Nhiều chuyên gia đề xuất đưa thép giáp vào nhóm vật liệu chiến lược quốc gia, ưu tiên phát triển trong nước nhằm chủ động nguồn cung quốc phòng và giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Tại hội thảo "Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới" do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổ chức ngày 15/6, vấn đề tự chủ vật liệu phục vụ quốc phòng được nhiều đại biểu đặc biệt quan tâm.
Thượng tá Tạ Thanh Hải, Giám đốc Công ty Z189 (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng), cho biết vật liệu hiện là một trong những thách thức lớn nhất đối với quá trình phát triển công nghiệp quốc phòng. Dù năng lực cơ khí trong nước đã có nhiều tiến bộ, nhiều loại vật liệu kỹ thuật cao và vật liệu đặc chủng vẫn phải nhập khẩu, khiến doanh nghiệp khó chủ động nguồn cung, nhất là với các sản phẩm yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật cao và thời gian sản xuất dài.
Theo ông Hải, Việt Nam hiện chưa hình thành năng lực sản xuất nhiều loại thép kỹ thuật cao - nền tảng của công nghiệp quốc phòng hiện đại. Khác với thép thông thường phục vụ xây dựng hoặc cơ khí dân dụng, thép giáp phải đáp ứng yêu cầu khắt khe về khả năng chịu va đập, chống xuyên phá và độ bền trong điều kiện khai thác đặc biệt.
Đây cũng là vật liệu đầu vào để sản xuất nhiều sản phẩm quốc phòng quan trọng như thép đóng tàu cường độ cao, thép chống đạn cho xe thiết giáp, thép chế tạo nòng súng, pháo, nhôm chống đạn và các vật liệu lưỡng dụng phục vụ quân sự.
Các chuyên gia nhận định sản xuất được thép giáp không chỉ là tạo ra một loại vật liệu mới mà còn đồng nghĩa với việc làm chủ công nghệ luyện kim tiên tiến, công nghệ hợp kim đặc biệt, xử lý nhiệt và hệ thống kiểm soát chất lượng ở trình độ cao. Vì vậy, thép giáp được xem là thước đo năng lực công nghệ của ngành vật liệu quốc gia.
Áo giáp sử dụng cho lực lượng tinh nhuệ quân đội được trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng 2024. Ảnh: Giang Huy
Đại tá Đỗ Hồng Quang, Phó giám đốc Công ty Z111 (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng), cho biết nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản hay Đức đã làm chủ công nghệ vật liệu sau quá trình phát triển lâu dài của ngành công nghiệp cơ khí.
Ông dẫn chứng nhiều loại vật liệu mới đang làm thay đổi sức mạnh quốc phòng của các quốc gia, như giáp composite, giáp gốm kỹ thuật, giáp phản ứng nổ; hợp kim nhôm và titan quân sự dùng cho máy bay chiến đấu, tàu ngầm, tên lửa; vật liệu composite sợi carbon dùng cho UAV, radar và tàu chiến; vật liệu hấp thụ sóng radar hay vật liệu chịu nhiệt siêu cao cho động cơ phản lực và tên lửa siêu thanh.
Theo ông Quang, Z111 chuyên sản xuất các chi tiết cơ khí có độ chính xác cao nên phần lớn nguyên liệu vẫn phải nhập khẩu. Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, nguồn cung có thể bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất và nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng.
Trước thực tế này, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề xuất xây dựng danh mục vật liệu chiến lược quốc gia phục vụ các ngành công nghệ trọng điểm. Trong đó, thép giáp được đưa vào nhóm ưu tiên phát triển cùng hợp kim titan, vật liệu composite quân sự và vật liệu hấp thụ sóng radar.
Ủy ban cho rằng vật liệu chiến lược không chỉ phục vụ quốc phòng mà còn là nền tảng của nhiều ngành công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, robot, bán dẫn, hàng không vũ trụ và năng lượng mới. Nhiều công nghệ vật liệu phát triển cho lĩnh vực quốc phòng cũng có thể ứng dụng trong hàng không, đóng tàu, giao thông tốc độ cao, năng lượng và cơ khí chính xác.
Các chuyên gia vì vậy đề xuất xây dựng Chương trình quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu chiến lược đến năm 2045, tập trung vào thép chế tạo máy, thép công cụ, thép đặc chủng, hợp kim nhôm chuyên dụng, titan, vật liệu composite, vật liệu bán dẫn và vật liệu phục vụ quốc phòng.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần có cơ chế ưu đãi đặc thù cho các dự án sản xuất vật liệu chiến lược trong nước thông qua chính sách thuế, tín dụng dài hạn và hỗ trợ đầu tư hạ tầng nghiên cứu.
Giám đốc Công ty Z189 kiến nghị Chính phủ ban hành các chính sách đột phá để phát triển công nghệ vật liệu mới, đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học nhằm từng bước làm chủ công nghệ chế tạo vật liệu tiên tiến.
Đại diện Công ty Z111 cũng đề xuất đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học vật liệu, nhất là các công nghệ vật liệu mới và vật liệu lưỡng dụng phục vụ đồng thời phát triển kinh tế và quốc phòng.
Sơn Hà
