Vienna (Áo) dành quỹ đất riêng 3 triệu m2 để xây nhà xã hội cho thuê, còn Trung Quốc tích cực làm nhà giá rẻ cho người trẻ lên thành phố làm việc.
Năm 2024, căn hộ đầu tiên mà Max Schranz chuyển đến sau khi rời nhà bố mẹ là nơi mà nhiều người trẻ châu Âu mơ ước. Schranz khi đó chỉ mới 26 tuổi, nhưng sống trong một căn hộ hai phòng ngủ rộng 54 m2, nhìn ra thủ đô Vienna (Áo). Căn hộ cách ga trung tâm 10 phút đi bộ, nằm gần các rạp chiếu phim, nhà hát, quán bar và chỉ có giá thuê 596 euro. Giá này chỉ bằng một phần nhỏ so với những căn hộ có diện tích và vị trí tương tự tại các thành phố lớn khác ở châu Âu.
Anh không phải đặt cọc. Hợp đồng thuê nhà cũng không có thời hạn. Trên lý thuyết, anh thậm chí có thể chuyển lại hợp đồng này cho con hoặc anh chị em của mình nếu dọn đi nơi khác. "Cuộc sống của tôi khá thoải mái và ít áp lực. Bạn bè tôi ở các thành phố châu Âu cũng phải ghen tị", Schranz cho biết trên Guardian.
Trong khi nhiều thành phố khác vật lộn với giá thuê nhà tăng vọt, một phần do các căn hộ bị chuyển sang cho thuê ngắn hạn để phục vụ khách du lịch hoặc bị giới đầu cơ cố tình bỏ trống, Vienna lại đi ngược xu hướng này. Thành phố này nhiều năm được xếp hạng đáng sống nhất thế giới, theo báo cáo của tạp chí Economist. Hãng kiểm toán Deloitte cho biết giá thuê nhà trung bình tại đây chỉ bằng 30% London, Paris hay Dublin.
Tòa nhà cộng đồng Matteotti-Hof ở Vienna (Áo). Ảnh: Guardian
Một phần lý do cho mức giá này là chúng thuộc sở hữu của thành phố. Tại Vienna, đây gần như là điều bình thường. Tính đến năm 2024, thành phố này sở hữu khoảng 220.000 căn hộ xã hội cho thuê, lớn nhất châu Âu. Khoảng 25% cư dân Vienna sống trong các căn hộ này. Nếu tính thêm khoảng 200.000 căn hộ hợp tác xã được xây dựng bằng nguồn hỗ trợ của thành phố, hơn một nửa dân số Vienna đang sinh sống trong các loại hình nhà ở này.
Rất nhiều căn hộ dạng này được xây từ một thế kỷ trước, thuộc chương trình phát triển nhà ở đầy tham vọng của Vienna sau khi Thế chiến I kết thúc. Khi đó, thành phố này phải tiếp nhận lượng lớn người dân mất nơi ở sau sự sụp đổ của đế chế Habsburg. Chương trình được tài trợ chủ yếu bằng khoản thuế đánh vào các mặt hàng và hoạt động xa xỉ như rượu champagne hay cưỡi ngựa. Tuy nhiên, phần lớn các khu nhà do chính quyền Vienna sở hữu được xây dựng sau Thế chiến II.
Căn hộ của Schranz nằm trong khu Theodor Körner-Hof - tổ hợp gồm 14 khối nhà được xây dựng từ thập niên 50 của thế kỷ trước. Người Vienna gọi những khu nhà này là "Gemeindebauten" (tòa nhà cộng đồng). Cách gọi này phần nào phản ánh triết lý đằng sau mô hình nhà ở của thành phố.
"Một trong những khái niệm quan trọng để hiểu cách tiếp cận nhà ở của Vienna là tính bền vững xã hội", Maik Novotny - nhà phê bình kiến trúc của tờ Der Standard (Áo) cho biết. "Để tránh hình thành các khu ổ chuột và những xung đột xã hội tốn kém đi kèm, thành phố chủ động thúc đẩy việc người dân có xuất thân và mức thu nhập khác nhau cùng sinh sống trong một khu nhà. Nhà ở xã hội không chỉ dành cho người nghèo".
Vienna luôn giữ được vị thế chi phối trên thị trường nhà ở. "Chúng tôi chưa từng bị cuốn theo xu hướng bán các căn hộ thuộc sở hữu thành phố, hoặc nhà ở được trợ cấp như nhiều thành phố châu Âu khác để bù đắp thâm hụt ngân sách. Vì thế, quỹ nhà ở của chúng tôi vẫn rất lớn", Kathrin Gaal - Phó thị trường Vienna cho biết.
Khoảng 40 năm trước, Vienna thành lập "Quỹ thu mua đất và tái thiết đô thị". Hiện quỹ này nắm khoảng 3 triệu m2 đất, bao gồm đất nông nghiệp hoặc đất bỏ hoang, các tuyến đường sắt không còn sử dụng và bệnh viện bỏ trống. Toàn bộ diện tích này chỉ được đưa ra đấu thầu cho công ty xây nhà ở xã hội. Năm 2019, Vienna quy định các dự án có diện tích nhà ở trên 5.000 m2 phải có hai phần ba diện tích là nhà ở được trợ cấp.
"Với các thành phố, câu hỏi luôn là họ có vị thế đàm phán đủ mạnh với chủ đất hay không. Và Vienna có vị thế đàm phán rất tốt", Harald Simons - nhà kinh tế học tại Berlin cho biết trên Guardian. Quỹ thu mua đất của thành phố phối hợp chặt chẽ với cơ quan cấp phép quy hoạch. Nhờ đó, thành phố có thể đưa ra các thỏa thuận phù hợp. Năm ngoái, Vienna đặt mục tiêu xây dựng 5.500 căn hộ Gemeindebau mới.
Nhiều thành phố khác ở châu Âu cũng có mô hình nhà ở xã hội cho thuê, nhưng chưa đạt đến mức độ thành công như Vienna.
Tại London (Anh), số lượng nhà loại này nhìn chung vẫn ổn định ở khoảng 800.000 căn. Tuy nhiên, tỷ trọng của chúng trong tổng quỹ nhà ở của thành phố liên tục giảm. Một phần nguyên nhân là nhiều căn hộ được chuyển sang sở hữu tư nhân, thông qua chương trình "quyền mua nhà" (right-to-buy). Bên cạnh đó, số lượng nhà mới xây không theo kịp tốc độ tăng dân số của London.
Nhiều thành phố khác cũng đối mặt tình trạng thiếu hụt tương tự. Chính quyền Berlin (Đức) từng cho biết trên website rằng tình trạng thiếu nhà ở xã hội được coi là đặc biệt nghiêm trọng. Để duy trì quy mô quỹ nhà ở xã hội hiện tại, Berlin cần bổ sung thêm 5.000 căn mỗi năm. Tuy nhiên, năm 2022, chỉ có 4.000 căn được phê duyệt nhận hỗ trợ tài chính.
Một dự án chung cư tại Hàng Châu (Trung Quốc) tháng 5/2024. Ảnh: VCG
Tại Trung Quốc, Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị - Nông thôn Trung Quốc năm 2019 thí điểm chương trình nhà cho thuê tại 13 thành phố, tập trung vào phát triển nhà ở giá phải chăng. Họ áp dụng các chính sách ưu đãi, như đơn giản hóa thủ tục cấp phép và hỗ trợ tài chính nhằm giải quyết khó khăn mà các thành phố gặp phải trong quá trình phát triển các dự án trên.
Huo Da, một hướng dẫn viên du lịch 28 tuổi tại Hồ Nam, là một trong những người đầu tiên hưởng lợi từ chương trình thí điểm này. Căn hộ của anh nằm trong một tòa nhà được cải tạo, ở khu trung tâm, gồm một phòng ngủ và một phòng vệ sinh.
Tất cả cư dân trong tòa nhà 99 căn hộ đều được sử dụng miễn phí phòng tập thể dục, phòng họp và bếp chung. "Căn hộ không lớn nhưng thoải mái, thiết kế phù hợp sở thích của người trẻ", anh cho biết trên China Daily. Tiền thuê nhà ở đây chỉ là 1.900 nhân dân tệ (298 USD) mỗi tháng. Chương trình này không yêu cầu ngưỡng thu nhập với người nộp đơn.
Các quy định về mức giá thuê và diện tích căn hộ khác nhau tùy theo từng địa phương. Ví dụ, tại thành phố Trường Sa ở Hồ Nam, giá thuê phải thấp hơn ít nhất 30% so với thị trường. Các căn hộ thường có diện tích dưới 60 m2. Tại quận Dương Phố của Thượng Hải, giá căn hộ một phòng ngủ, diện tích 50-64 m2 vào khoảng 4.000 - 5.500 nhân dân tệ mỗi tháng, thấp hơn khoảng 20% so với thị trường.
Vài năm qua, giới chức Trung Quốc liên tục đưa ra các hướng dẫn mới để giúp người dân tiếp cận nhà ở giá phải chăng. Ngoài mô hình nhà cho thuê công cộng tại các thành phố, năm 2021, giới chức cho biết sẽ triển khai loại hình nhà cho thuê mới do chính phủ hỗ trợ. Theo đó, các căn hộ sẽ có diện tích không quá 70 m2, giá tối đa bằng 90% thị trường. Mục tiêu là giải quyết khó khăn về nhà ở cho những cư dân mới tại đô thị, người trẻ và các nhóm đủ điều kiện khác bằng cách cung cấp nhà ở với giá thuê thấp hơn mức thị trường.
Đến năm 2023, Trung Quốc đã xây hơn 5 triệu căn hộ như vậy, với tổng đầu tư hơn 520 tỷ nhân dân tệ, Xinhua cho biết. Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị - Nông thôn Trung Quốc kỳ vọng chính sách này giải quyết vấn đề nhà ở cho khoảng 15 triệu người. Họ cam kết sẽ mở rộng nguồn cung, bằng cách khuyến khích các chính quyền địa phương xây nhà cho thuê giá rẻ trong các khu đô thị và quanh ga tàu.
Bên ngoài một tòa nhà được chính phủ Singapore chuyển thành nhà ở cho thuê. Ảnh: Strait Times
Tại Singapore - một trong các thành phố có giá bất động sản thuộc nhóm đắt đỏ nhất thế giới, khoảng 80% người dân hiện sống trong nhà ở xã hội do chính phủ xây dựng (căn hộ HDB). Hệ thống nhà ở xã hội tại quốc đảo này đã giúp gần 90% người Singapore sở hữu nhà. Đây là một trong những tỷ lệ cao nhất thế giới.
Dù hướng tới việc giúp người dân sở hữu nhà, chính phủ Singapore vẫn có chương trình hỗ trợ cho thuê - Public Rental Scheme. Cơ quan Phát triển và Nhà ở (HDB) cho biết chương trình này dành cho các hộ gia đình thu nhập thấp, chưa sẵn sàng mua nhà và đang tích lũy tài chính. Mọi đối tượng, từ người độc thân đến hộ gia đình đều có thể nộp đơn. Hồ sơ đăng ký sẽ được xem xét toàn diện, dựa trên thu nhập, quy mô hộ gia đình, khả năng chi trả cho nhà ở và hoàn cảnh của từng người nộp đơn.
Giá thuê sẽ được quyết định tùy theo thu nhập hàng tháng của hộ gia đình, loại căn hộ và người nộp đơn là lần đầu hay lần 2. Khi nhận chìa khóa, người thuê phải đặt cọc một tháng tiền thuê và thanh toán tiền thuê của tháng đầu tiên. Việc nhận chìa khóa được thực hiện trực tiếp tại HDB. Trên website của HDB, bảng giá thuê dao động 26-165 đôla Singapore với nhóm thu nhập 800 SGD một tháng trở xuống. Nếu người thuê kiếm được 801-1.500 SGD, họ sẽ phải trả 90-275 SGD.
Từ cuối năm 2023, quốc gia này còn thử nghiệm loại hình nhà cho thuê mới, với phòng ngủ riêng nhưng dùng chung toilet và bếp. Mỗi phòng rộng 9m2, có đồ dùng cơ bản như giường, tủ quần áo, bàn, tủ lạnh. Đến năm 2025, chương trình thí điểm được mở rộng từ 3 lên 6 địa điểm. Các tòa nhà gần như đã kín chỗ, với khoảng 1.000 người thuê.
Trên Strait Times, Bộ trưởng Phát triển Quốc gia Singapore Desmond Lee cho biết mô hình mới này là nỗ lực của Chính phủ nhằm hỗ trợ các hộ gia đình thu nhập thấp. Ông cho biết khoảng 5.000 căn hộ cho thuê công cộng mới sẽ được xây dựng trên khắp Singapore trước năm 2030.
Hà Thu (tổng hợp)
