ĐẢO TRƯỞNG NGƯỜI BÌNH ĐỊNH
Thiếu tá Lường Xuân Kính (76 tuổi, hiện đang nghỉ hưu tại xã Các Sơn, tỉnh Thanh Hóa) vừa nhìn thấy tấm hình trên tay tôi, đã giật mình ngạc nhiên: "Đảo trưởng Sinh Tồn Trần Văn Khôi của chúng tôi năm 1976. Sao anh có hình này?".
Thiếu tá Lường Xuân Kính (trái) nhận ra ngay người trong hình là trung úy Trần Văn Khôi, Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn, năm 1976
ẢNH: NGỌC MINH
Ông Lường Xuân Kính sinh năm 1950 ở xã Hải An, huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa (nay thuộc P.Tân Dân, tỉnh Thanh Hóa), nhập ngũ Trung đoàn 46 Quân khu 3 năm 1968 và tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau ngày thống nhất, chuẩn úy Kính cùng đơn vị được lệnh hành quân ra Cam Ranh, làm nhiệm vụ bảo vệ Trường Sa.
Tháng 5.1976, chuẩn úy Lường Xuân Kính đang làm Đại đội phó Tiểu đoàn 4, Lữ đoàn Hải quân 126 thì nhận lệnh ra làm Trung đội trưởng Bộ binh đảo Sinh Tồn.
Thời điểm ông Kính ra đảo, ban chỉ huy chỉ có 2 người là trung úy Đại đội trưởng (Chỉ huy trưởng - Đảo trưởng) Trần Văn Khôi và thiếu úy chính trị viên Hà Duy Tạ. Ngoài ra, đảo có 3 phân đội (trung đội) trực thuộc là bộ binh (chuẩn úy Lường Xuân Kính chỉ huy), phòng không (chuẩn úy Vũ Văn Hà chỉ huy), hỏa lực ĐKZ - cối 82 (chuẩn úy Lê Văn Tấn chỉ huy) và tiểu đội thông tin do trung sĩ Phạm Tiến Công chỉ huy.
"Anh Khôi nói giọng Bình Định rất khó nghe. Hồi ấy, ta mới giải phóng Trường Sa, đảo còn hoang sơ, phải tập trung huấn luyện, canh gác, đào hầm hào công sự, nên bộ đội chẳng có thời gian tâm sự. Chỉ nghe anh Khôi kể: Bố mẹ đã mất trong chiến tranh, các em còn bé nhưng đã phải ly tán khắp nơi, nhà cửa ở quê không còn", ông Kính nhớ lại.
Cũng theo lời kể của ông Kính thì trung úy Khôi hy sinh buổi trưa một ngày cuối tháng 10.1976. Ngay sau khi xảy ra sự việc, Bộ Tư lệnh Hải quân đã điều tàu trực từ đảo Nam Yết sang, dự định chở thi hài trung úy Khôi và chiến sĩ Nguyễn Văn Trọng (bị thương cụt tay) về đất liền.
Tuy nhiên, do thời tiết cuối năm sóng to gió lớn, tàu không thể thả xuồng vào đảo, nên chỉ huy ở trong bờ đã lệnh cho đảo làm thủ tục mai táng, chôn cất trung úy Khôi ngay trên đảo. "Chúng tôi phá một số giường ngủ, lấy gỗ đóng thành quan tài. Chính tay tôi xin cồn của quân y để lau các vết máu còn đọng trên người anh Khôi. Khi chôn cất, anh em phải lấy những miếng xốp gắn vào các kẽ hở quan tài và đổ xăng cho xốp nở ra, bịt kín, hạn chế mùi tử khí", ông Kính nhớ lại và khẳng định: "Từ khi hy sinh đến lúc chôn cất, khoảng 4 - 5 ngày".
HY SINH VÌ BỘC PHÁ PHÁT NỔ
Tôi về P.Nam Định, tỉnh Ninh Bình (trước 1.7.2025 là TP.Nam Định, tỉnh Nam Định) tìm lại trung sĩ Phạm Tiến Công, Tiểu đội trưởng Thông tin của đảo Sinh Tồn. Ông Công sinh năm 1953, nhập ngũ năm 1972 và sau 18 năm công tác ở các đảo thuộc quần đảo Trường Sa, đã nghỉ hưu năm 1993 với quân hàm đại úy.
Đại úy Phạm Tiến Công (trái), nguyên Tiểu đội trưởng Thông tin đảo Sinh Tồn năm 1976, nhận phần quà tri ân của bạn đọc Báo Thanh Niên
ẢNH: NGỌC MINH
Tháng 6.1976, trung sĩ Phạm Tiến Công ra đảo Sinh Tồn làm Tiểu đội trưởng Thông tin. Do đặc thù công việc, trung sĩ Công hay trò chuyện với đảo trưởng Trần Văn Khôi, nên biết ông Khôi quê Bình Định, trước khi vào bộ đội đã làm du kích ở xã, năm 1965 - 1966 tập kết ra Bắc, học trường sĩ quan và năm 1976 chuyển sang Hải quân, ra Trường Sa làm Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn.
"Trung úy Khôi hy sinh lúc gần trưa, ngày cuối tháng 10.1976, do bộc phá phát nổ, gần khu vực hầm thông tin của chúng tôi. Ngay sau đó, chúng tôi liên tục phát sóng liên lạc, báo cáo tình hình về sở chỉ huy ở Cam Ranh và cấp trên điều ngay tàu đến ứng cứu. Do cuối năm sóng to, tàu không tiếp cận được gần đảo, anh em phải thay nhau canh gác thi thể trung úy Khôi. Sau cả tuần chờ đợi, chúng tôi nhận được chỉ đạo của trên là chôn cất ông Khôi ở phía tây nam đảo", đại úy Công nhớ lại và nói tiếp: "Cuối năm 1976 sóng gió nhiều, bộ đội đảo Sinh Tồn cứ hằng tuần lại nhặt đá san hô xếp lên mộ trung úy Khôi, không để sóng cuốn đi".
Còn trung tá Lê Văn Tấn (74 tuổi, nguyên Chỉ huy trưởng đảo Trường Sa, hiện sống tại P.Đông Hải, TP.Hải Phòng) nhớ lại thời điểm tháng 3.1976 ra đảo Sinh Tồn phụ trách phân đội hỏa lực, dưới quyền chỉ huy của trung úy Khôi.
"Ông Khôi người gầy ốm, mặt mũi đen sạm và rất thương bộ đội. Hồi ấy cuộc sống ngoài đảo rất vất vả. Cả năm có 1 - 2 chuyến tàu tiếp tế. Thiếu thốn từng giọt nước ngọt, lá rau xanh. Gạo để lâu bị ẩm mốc, thức ăn chỉ muối trắng với thịt hộp, bộ đội thiếu chất tươi nên bị bệnh phù nề hàng loạt. Có thời điểm, 70% quân số nằm liệt giường khiến đảo trưởng Khôi lo sốt vó, phải huy động hết lính cựu tập trung câu kéo, thả lưới bắt cá, cải thiện bữa ăn cho lính", trung tá Tấn nhớ lại và lắc đầu: "Thời điểm ấy, ông Khôi gần 30 tuổi, nhưng vẫn chưa vợ con. Hỏi chuyện mới biết hoàn cảnh gia đình đặc biệt, bố mẹ chết trong chiến tranh. Ông ấy là con cả, gác mọi chuyện yêu đương để chăm sóc các em. Trước khi ra đảo, quân tư trang để lại hết cho gia đình. Khi ông ấy hy sinh, chúng tôi kiểm kê di vật, chỉ có 3 bộ quần áo lót và 2 bộ quân phục cũ, nguyên miếng vá".
Đặc biệt, trung tá Tấn khẳng định: "Họ tên đảo trưởng là Trần Văn Khôi chứ không phải Đỗ Văn Khôi, như một số người nói. Quê ở làng xã rất nghèo của huyện chứ không phải ở TP.Quy Nhơn"…
MONG GIẢI QUYẾT, TRẢ LẠI TÊN CHO LIỆT SĨ TRẦN VĂN KHÔI
Tôi cũng đã tìm đến thiếu tá Vũ Văn Hà (77 tuổi, nguyên chỉ huy trưởng đầu tiên của đảo Phan Vinh, Trường Sa) hiện đang nghỉ hưu tại xã Gia Lâm, TP.Hà Nội. Năm 1976, Vũ Văn Hà mới 27 tuổi, là chuẩn úy - phân đội trưởng phòng không của đảo Sinh Tồn. Chỉ huy trưởng đảo là trung úy Trần Văn Khôi, quê Bình Định. Chính trị viên là thiếu úy Hà Văn Tạ, quê Thanh Hóa.
PV Thanh Niên (trái) chụp hình lưu niệm với vợ chồng trung tá Lê Văn Tấn tại nhà riêng ở TP.Hải Phòng
ẢNH: MAI THANH HẢI
"Thời điểm 1975 - 1977, chúng tôi thuộc biên chế Lữ đoàn Hải quân đánh bộ 126 trực thuộc Bộ Tư lệnh Hải quân. Trung úy Khôi hy sinh cuối năm 1976, chứ không phải tháng 5.1976 như nhiều người nói. Mùa ấy, sóng to gió lớn và gác đêm phải mặc áo chống lạnh. Hồi ấy ở đảo chỉ có gần chục người là lính cựu, đã trải qua chiến đấu, chỉ huy các phân đội. Còn lại mấy chục chiến sĩ trẻ đều mới nhập ngũ tháng 2.1975. Việc khâm liệm và chôn cất ông Khôi, đều do mấy anh em lính cựu đảm nhiệm", ông Hà khẳng định.
Mấy tháng sau khi trung úy Khôi hy sinh, lữ đoàn cử ông Đào Minh Thu ra làm chỉ huy trưởng. Ông Hà ở Sinh Tồn đến đầu năm 1978 được giao chỉ huy lực lượng đóng giữ đảo Hòn Sập (Phan Vinh) và làm chỉ huy trưởng.
"10 năm ở Trường Sa, có dịp qua Sinh Tồn, tôi đều lên đảo thắp hương cho anh Khôi. Trung úy Trần Văn Khôi là quân nhân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam hy sinh sau khi giải phóng Trường Sa. Cũng là sĩ quan - đảo trưởng đầu tiên hy sinh ở quần đảo Trường Sa. 50 năm qua, tôi cứ nghĩ gia đình người thân đã biết tin anh Khôi hy sinh và chế độ chính sách cho liệt sĩ đã được giải quyết đầy đủ rồi chứ. Nay biết được câu chuyện của anh Khôi, tôi quá đau lòng. Thay mặt cán bộ chiến sĩ làm nhiệm vụ ở đảo Sinh Tồn năm 1976, tôi rất mong Báo Thanh Niên phản ánh sự việc để cấp trên giải quyết, trả lại tên cho liệt sĩ Trần Văn Khôi", ông Hà tâm sự. (còn tiếp)
