Trí tuệ nhân tạo (AI) và các kỹ thuật nội soi hiện đại đang mở ra bước đột phá, giúp phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và giảm thiểu tối đa nguy cơ bỏ sót u tuyến.
Thông tin này được ThS.BS.CK2 Trịnh Phạm Mỹ Lệ, Phó trưởng khoa Nội soi - Bệnh viện Chợ Rẫy, chia sẻ tại Hội thảo khoa học "Cập nhật chẩn đoán và điều trị các bệnh tiêu hóa - gan mật năm 2026" do Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng tổ chức ngày 1/8.
Sự kiện quy tụ gần 300 giáo sư, bác sĩ, giảng viên và chuyên gia y tế đến từ nhiều bệnh viện, trường đại học hàng đầu khu vực phía Nam như Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện FV, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ...
Theo thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan 2020), mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 34.000 ca mắc mới các loại ung thư tiêu hóa phổ biến, bao gồm ung thư dạ dày (hơn 17.000 ca), đại trực tràng (gần 15.000 ca) và thực quản (hơn 3.200 ca).
Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém. Bên cạnh đó, tỷ lệ bỏ sót tổn thương, đặc biệt là với polyp nhỏ hoặc phẳng hay tổn thương tiền ung thư (adenoma), hiện vẫn là vấn đề đáng lo ngại trong nội soi tiêu hóa truyền thống.
Bác sĩ Lệ nhận định rằng gánh nặng ung thư ngày càng cao đòi hỏi phải có chiến lược tầm soát, quản lý trên diện rộng và nhu cầu cấp thiết trong chẩn đoán tổn thương ở giai đoạn sớm. Điều này đã thúc đẩy sự phát triển bùng nổ của công nghệ, hệ thống máy nội soi số hóa và sự can thiệp mạnh mẽ của AI (trí tuệ nhân tạo).
Hiện nay, nhiều bệnh viện lớn tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng đã bắt đầu triển khai AI cho lĩnh vực này nhằm giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác những tổn thương rất nhỏ, tăng cơ hội điều trị khỏi cho người bệnh.
ThS.BS.CK2 Trịnh Phạm Mỹ Lệ trình bày tại hội thảo. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Trong chuyên đề về những tiến bộ của nội soi tiêu hóa, bác sĩ Lệ đã cập nhật hai dạng ứng dụng AI nổi bật là CADe và CADx. Công nghệ CADe (Computer-Assisted Detection) hoạt động bằng cách phân tích hình ảnh nội soi theo thời gian thực, hỗ trợ nhận diện những thay đổi bất thường của mô, cảnh báo, đánh dấu và khoanh vùng nghi ngờ ngay trên màn hình, giúp bác sĩ xác định chính xác các vị trí tổn thương khó nhìn thấy, nhỏ hoặc nằm ở rìa màn hình.
Trong khi đó, CADx (Computer-Assisted Diagnosis) hỗ trợ đánh giá đặc điểm, bản chất của tổn thương, giúp phân loại tổn thương là lành tính hay ác tính và đánh giá nguy cơ ung thư dựa trên dữ liệu hàng triệu hình ảnh nội soi. Việc này cung cấp thêm cơ sở khoa học rõ ràng để bác sĩ cân nhắc theo dõi, đưa ra phương pháp điều trị, cắt bỏ hoặc can thiệp sâu thích hợp, giảm thiểu rủi ro không cần thiết cho người bệnh.
Tác động của AI đã được chứng minh qua một nghiên cứu phân tích tổng hợp trên 28 thử nghiệm ngẫu nhiên với 23.861 bệnh nhân. Kết quả cho thấy nội soi đại tràng có sự hỗ trợ của AI làm tăng khoảng 20% khả năng phát hiện u tuyến và giảm khoảng 55% tỷ lệ bỏ sót u tuyến so với nội soi thông thường, mang lại ý nghĩa thiết thực ngay cả đối với những bác sĩ giàu kinh nghiệm mà không làm thay đổi đáng kể thời gian thực hiện.
Song song với AI, các công nghệ tăng cường hình ảnh cũng phát triển mạnh mẽ để giúp bác sĩ quan sát rõ hơn màu sắc, hệ thống mạch máu và cấu trúc bề mặt tổn thương. Cụ thể, công nghệ NBI của Olympus sử dụng hai dải ánh sáng hẹp làm nổi bật mạch máu ở mao mạch nông và sâu, hỗ trợ đánh giá nguy cơ ung thư và làm nền tảng cho hai phân loại NICE và JNET trong đánh giá nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Đối với hệ thống Fuji, công nghệ LCI xử lý màu bằng thuật toán số để làm tăng độ tương phản giữa vùng niêm mạc bình thường và bất thường, trong khi công nghệ BLI sử dụng nguồn sáng laser hoặc LED nhiều bước sóng với độ phân giải cao để quan sát mạch máu và đánh giá vi cấu trúc bề mặt tổn thương. Ngoài ra, công nghệ RDI sử dụng bước sóng hấp thụ ánh sáng đỏ và màu hổ phách giúp xác định chính xác vị trí tổn thương đang chảy máu để hỗ trợ can thiệp cầm máu nhanh và hiệu quả hơn.
Có thể thấy, AI và các công nghệ tăng cường hình ảnh đảm nhiệm những vai trò khác nhau nhưng bổ trợ lẫn nhau một cách chặt chẽ. Trong khi LCI, NBI hay BLI giúp bác sĩ quan sát kỹ hơn đặc điểm, mạch máu và vi cấu trúc bề mặt, thì AI đảm nhận vai trò cảnh báo, đánh dấu vùng nghi ngờ và phân loại tổn thương.
Bác sĩ Lệ kết luận rằng sự kết hợp giữa AI và công nghệ tăng cường hình ảnh đã đưa nội soi bước sang một giai đoạn mới, chuyển từ việc chỉ "thấy tổn thương" sang "hiểu được bản chất" và "chẩn đoán chính xác bản chất tổn thương". Đây chính là nền tảng quan trọng giúp các cơ sở y tế tiếp tục cập nhật kỹ thuật mới, mang lại hiệu quả chẩn đoán và điều trị tối ưu nhất cho người bệnh.
Các bác sĩ nội soi dạ dày, đại tràng cho bệnh nhân. Ảnh: Thế Anh
Đánh giá tổng quan về bối cảnh y khoa hiện nay, BS.CK2 Lại Văn Nông, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng cho biết các bệnh lý tiêu hóa và gan mật đang ngày càng gia tăng, trở thành gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế.
Song song đó, những tiến bộ vượt bậc của y học hiện đại như nội soi can thiệp, siêu âm nội soi, ERCP, điều trị đích, liệu pháp miễn dịch và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã mở ra nhiều cơ hội nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị. Điều này đòi hỏi đội ngũ nhân viên y tế phải không ngừng học tập, cập nhật kiến thức và trao đổi kinh nghiệm để mang lại chất lượng điều trị ngày càng tốt hơn cho người bệnh. Chính vì vậy, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn học thuật để các chuyên gia, giảng viên và bác sĩ cùng chia sẻ những cập nhật mới nhất, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn và thúc đẩy hợp tác chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.
Mỹ Ý
