Nhà văn Samantha Harvey kể câu chuyện của sáu du hành gia, những suy ngẫm về Trái Đất trong ''Quỹ đạo''.
Tiểu thuyết Orbital (Quỹ đạo) thắng Booker 2024, giúp Samantha Harvey là nhà văn nữ đầu tiên giành giải thưởng sau 5 năm, kể từ lần Margaret Atwood và Bernardine Evaristo được xướng tên ở Booker 2019.
Tác phẩm lấy bối cảnh Trạm Vũ trụ Quốc tế, đưa người đọc bay vào không gian cùng sáu phi hành gia. Họ có những trải nghiệm lạ: Ăn đồ khô liên tục, lơ lửng trong môi trường phi trọng lực, đi bộ ngoài vũ trụ, chứng kiến bình minh và hoàng hôn nối tiếp nhau vụt qua trước mắt. Ở bối cảnh tách biệt ấy, bạn đọc tìm thấy những suy tư quen thuộc về nỗi đau của chia ly, sự cô đơn, khao khát được kết nối. Bằng việc đặt cả hành tinh vào một khung truyện, Quỹ đạo làm nhòe đi ranh giới giữa quốc gia, múi giờ và những câu chuyện riêng biệt của mỗi cá nhân.
Sách 134 trang, do Khánh Nguyên dịch. Bản dịch ra mắt độc giả trong nước cuối tháng 4, do Nhà xuất bản Văn học liên kết Nhã Nam ấn hành. Ảnh: Mai Liên
Phần lớn nội dung sách được Samantha Harvey thực hiện trong giai đoạn chịu phong tỏa vì Covid-19. Trước đó, bà rơi vào khủng hoảng, mất niềm tin, cảm thấy bản thân không đủ tư cách để viết về không gian bởi chưa trải nghiệm điều này và có lẽ không bao giờ thực sự chạm tới. Tác giả từng gác lại bản thảo vì nhận thấy như đang xâm phạm vào một thế giới không thuộc về mình.
Khi quay trở lại những trang viết ban đầu, Harvey nhận ra trong đó vẫn tồn tại một nguồn năng lượng, nhịp điệu đặc biệt khiến bà thấy gắn kết. Cảm giác ấy thôi thúc bà tiếp tục hoàn thiện cuốn tiểu thuyết. Quá trình viết, nhà văn dành hàng giờ theo dõi những đoạn phát trực tiếp từ Trạm Vũ trụ Quốc tế.
Trong một cuộc trò chuyện với BBC Radio 4, bà nói: ''Tôi luôn mở những hình ảnh về Trái Đất nhìn từ quỹ đạo ngay trên màn hình máy tính. Đó là điểm quy chiếu quan trọng nhất với tôi''. Tác giả cho biết cảm nhận sự tương đồng nào đó giữa hoàn cảnh ấy và trải nghiệm bị phong tỏa, khi con người không thể tránh khỏi sự hiện diện của nhau nhưng cũng không chạm tới được những người khác.
Tác phẩm nhận nhiều đánh giá tích cực từ giới phê bình văn học. Wendy Smith nhận định tiểu thuyết ''chứa đựng những câu văn đẹp đến mức người đọc phải dừng lại vì kinh ngạc''. Trên The Guardian, cây bút Alexandra Harris viết: ''Harvey thực hiện một chuyến du hành đầy hứng khởi cùng phi hành đoàn tưởng tượng trên Trạm Vũ trụ Quốc tế, đồng thời ngoái nhìn Trái Đất bằng ánh mắt của một người đang yêu''.
Chủ tịch hội đồng Giám khảo Booker 2024 Edmund de Waal cho biết các thành viên chấm giải quyết tâm tìm ra một sáng tác mang lại cảm giác lay động lòng người, có chiều sâu và sức lan tỏa. Và Quỹ đạo của Samantha Harvey xuất hiện. Bằng ngôn ngữ vừa giàu cảm xúc vừa sắc sảo, bà khiến thế giới quen thuộc của mỗi người trở nên mới mẻ.
''Tiểu thuyết Quỹ đạo thể hiện khả năng quan sát sâu sắc của Samantha Harvey đối với thế giới mong manh mà chúng ta đang cùng nỗ lực sống, sẻ chia'', ông Edmund de Waal nói.
Nhà văn Samantha Harvey ở lễ trao giải Booker 2024. Ảnh: AP
Samantha Harvey, 51 tuổi, là tiểu thuyết gia người Anh. Bà từng học triết học tại Đại học York và Đại học Sheffield (Anh), hoàn thành khóa học Thạc sĩ về viết sáng tạo của Đại học Bath Spa vào năm 2005, lấy bằng Tiến sĩ về viết sáng tạo. Tác giả từng góp mặt trong danh sách chung khảo giải Women's Prize for Fiction (tên cũ là giải Orange) của Anh năm 2009 với tác phẩm đầu tay The Wilderness - viết theo góc nhìn của một ông lão ngoài 60 tuổi đấu tranh chống lại căn bệnh Alzheimer.
Năm 2009, Harvey có tên trong danh sách dài của giải Booker với The Wilderness. Orbital là tác phẩm thứ năm của bà, sau All Is Song, Dear Thief và The Western Wind. Tác giả xuất bản hồi ký về chứng mất ngủ mang tên The Shapeless Unease vào năm 2020.
Phương Linh
