'Ăn để hạnh phúc' - xu hướng mới về dinh dưỡng

Phát biểu tại hội thảo khoa học với chủ đề "Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm" được tổ chức tại TP.HCM vào ngày 26-6, PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, cho rằng dinh dưỡng không đơn thuần là cung cấp năng lượng cho cơ thể mà còn là nền tảng giúp con người phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần.

Đáp ứng nguyên tắc "ăn đúng, ăn đủ, ăn đa dạng"

Theo ông, một chế độ dinh dưỡng hợp lý phải đáp ứng nguyên tắc "ăn đúng, ăn đủ, ăn đa dạng", đồng thời phù hợp với từng giai đoạn phát triển và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

PGS.TS Trần Thanh Dương cho rằng sự phát triển của xã hội cũng phản ánh sự thay đổi trong văn hóa ăn uống của con người.

Ở giai đoạn đầu, khi lương thực còn khan hiếm, mục tiêu lớn nhất là "ăn để no". Con người chỉ cần có đủ thức ăn để duy trì sự sống và có sức lao động. Thực tế tại Việt Nam hiện nay, một số vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới và hải đảo vẫn còn những trẻ em chỉ có những bữa ăn đơn giản, thậm chí ăn mì gói để chống đói.

Khi điều kiện kinh tế phát triển hơn, con người bước sang giai đoạn "ăn để thích". Thực phẩm ngày càng phong phú, việc lựa chọn món ăn không chỉ nhằm chống đói mà còn để thỏa mãn khẩu vị và sở thích cá nhân. Mọi người tìm kiếm những món ăn hấp dẫn, thưởng thức theo khẩu vị và đôi khi ăn uống theo cảm xúc.

Tuy nhiên nếu không được định hướng đúng, việc "ăn theo sở thích" có thể dẫn đến tình trạng ăn quá nhiều chất béo, đường, muối hoặc lạm dụng rượu bia, từ đó làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm.

Theo ông Dương, mục tiêu mà các quốc gia hiện đại hướng đến là "ăn để khỏe, ăn để hạnh phúc". Đó là chế độ ăn được xây dựng trên cơ sở khoa học, phù hợp với độ tuổi, giới tính, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe của từng người nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, phòng ngừa bệnh tật và kéo dài tuổi thọ.

Ông cho rằng Việt Nam hiện vẫn tồn tại cả ba giai đoạn này. Trong khi nhiều người ở vùng khó khăn vẫn đang "ăn để no", không ít người tại đô thị lại "ăn để thích". Đồng thời ngày càng có nhiều người quan tâm hơn đến chế độ ăn khoa học để bảo vệ sức khỏe.

Nhiều kiểu ăn, nên chọn kiểu gì?

Hiện nay, chế độ ăn như Địa Trung Hải, ăn chay, ăn chay trường hay nhịn ăn gián đoạn... đang được nhiều người lựa chọn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, PGS.TS Trần Thanh Dương cho rằng không có một chế độ ăn nào có thể áp dụng chung cho tất cả mọi người.

"Mỗi người có chiều cao, cân nặng, độ tuổi, giới tính, mức độ hoạt động thể lực, tình trạng sinh lý và bệnh lý khác nhau. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng cũng phải được cá thể hóa", ông nói.

Theo chuyên gia, để xác định chế độ ăn phù hợp, mỗi người nên được đánh giá tình trạng dinh dưỡng tại cơ sở y tế thông qua các chỉ số như chiều cao, cân nặng, thành phần cơ thể, khẩu phần ăn và tình trạng sức khỏe. Trên cơ sở đó, chuyên gia dinh dưỡng mới có thể tư vấn khẩu phần phù hợp nhằm giúp cơ thể khỏe mạnh, phòng ngừa bệnh tật.

Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng, một người trưởng thành trung bình cần khoảng 2.000 kcal mỗi ngày. Quan trọng hơn cả là bảo đảm cân đối giữa các nhóm chất gồm protein, chất béo, chất bột đường, vitamin và khoáng chất.

Đối với chế độ ăn chay, PGS.TS Trần Thanh Dương cho rằng đây là vấn đề khá phức tạp vì có nhiều hình thức khác nhau. Có người chỉ ăn chay vài ngày trong tháng, có người ăn chay trường; có người vẫn sử dụng sữa và trứng, trong khi những người khác loại bỏ hoàn toàn thực phẩm có nguồn gốc động vật.

Theo ông, nếu loại bỏ hoàn toàn thực phẩm nguồn gốc động vật mà không có giải pháp thay thế phù hợp, cơ thể có nguy cơ thiếu protein chất lượng cao cũng như các vi chất quan trọng như vitamin B12, sắt, kẽm và nhiều dưỡng chất thiết yếu khác.

Những thiếu hụt này có thể chưa biểu hiện ngay nhưng về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và làm tăng nguy cơ mắc bệnh.