Bàn thờ có hai liệt sĩ là anh em ruột nhưng mang hai họ

Đứng lặng trước bàn thờ trang nghiêm, nơi đặt hai tấm bằng Tổ quốc ghi công của hai người anh liệt sĩ, ông Trần Trung không giấu được nghẹn ngào...

Hai anh em ruột mang hai họ

Những ngày giữa tháng 7-2026, chúng tôi tìm về thôn Cam Lâm (xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh). Trên bàn thờ gia đình ông Trần Trung có hai tấm bằng Tổ quốc ghi công của hai người anh ruột là liệt sĩ. Điều đặc biệt là hai anh em cùng một mẹ sinh ra nhưng lại mang hai họ khác nhau. Cũng từ câu chuyện ấy, tâm nguyện nhiều năm của gia đình đến nay vẫn chưa thể trọn vẹn.

Đón chúng tôi, ông Trần Trung (73 tuổi, ngụ thôn Cam Lâm) kể cha ông là Trần Tuyền, mẹ là bà Phan Thị Thủy, có 6 người con (3 trai, 3 gái), ông là con thứ tư.

Năm 1945, nạn đói khiến gia đình lâm vào cảnh túng quẫn. Không đủ điều kiện nuôi con, cha mẹ ông đành gửi người con trai đầu tên Thọ (sinh năm 1944) cho một gia đình ở xã Thiên Lộc (nay là xã Can Lộc, Hà Tĩnh) nhận làm con nuôi khi mới 2 tuổi. Từ đó, ông Thọ đổi sang họ Võ theo cha mẹ nuôi, lấy tên Võ Tấn Thọ.

Lớn lên tại Thiên Lộc, ông Võ Tấn Thọ lập gia đình, có hai người con trai. Năm 1967, ông lên đường nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị và hy sinh sau một năm. Phần mộ của ông sau đó được quy tập về nghĩa trang xã Can Lộc. Hiện việc hương khói, thờ cúng liệt sĩ Võ Tấn Thọ do gia đình người con trai cả là ông Võ Tấn Hà (xã Can Lộc) đảm trách.

Theo ông Trần Trung, gia đình còn có người anh thứ hai là liệt sĩ Trần Sỹ Lực, hy sinh tại chiến trường miền Nam năm 1970. Đến nay gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của ông.

Vì vậy, trên bàn thờ gia tiên của gia đình hiện có hai tấm bằng Tổ quốc ghi công của hai người anh em ruột nhưng mang hai họ khác nhau: liệt sĩ Võ Tấn Thọ và liệt sĩ Trần Sỹ Lực.

Đã ngoài 70 tuổi, bà Trần Thị Cừ - vợ liệt sĩ Hồ Ước, thương binh, cựu thanh niên xung phong - vẫn không giấu được xúc động mỗi khi nhắc đến người anh trai là liệt sĩ Võ Tấn Thọ.

Bà Cừ kể năm 1967, đại đội thanh niên xung phong của bà hành quân về xã Thiên Lộc (nay là xã Can Lộc) làm nhiệm vụ. Trong thời gian phục vụ chiến đấu tại đây, nhờ nhiều cơ duyên, bà đã gặp lại người anh trai thất lạc từ nhỏ.

"Khi nhận ra anh em là máu mủ ruột thịt, chúng tôi chỉ biết ôm chầm lấy nhau mà khóc. Tôi dự định sẽ sớm đưa anh về quê nhận lại tổ tiên, ông bà, cha mẹ, anh em và họ hàng", bà Cừ nghẹn ngào.

Thế nhưng chiến tranh ngày càng ác liệt, không quân Mỹ tăng cường đánh phá miền Bắc nên dự định ấy không thể thực hiện. Theo bà Cừ, cấp trên chỉ cho phép bà vẽ sơ đồ đường đi, ghi lại địa chỉ để ông Võ Tấn Thọ tự tìm về quê.

Ít lâu sau lần trở về quê nhận họ hàng, ông Võ Tấn Thọ lên đường nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị và hy sinh.

Tâm nguyện của gia đình liệt sĩ

Lần theo ký ức của ông Trần Trung, chúng tôi tìm đến thôn Quyết Tiến (xã Can Lộc), nơi gia đình liệt sĩ Võ Tấn Thọ sinh sống nhiều năm qua.

Bà Võ Thị Thảo (68 tuổi, con út của gia đình nhận nuôi liệt sĩ Võ Tấn Thọ) kể cha bà là ông Võ Tôn Chỉ, mẹ là bà Võ Thị Nậy. Vì hiếm muộn, trong một lần đi chợ huyện, biết hoàn cảnh khó khăn của vợ chồng ông Trần Tuyền nên ông bà đã nhận cậu bé Thọ về làm con nuôi và nuôi dưỡng đến khi trưởng thành.

"Trước khi lên đường nhập ngũ, anh Thọ luôn đau đáu mong tìm lại nguồn cội. Nhưng cha tôi mất sớm nên thông tin về quê quán của anh rất ít. Gia đình chỉ biết anh được nhận nuôi từ một gia đình khó khăn ở vùng Nghi Xuân", bà Thảo nhớ lại.

Đến năm 1967, khi đại đội thanh niên xung phong về Thiên Lộc làm nhiệm vụ, gia đình mới biết chính xác quê quán và người thân ruột thịt của ông Thọ.

Bà Nguyễn Thị Tâm, con dâu liệt sĩ Võ Tấn Thọ, cho biết từ ngày bố chồng hy sinh, mỗi khi dòng họ bên quê gốc của liệt sĩ có việc, bà cùng con cháu đều thu xếp về thăm hỏi, hương khói để gìn giữ tình cảm giữa hai gia đình.

Theo ông Trần Trung, cha mẹ ông có ba người con hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, gồm hai người con ruột và một người con rể. Gia đình từng làm hồ sơ đề nghị truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng cho mẹ là bà Phan Thị Thủy. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên do khác nhau (liệt sĩ Thọ và liệt sĩ Lực là anh em ruột nhưng khác họ) nên đến nay tâm nguyện của gia đình vẫn chưa được hoàn thành.

"Gia đình mong các cơ quan có thẩm quyền sớm xác minh, hướng dẫn và hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ để thực hiện đúng quy định về việc truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng, qua đó hoàn thành di nguyện của người đã khuất và tâm nguyện của thân nhân các liệt sĩ", ông Trung bày tỏ.