TP HCM - từ đô thị thương cảng đến trung tâm tài chính mới

Vùng đất TP HCM là nơi hợp nhất của hai dòng sông Sài Gòn - Đồng Nai cùng với hệ thống kênh rạch chằng chịt, nên giao thông đường thủy sớm phát triển. Đặc biệt, năm 1862, thương cảng Sài Gòn thông thương quốc tế. Nơi đây nằm cách biển 45 km, gồm 5 khu vực cảng thành viên, quy mô 386 ha, đến năm 1939 trở thành cảng đứng hàng thứ 7 trong số các thương cảng của người Pháp, chuyên chở 3 triệu tấn hàng xuất - nhập đến nhiều nước. Sau năm 1975, cảng đổi tên thành Cảng Sài Gòn, đóng vai trò là cửa ngõ của miền Nam ra thế giới.

Từ đô thị với thương cảng lớn nhất Đông Dương trong hàng thế kỷ, TP HCM trở thành đầu tàu kinh tế cả nước, hướng tới mục tiêu trở thành Trung tâm Tài chính Quốc tế.

Ảnh chụp từ trên cao của một cảng cá tại Sài Gòn, năm 1976. Ảnh: AFP

Cửa ngõ giao thương của Nam Bộ

Trước khi trở thành trung tâm sản xuất, thương mại và dịch vụ lớn nhất cả nước, TP HCM đã hình thành và phát triển như một đô thị thương cảng. Chính hoạt động giao thương đã đặt nền móng cho bản sắc kinh tế của thành phố, đồng thời tạo tiền đề cho những bước chuyển tiếp theo trong suốt hơn một thế kỷ.

Lợi thế ấy đến từ vị trí địa lý đặc biệt: nằm trên sông Sài Gòn, kết nối trực tiếp với hệ thống sông Đồng Nai, đồng bằng sông Cửu Long và cửa biển Cần Giờ, biến nơi đây thành cửa ngõ giao thương của Nam Bộ.

Từ thế kỷ XVII, các cộng đồng người Việt, người Hoa và thương nhân nước ngoài đã đến đây khai phá, buôn bán, sinh sống, tạo nên đô thị hình thành trên nền tảng giao lưu, hội nhập, trao đổi hàng hóa. Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, TP HCM còn sớm hình thành những cơ sở sản xuất đầu tiên. Tiêu biểu là công xưởng Ba Son, được xây dựng trên nền Xưởng Thủy từ cuối thế kỷ XVIII, đặt nền móng cho sự phát triển công nghiệp sau này. Bước sang cuối thế kỷ XIX, chính quyền Pháp đầu tư mở rộng Thương cảng Sài Gòn thành hệ thống cảng quy mô lớn gồm quân cảng và thương cảng.

Cảng liên tục được mở rộng về phía Khánh Hội, sau đó hợp nhất với cảng Chợ Lớn để hình thành hệ thống cảng và đường thủy hoàn chỉnh. Từ đây, lúa gạo, cao su và nhiều nông sản của Nam Bộ theo các chuyến tàu đến nhiều thị trường trên thế giới; chiều ngược lại, thương nhân, dòng vốn, kỹ thuật và phương thức kinh doanh hiện đại cũng theo những con tàu cập bến để đến với vùng đất này.

Thương cảng vì thế không chỉ tạo ra hoạt động giao thương, còn thúc đẩy quá trình đô thị hóa. Hệ thống kho bãi, đường sá, khu thương mại, nhà máy, công xưởng và các thiết chế văn hóa lần lượt hình thành dọc hai bên bờ sông. Nhờ đó TP HCM từng bước phát triển từ cảng thị, thành trung tâm công nghiệp và thương mại lớn nhất khu vực phía Nam. Quan trọng hơn, quá trình đó đã hình thành một "DNA" phát triển đặc trưng của thành phố: cởi mở, năng động, thực tiễn và luôn sẵn sàng đón nhận những mô hình kinh tế mới.

Tinh thần ấy tiếp tục được phát huy sau ngày đất nước thống nhất, đặc biệt từ công cuộc Đổi mới năm 1986. Nếu trước đây lợi thế của TP HCM nằm ở khả năng kết nối hàng hóa, thì bước sang thời kỳ Đổi mới, động lực tăng trưởng được mở rộng sang sản xuất, đầu tư và hội nhập kinh tế quốc tế. TP HCM trở thành địa phương tiên phong chuyển đổi sang cơ chế kinh tế thị trường, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Cảng Cát lái năm 2025. Ảnh: Thành Nguyễn

Một trong những dấu mốc tiêu biểu là Khu chế xuất Tân Thuận đi vào hoạt động năm 1991 - khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam. Không chỉ mở ra mô hình sản xuất hướng tới xuất khẩu, Tân Thuận còn tạo động lực cho làn sóng đầu tư nước ngoài, thúc đẩy sự ra đời của các khu chế xuất, khu công nghiệp và chuỗi sản xuất hiện đại trên địa bàn thành phố. Theo số liệu từ Cục Thống Kê, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của TP HCM tăng từ 7,82% một năm trong giai đoạn 1986-1990 lên 12,62% mỗi năm trong giai đoạn 1991-1995, trong khi vốn FDI tăng bình quân gần 68% trên năm.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong những thập niên sau đó. Giai đoạn 1996-2010, TP HCM duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong thời gian dài; GRDP bình quân đầu người tăng từ khoảng 700 USD lên gần 5.000 USD. Bước sang giai đoạn 2011-2020, quy mô GRDP của thành phố chiếm khoảng 25,8% cả nước; mật độ doanh nghiệp đạt 27,6 doanh nghiệp trên 1.000 dân, cao gấp hơn ba lần mức bình quân toàn quốc.

Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội Thành phố năm 2025, tốc độ tăng trưởng GRDP của thành phố đạt 8,3%. Tổng giá trị GRDP đạt 3 triệu tỷ đồng, chiếm 23,5% GDP cả nước. GRDP bình quân đầu người ước đạt 8.944 USD, cao gấp 1,7 lần mức bình quân chung cả nước. Thu ngân sách đạt 746.438 tỷ đồng, vượt chỉ tiêu (đạt 109,3% so với cùng kỳ). Vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đạt 8,9 tỷ USD và là nơi hoạt động của khoảng 350.000 doanh nghiệp, chiếm 30,6% cả nước.

Những con số này cho thấy TP HCM không chỉ mở rộng quy mô nền kinh tế, còn chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Vươn lên thành hệ sinh thái tài chính

Nửa thế kỷ sau ngày mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng với GRDP lớn nhất cả nước, khoảng 350.000 doanh nghiệp đang hoạt động cùng nhu cầu vốn ngày càng tăng. Trong bối cảnh đó, ngày 27/6/2025, Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được thành lập theo Nghị quyết của Quốc hội, với mô hình "một trung tâm, hai điểm đến", đặt tại TP HCM và Đà Nẵng. Đến ngày 18/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 323 về thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Để thực hiện mục tiêu đó, Nghị quyết quy định việc phát triển hệ sinh thái đa dạng các dịch vụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ, đồng thời cho phép áp dụng nhiều cơ chế đặc thù đối với hoạt động ngân hàng, thị trường vốn, ngoại hối, đầu tư, thuế và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ tài chính (fintech). Từ đây tạo nền tảng để thu hút dòng vốn, các định chế tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao tham gia phát triển Trung tâm tài chính quốc tế. Đây cũng là bối cảnh để những ngân hàng và doanh nghiệp tài chính lớn của Việt Nam chuyển từ vai trò cung cấp dịch vụ tài chính truyền thống sang kết nối thị trường vốn, phát triển tài chính số, tài chính xanh và hội nhập sâu hơn với hệ thống tài chính toàn cầu.

HDBank là một trong những trường hợp tiêu biểu trong xu hướng đó. Ra đời tại TP HCM, ngân hàng gắn với thành phố ngay từ tên gọi và quá trình phát triển. Từ Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TP HCM, HDBank đổi tên thành Ngân hàng TMCP Phát triển TP HCM vào năm 2011, đánh dấu bước mở rộng từ ngân hàng gắn với lĩnh vực phát triển nhà sang định chế tài chính có phạm vi hoạt động rộng hơn. Trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, HDBank cũng là ngân hàng duy nhất mang tên Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TP HCM tiền thân của HDBank ngày nay. Ảnh: HDBank

Sau 36 năm phát triển, HDBank đã trở thành một trong những ngân hàng dẫn đầu Việt Nam với 380 điểm giao dịch ngân hàng, 28.000 điểm giao dịch tài chính và hệ sinh thái ngân hàng số phục vụ khoảng 25 triệu khách hàng. Quá trình mở rộng quy mô cũng phản ánh sự chuyển dịch của thị trường tài chính Việt Nam, từ mô hình ngân hàng truyền thống sang hệ sinh thái dịch vụ tài chính toàn diện.

Những năm gần đây, HDBank tiếp tục mở rộng vai trò thông qua mô hình HD Financial Group, với HDBank giữ vai trò ngân hàng lõi, kết nối cùng Vikki Digital Bank, HD Saison, HD Securities và các đơn vị thành viên khác. Mô hình này giúp ngân hàng mở rộng năng lực phục vụ từ ngân hàng bán lẻ, tài chính tiêu dùng, chứng khoán đến tài chính chuỗi cung ứng và các giải pháp tài chính số.

Một bước đi đáng chú ý trong chiến lược này là việc chuyển đổi DongA Bank thành Vikki Digital Bank theo chủ trương tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng. Ngân hàng số hướng đến nhóm khách hàng trẻ, hộ kinh doanh và người dùng số, phù hợp với xu hướng phát triển thanh toán không tiền mặt, dữ liệu và fintech tại TP HCM.

Ở chiều hội nhập, HDBank thiết lập quan hệ hợp tác với London Stock Exchange Group (LSEG) và Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường vốn quốc tế, đồng thời mở rộng khả năng tư vấn và kết nối phát hành cổ phiếu, trái phiếu cũng như các công cụ tài chính trên thị trường toàn cầu.

Song song đó, ngân hàng cũng đẩy mạnh chiến lược tài chính xanh. HDBank đã hoàn tất phát hành 100 triệu USD trái phiếu xanh quốc tế cho IFC, FMO và British International Investment (BII), đồng thời công bố kế hoạch huy động tối đa 300 triệu USD trái phiếu xanh quốc tế. Nguồn vốn được định hướng cho các dự án năng lượng tái tạo, nông nghiệp xanh, công trình xanh, phương tiện xanh và các lĩnh vực góp phần giảm phát thải, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững của các trung tâm tài chính hiện đại.

Bên cạnh việc mở rộng hoạt động kinh doanh, HDBank cũng hiện diện tại Saigon Marina IFC - khu vực được định hướng phát triển thành Trung tâm Tài chính Quốc tế của TP HCM. Cùng với Galaxy Innovation Hub tại Khu Công nghệ cao, đây là những mắt xích quan trọng trong chiến lược kết nối tài chính, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo của ngân hàng.

Lãnh đạo HDBank cho biết, nhìn từ hành trình hơn ba thập niên, đơn vị không chỉ mở rộng quy mô hoạt động mà còn từng bước nâng cao năng lực về công nghệ, thị trường vốn, tài chính xanh và hội nhập quốc tế. Quá trình chuyển mình này cũng phản ánh xu hướng phát triển của các định chế tài chính Việt Nam trong giai đoạn TP HCM hướng tới mục tiêu trở thành Trung tâm Tài chính Quốc tế.

"TP HCM là nơi đơn vị khởi đầu hành trình của HDBank. Hôm nay, chúng tôi mong muốn tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của thành phố, cùng kiến tạo những giá trị mới cho cộng đồng và từng bước đưa ngân hàng Việt Nam tự tin vươn ra khu vực và thế giới", đại diện nhà băng nói.

Hoàng Đan