Thiếu nghiêm trọng tài xế xe đầu kéo, xe khách trên 30 chỗ

Đó là nội dung văn bản của Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam gửi Bộ Xây dựng, Cục Cảnh sát giao thông và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ngày 15-7 phản ánh tình trạng thiếu tài xế xe đầu kéo, xe khách trên 30 chỗ, xe giường nằm ngày càng nghiêm trọng.

TP.HCM chỉ còn một cơ sở đào tạo tài xế xe đầu kéo

Theo hiệp hội, trước tháng 1-2025, lực lượng lái xe đầu kéo có giấy phép lái xe hạng FC (nay là hạng CE) và lái xe khách trên 30 chỗ có giấy phép hạng E (nay là hạng D) tương đối ổn định.

Nhưng từ tháng 1-2025 đến nay, khoảng 25-30% xe đầu kéo của nhiều doanh nghiệp tại TP.HCM, Hải Phòng, Hà Nội, Đà Nẵng... phải nằm bãi vì không tuyển được tài xế. Với xe khách trên 30 chỗ, xe giường nằm cũng thiếu tài xế và rất khó tuyển.

Lý do là từ năm 2025, nhiều tài xế chuyển sang lái xe công trình, xe tải hoặc taxi khiến nguồn nhân lực lái xe đầu kéo và xe khách cỡ lớn suy giảm. Việc chuyển giao công tác cấp giấy phép lái xe từ Bộ Giao thông vận tải trước đây sang Bộ Công an cũng khiến hoạt động này bị gián đoạn khoảng 7-8 tháng, ảnh hưởng đến nguồn bổ sung tài xế mới.

Một nguyên nhân khác là số người học nâng hạng bằng lái giảm mạnh. Quy định mới đã tăng diện tích sân tập, kích thước sa hình một số bài thi khiến nhiều cơ sở đào tạo không còn đủ điều kiện đào tạo giấy phép lái xe hạng CE. Tại TP.HCM, trước đây có bảy cơ sở đào tạo hạng CE, nay chỉ còn một; Hà Nội hiện không còn cơ sở nào đào tạo hạng CE.

Tài xế nghỉ việc vì dính lỗi có mức phạt cao

Việc thiếu tài xế cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải. Theo hiệp hội, thông thường xe đầu kéo chạy tuyến Bắc - Nam cần hai tài xế để thay ca. Nhưng hiện nay nhiều xe chỉ còn một tài xế. Khi tài xế mệt, phải dừng nghỉ sau bốn giờ lái xe liên tục khiến thời gian vận chuyển trên đường cao tốc Bắc - Nam tăng từ khoảng 36-48 giờ lên 72-96 giờ.

Tại một số cảng, kho hàng lớn, có trường hợp một tài xế phải luân phiên điều khiển hai đến ba xe để xếp, dỡ hàng hóa, gây nên tình trạng tắc nghẽn cục bộ.

Hiệp hội cũng cho rằng mức xử phạt vi phạm giao thông hiện nay quá cao so với thu nhập của tài xế. Có trường hợp tiền phạt tương đương 2-3 tháng lương, đồng thời bị trừ nhiều điểm giấy phép lái xe. 

Vì vậy nhiều tài xế sau khi vi phạm đã nghỉ việc mà không thông báo cho chủ xe. 

Việc này khiến doanh nghiệp vừa thiếu nhân lực, vừa gặp khó khăn trong đăng kiểm phương tiện do chưa hoàn tất việc xử phạt.

Hiệp hội cũng nhận định quy định về độ tuổi được cấp giấy phép lái xe các hạng C, CE và D chưa phù hợp với điều kiện thực tế, làm lãng phí nguồn nhân lực có kinh nghiệm.

Một nhóm nguyên nhân khác được hiệp hội đề cập là những bất cập trong tổ chức giao thông như bố trí biển báo và vạch kẻ đường chưa đồng bộ khiến tài xế dễ vi phạm dù không cố ý.

Ví dụ việc bố trí biển P.127 (quy định tốc độ tối đa) và biển R.420 (bắt đầu khu đông dân cư) gây khó khăn dẫn đến tài xế vi phạm tốc độ dù không cố ý. Trên nhiều tuyến đường, xe đang được phép chạy với tốc độ 90-120km/h đột ngột gặp biển P.127 tốc độ 50 hoặc 60km/h khiến tài xế khó giảm tốc kịp, buộc phải phanh gấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Bên cạnh đó, biển R.420 và biển R.421 (hết khu đông dân cư) được áp dụng suốt 24 giờ trong khi thực tế lưu lượng người và xe trong khu dân cư thay đổi theo từng thời điểm trong ngày; biển tốc độ tối đa 40km/h qua khu vực trường học vẫn giữ nguyên cả mấy tháng hè dù không có học sinh. Bất hợp lý này làm giảm năng lực khai thác của đường.

Theo hiệp hội, nếu không sớm có giải pháp, lực lượng tài xế hạng CE và D sẽ tiếp tục già hóa. Hiện nhiều doanh nghiệp có độ tuổi bình quân tài xế từ 45-50 tuổi, trong khi lớp kế cận rất ít. Trong vòng 3-5 năm tới, nguy cơ thiếu hụt sẽ ở mức báo động, có thể ảnh hưởng đến chuỗi vận tải đường bộ, chi phí logistics và hoạt động vận chuyển hàng hóa, hành khách trên phạm vi cả nước.