10 điều đáng chú ý và mới nhất về bệnh gan liên quan đến rượu

Đây không chỉ là vấn đề của chuyên ngành gan mật, mà còn liên quan rất chặt chẽ với béo phì, đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa và nguy cơ tim mạch.

1. Bệnh gan do rượu đang trở thành gánh nặng y tế rất lớn

Theo JAMA, bệnh gan liên quan đến rượu hiện là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong liên quan đến gan, đồng thời là chỉ định ghép gan phổ biến nhất tại châu Âu và Hoa Kỳ. Tại Hoa Kỳ, tử vong do bệnh gan liên quan đến rượu tăng gần gấp đôi, từ 6,7 ca/100.000 dân năm 1999 lên 12,5 ca/100.000 dân năm 2022.

2. Uống rượu không cần "quá nhiều" mới có thể gây bệnh gan

Bài báo định nghĩa nguy cơ bệnh gan liên quan đến rượu khi sử dụng kéo dài trên 20g ethanol/ngày ở nữ và trên 30g ethanol/ngày ở nam. Một đơn vị đồ uống chuẩn chứa khoảng 14g ethanol, tương đương khoảng 355ml bia, 150ml rượu vang hoặc 45ml rượu mạnh. 

Tuy nhiên JAMA cũng nhấn mạnh rằng không có một ngưỡng rượu nào được chứng minh là hoàn toàn an toàn cho gan, vì khả năng tổn thương gan còn phụ thuộc giới, tuổi, di truyền, bệnh nền chuyển hóa và bệnh gan đi kèm.

3. Bệnh gan do rượu là một phổ bệnh không chỉ có xơ gan

Tổn thương gan có thể bắt đầu từ gan nhiễm mỡ có khả năng hồi phục, sau đó tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, xơ hóa gan, xơ gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, xơ gan mất bù và ung thư biểu mô tế bào gan. 

Điều quan trọng là giai đoạn đầu thường âm thầm, trong khi xuất hiện cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, vàng da hoặc bệnh não gan thì bệnh thường đã nặng.

4. Rượu và rối loạn chuyển hóa tạo thành áp lực kép lên lá gan

Người có béo phì, đái tháo đường type 2, hội chứng chuyển hóa, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu nếu vẫn uống rượu sẽ có nguy cơ tiến triển bệnh gan cao hơn. 

Bài báo nhấn mạnh hơn 95% bệnh nhân bệnh gan liên quan đến rượu có ít nhất một yếu tố nguy cơ tim mạch - chuyển hóa. Vì vậy ở bệnh nhân đái tháo đường hoặc béo phì có gan nhiễm mỡ, bác sĩ cần khai thác cả yếu tố rượu, tránh nhầm hoàn toàn sang "gan nhiễm mỡ do chuyển hóa".

5. Rượu gây hại cho gan qua nhiều cơ chế cùng lúc

Ethanol và acetaldehyde gây độc trực tiếp cho tế bào gan, tạo stress oxy hóa và phản ứng viêm. Rượu cũng làm rối loạn chuyển hóa lipid, giảm oxy hóa acid béo, khiến mỡ tích tụ trong tế bào gan. 

Đồng thời rượu làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, tăng tính thấm ruột, khiến các sản phẩm vi khuẩn đi theo tĩnh mạch cửa về gan, kích hoạt viêm và xơ hóa. Nói cách khác, gan bị tấn công cùng lúc từ rượu - mỡ - viêm - ruột - chuyển hóa.

6. Phần lớn người bệnh không có triệu chứng ở giai đoạn sớm

Khoảng 90% bệnh nhân bệnh gan liên quan đến rượu khi chưa có viêm gan do rượu hoặc xơ gan thường không có triệu chứng, hoặc chỉ có biểu hiện rất mơ hồ như mệt mỏi, ăn kém, men gan tăng nhẹ hoặc gan nhiễm mỡ trên siêu âm. 

Ngay cả xơ gan còn bù cũng có thể không biểu hiện rõ. Đây là lý do không nên chờ đến khi vàng da, bụng to, nôn ra máu hay lơ mơ mới đi khám.

7. Chẩn đoán hiện nay không chỉ dựa vào men gan

JAMA khuyến nghị cần nghĩ đến bệnh gan liên quan đến rượu ở người có tiền sử uống rượu mức nguy hại, men gan bất thường kéo dài trên 6 tháng hoặc gan nhiễm mỡ trên hình ảnh học. 

Bệnh nhân cũng cần được đánh giá các nguyên nhân gan khác như viêm gan B, viêm gan C, bệnh gan tự miễn, bệnh gan di truyền… đặc biệt khi men gan tăng kéo dài hoặc tăng cao bất thường.

8. Cần khai thác rượu một cách có cấu trúc và không phán xét

Bài báo nhấn mạnh việc hỏi về rượu cần được thực hiện khoa học, tôn trọng và không tạo cảm giác quy chụp. Các công cụ như AUDIT hoặc AUDIT-C giúp sàng lọc rối loạn sử dụng rượu. Một số dấu ấn sinh học như phosphatidylethanol trong máu hoặc ethyl glucuronide có thể hỗ trợ phát hiện việc sử dụng rượu gần đây, nhất là khi bệnh nhân khó nhớ chính xác hoặc ngại chia sẻ.

9. Đánh giá xơ hóa gan không xâm lấn là điểm then chốt

Theo JAMA, mức độ xơ hóa gan là yếu tố dự báo mạnh nhất cho biến cố gan về sau. Xét nghiệm đơn giản như FIB-4 có thể được tính từ tuổi, AST, ALT và tiểu cầu. Nếu FIB-4 từ 1,3 trở lên, người bệnh nên được đánh giá bước hai bằng đo độ đàn hồi gan như FibroScan/VCTE hoặc các xét nghiệm chuyên sâu như ELF test. 

Nếu FIB-4 trên 2,67, hoặc kết quả gợi ý xơ hóa đáng kể, hoặc men gan bất thường kéo dài chưa rõ nguyên nhân, người bệnh nên được chuyển chuyên khoa gan mật.

10. Điều trị quan trọng nhất là ngừng rượu bền vững

Không có thuốc bổ gan nào có thể thay thế việc ngừng rượu. JAMA nhấn mạnh mục tiêu điều trị trung tâm là ngừng rượu, kết hợp tư vấn tạo động lực, liệu pháp nhận thức - hành vi và thuốc hỗ trợ điều trị rối loạn sử dụng rượu khi phù hợp, chẳng hạn baclofen hoặc naltrexone trong các chỉ định chọn lọc. 

Với viêm gan do rượu nặng hoặc xơ gan mất bù, người bệnh cần được đánh giá chuyên sâu, thậm chí cân nhắc ghép gan trong một số trường hợp.