Tiêm vaccine, quan hệ tình dục an toàn, duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp giảm nguy cơ nhiễm HPV hoặc phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư.
HPV, hay virus u nhú ở người, là nhóm hơn 100 loại virus. Trong đó, hơn 40 loại thường lây truyền qua tiếp xúc thân mật hoặc quan hệ tình dục. Nhiễm HPV rất phổ biến và có thể gặp ở cả nam lẫn nữ. Phần lớn trường hợp không gây triệu chứng và tự khỏi. Tuy nhiên, một số type HPV có thể gây mụn cóc sinh dục. Một số type nguy cơ cao khác có thể làm biến đổi tế bào, lâu dài dẫn đến ung thư.
Dưới đây là các cách giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HPV hoặc phát hiện sớm các thay đổi bất thường liên quan đến virus này.
Tiêm vaccine HPV
Vaccine HPV giúp phòng các type HPV liên quan phần lớn trường hợp ung thư cổ tử cung, đồng thời liên quan một số ung thư hậu môn, âm đạo, âm hộ, dương vật và vùng hầu họng. Vaccine cũng giúp phòng phần lớn trường hợp mụn cóc sinh dục do HPV.
CDC Mỹ khuyến cáo trẻ vị thành niên tiêm vaccine ở tuổi 11-12, trước khi có khả năng phơi nhiễm với các type HPV lây truyền qua đường tình dục. Vaccine cũng được chỉ định cho người từ 9 đến 45 tuổi tại Mỹ. Thanh thiếu niên và người trưởng thành đến 26 tuổi nên tiêm nếu chưa hoàn thành phác đồ khi còn nhỏ.
Tiêm vaccine giúp phòng một số bệnh do HPV. Ảnh minh họa: Vecteezy
Kiêng quan hệ tình dục khi chưa sẵn sàng
Cách duy nhất giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây HPV qua đường tình dục là không quan hệ tình dục, bao gồm đường miệng, âm đạo và hậu môn.
Tuy nhiên, với nhiều người trưởng thành, kiêng hoàn toàn không phải lựa chọn thực tế hoặc mong muốn. Khi đó, các biện pháp giảm nguy cơ khác như tiêm vaccine, dùng bao cao su và hạn chế số bạn tình vẫn có ý nghĩa. Một số type HPV còn có thể lây qua tiếp xúc da kề da hoặc bề mặt dùng chung, dù con đường này ít gặp hơn.
Hạn chế số bạn tình
Số bạn tình càng nhiều, khả năng tiếp xúc với HPV càng tăng. Người trong mối quan hệ một vợ một chồng có nguy cơ thấp hơn so với người có nhiều bạn tình.
Dù vậy, chỉ một bạn tình từng phơi nhiễm HPV cũng có thể truyền virus. Người nhiễm HPV có thể không có triệu chứng nhưng vẫn lây cho người khác. Vì vậy, việc trao đổi trung thực về lịch sử tình dục và các biện pháp bảo vệ là cần thiết.
Không quan hệ tình dục quá sớm
Nguy cơ nhiễm HPV cao hơn ở người bắt đầu quan hệ tình dục khi còn quá trẻ. Ở thời điểm này, người trẻ thường khó biết bạn tình có từng phơi nhiễm HPV hay không.
Nếu có quan hệ tình dục ở độ tuổi trẻ, tiêm vaccine HPV trước đó là cách bảo vệ quan trọng. Bao cao su cũng nên được sử dụng đúng cách từ đầu đến cuối mỗi lần quan hệ.
Dùng bao cao su trong mỗi lần quan hệ
Bao cao su giúp giảm nguy cơ lây truyền HPV ở người có hoạt động tình dục. Cần dùng bao cao su từ đầu đến cuối mỗi lần quan hệ, bao gồm quan hệ đường miệng và hậu môn.
HPV lây qua tiếp xúc da kề da. Vì vậy, bao cao su không thể che phủ toàn bộ vùng da có thể mang virus và không bảo vệ tuyệt đối. Tuy nhiên, biện pháp này vẫn giúp giảm nguy cơ nhiễm HPV cũng như nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
Không tái sử dụng bao cao su. Nếu chuyển từ hình thức quan hệ này sang hình thức khác trong cùng một lần, cần dùng bao cao su mới.
Không chỉ dựa vào cắt bao quy đầu
Một số nghiên cứu ghi nhận nam giới đã cắt bao quy đầu có nguy cơ nhiễm hoặc truyền HPV thấp hơn. Tuy nhiên, cắt bao quy đầu không thể bảo đảm tránh nhiễm HPV.
Vì vậy, trẻ nam vẫn nên được tư vấn tiêm vaccine HPV phù hợp, không phụ thuộc tình trạng cắt bao quy đầu. Nam giới có hoạt động tình dục cũng cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa như dùng bao cao su và tầm soát, khám khi có dấu hiệu bất thường.
Duy trì lối sống lành mạnh
Không có chế độ ăn cụ thể nào được chứng minh có thể ngăn nhiễm HPV hoặc các ung thư liên quan HPV. Tuy nhiên, chế độ ăn lành mạnh, nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật, giàu vitamin và khoáng chất tự nhiên có thể hỗ trợ hệ miễn dịch.
Hạn chế thực phẩm nhiều đường, thịt chế biến sẵn, ngũ cốc tinh chế, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa cũng góp phần giảm nguy cơ một số bệnh mạn tính, trong đó có ung thư.
Tập thể dục đều đặn, không hút thuốc và hạn chế rượu bia giúp cơ thể duy trì thể trạng tốt. Hệ miễn dịch khỏe mạnh có khả năng kiểm soát nhiễm trùng tốt hơn.
Nữ giới khám sức khỏe định kỳ. Ảnh: Vecteezy
Phụ nữ nên tầm soát bệnh
Ở một số phụ nữ, nhiễm HPV có thể gây loạn sản cổ tử cung, tức các thay đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung. Nếu không phát hiện và xử trí, tình trạng này có thể tiến triển thành ung thư cổ tử cung.
Hai xét nghiệm thường dùng trong tầm soát là Pap smear và xét nghiệm HPV. Pap smear lấy tế bào cổ tử cung để tìm bất thường dưới kính hiển vi. Xét nghiệm HPV cũng lấy tế bào ở cổ tử cung nhưng nhằm phát hiện sự hiện diện của virus.
Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến cáo phụ nữ 25-65 tuổi thực hiện xét nghiệm HPV đơn độc mỗi 5 năm nếu có điều kiện. Nếu không có xét nghiệm HPV đơn độc, có thể kết hợp Pap smear và xét nghiệm HPV mỗi 5 năm hoặc làm Pap smear mỗi 3 năm.
Một số hướng dẫn khác khuyến cáo phụ nữ làm Pap smear mỗi 3 năm đến 29 tuổi, sau đó xét nghiệm HPV mỗi 5 năm từ 30 tuổi nếu có hệ miễn dịch khỏe mạnh và nguy cơ ung thư cổ tử cung trung bình.
Người không rõ mình phù hợp với hình thức tầm soát nào nên trao đổi với bác sĩ. Điều quan trọng là tầm soát định kỳ để phát hiện và xử trí sớm bất thường, trước khi bệnh tiến triển.
Văn Hà (Theo Everyday Health)
