa giải nhanh ngay tại chỗ. Sau khi các bên đã thống nhất, họ không muốn lập biên bản vì ngại "làm lớn chuyện", chỉ mong sự việc khép lại. Nếu bắt buộc mọi trường hợp đều phải lập biên bản đầy đủ mới được ghi nhận và thanh toán kinh phí hỗ trợ thì sẽ không phù hợp thực tế.
Bà Lành đề nghị, dự thảo cần thiết kế theo hướng linh hoạt: trường hợp các bên đồng ý lập biên bản thì lập biên bản; trường hợp không lập biên bản, hòa giải viên có thể ghi nhận vụ việc vào sổ theo dõi hoặc lập báo cáo kết quả hòa giải để làm cơ sở quản lý, hỗ trợ kinh phí.
Còn ông Trương Văn Thuận, đại diện Liên đoàn Lao động TP.HCM, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ nhiều nội dung. Với quy định về hòa giải trực tuyến, cần có nguyên tắc cụ thể về xác thực danh tính các bên tham gia, bảo mật thông tin, lưu trữ dữ liệu và xử lý sự cố kỹ thuật để bảo đảm tính hợp pháp của kết quả hòa giải. Đối với văn bản hòa giải thành, hòa giải không thành, cần nghiên cứu ban hành biểu mẫu thống nhất, tạo thuận lợi cho người dân và cơ quan có thẩm quyền khi thực hiện thủ tục yêu cầu tòa án công nhận kết quả hòa giải thành ngoài tòa án.
