Các chuyên gia cảnh báo châu Âu đang bước vào thời kỳ siêu cháy rừng với những đám cháy cường độ tương đương bom nguyên tử và rất khó dập tắt.
Theo CNN, những đám cháy rừng khổng lồ đang hoành hành ở tây nam nước Pháp bùng phát dữ dội đến mức tạo ra cơn giông mạnh. Hiện tượng hiếm gặp này đôi khi xuất hiện trong các siêu đám cháy rừng ở Mỹ và Canada, nhưng chưa từng được ghi nhận tại Pháp trước đây. Theo giới chuyên gia, đây là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy châu Âu đang bước vào kỷ nguyên cháy rừng hoàn toàn mới. Châu Âu từ lâu đã phải đối mặt với cháy rừng, nhưng các đám cháy trở nên ngày càng cực đoan khi khủng hoảng khí hậu nghiêm trọng hơn.
Trong tuần này, lực lượng cứu hỏa tại Pháp và Tây Ban Nha phải chống chọi với nhiều đám cháy mạnh và diễn biến khó lường hơn hẳn trước đây. Hôm 29/7, chính quyền hai nước cho biết một số đám cháy rừng đã được kiểm soát, nhưng bày tỏ lo ngại tình hình có thể xấu đi giữa đợt sóng nhiệt thứ tư của châu Âu tính từ đầu năm nay. Các đám cháy tại Pháp đã thiêu rụi hơn 160.000 ha trong khi mùa cháy rừng vẫn còn kéo dài nhiều tháng nữa. Liên minh châu Âu cảnh báo nguy cơ cháy rừng lan rộng hơn về phía đông ở Hy Lạp và Italy.
Theo European Data Journalism Network, từ năm 2015 đến năm 2025, châu Âu đã trải qua 134 đám cháy rừng cực lớn, bao phủ diện tích trên 5.000 ha, trong đó có 61 siêu đám cháy vượt quá 10.000 ha. Siêu đám cháy (megafire) là thuật ngữ chỉ đám cháy rừng khổng lồ, bùng phát dữ dội và cực kỳ khó kiểm soát, thiêu rụi diện tích cực lớn, kéo dài nhiều tháng, tạo ra hệ thống thời tiết riêng và gây thiệt hại thảm khốc. Theo dữ liệu từ Hệ thống thông tin cháy rừng châu Âu (EFFIS), những đám cháy lớn tập trung ở miền nam châu Âu, bao gồm Tây Ban Nha (25), Bồ Đào Nha (24), Hy Lạp (8), Pháp (2), Italy (1) và Cyprus (1).
Lửa cháy rừng bùng phát gần Saint-Jean-d'Illac, tây nam nước Pháp, ngày 26/7. Ảnh: Reuters
Víctor Resco de Dios, giảng viên ngành kỹ thuật lâm nghiệp và biến đổi toàn cầu tại Đại học Lleida ở Tây Ban Nha, nhận định: "Chúng ta đã bước vào thời kỳ của những đám cháy không thể dập tắt. Đó là đám cháy bùng phát với cường độ tương đương vài quả bom nguyên tử".
Một trong những minh chứng rõ ràng nhất là sự xuất hiện của các đám mây lửa, hình thành vào cuối tuần trước tại vùng Gironde, gần Bordeaux. Theo Wired, mây lửa xuất hiện khi đám cháy rừng đặc biệt dữ dội tạo ra cột không khí cực nóng bốc lên nhanh chóng, gặp lớp không khí lạnh hơn phía trên rồi ngưng tụ thành đám mây giông khổng lồ. Thay vì mang lại mưa, loại mây giông này có thể tạo ra sét, gây ra nhiều đám cháy mới và luồng gió mạnh hướng xuống mặt đất, làm cho ngọn lửa bùng phát mạnh hơn. Ở mức độ tồi tệ nhất, mây lửa thậm chí có thể sinh ra lốc xoáy. Hiện tượng tương tự từng xuất hiện tại Australia, Canada và Mỹ.
Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu (ECMWF) cho biết chưa thể khẳng định đây là đám mây lửa đầu tiên tại Pháp. Tuy nhiên, theo Francesca Di Giuseppe, điều phối viên dự báo cháy rừng của ECMWF, nếu được xác nhận, hiện tượng sẽ nêu bật cường độ đặc biệt của đám cháy hiện nay cũng như điều kiện khí quyển bất thường khiến ngọn lửa bùng phát.
Quy mô các vụ cháy cũng gây chú ý khi ngọn lửa thiêu rụi những vùng đất rộng lớn tại Pháp và Tây Ban Nha, buộc cả hai nước phải đề nghị Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ. Đám cháy lan xuyên qua tỉnh miền núi Avila, phía tây thủ đô Madrid, Tây Ban Nha, là đám cháy lớn nhất trong lịch sử nước này. Ở Thổ Nhĩ Kỳ, các đám cháy tràn qua khu vực nông nghiệp và đất rừng ở tỉnh Mugla phía tây nam, trên bờ biển Aegean. Stefan Doerr, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Cháy rừng thuộc Đại học Swansea, Wales, nhấn mạnh: "Khủng hoảng cháy rừng đồng thời xảy ra ở nhiều quốc gia là hiện tượng hiếm gặp tại châu Âu".
Cháy rừng ở quy mô lớn như vậy gần như không thể dập tắt hoàn toàn trừ khi nhiên liệu cạn kiệt hoặc mưa liên tục. Mỗi đám cháy rừng đều có đặc điểm riêng phức tạp, chịu tác động từ nhiều yếu tố như quản lý đất đai, địa hình hay năng lực cứu hỏa. Nhưng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu là nguyên nhân chủ chốt khiến cháy rừng ở châu Âu ngày càng trầm trọng.
Matthew Jones, nghiên cứu viên tại khoa Khoa học Môi trường thuộc Đại học East Anglia, Anh, giải thích hiện tượng nóng lên toàn cầu khiến thời tiết dao động mạnh hơn giữa thời kỳ mưa nhiều và khô hạn theo "hiệu ứng roi quất". Mùa đông năm ngoái ở Pháp và Tây Ban Nha ẩm ướt bất thường, dẫn đến thảm thực vật phát triển mạnh. Sau đó, thời tiết đảo chiều nhanh chóng. Từ tháng 5, Tây Âu liên tiếp hứng chịu nhiều đợt nắng nóng khắc nghiệt làm cây cối khô kiệt và trở thành nhiên liệu dễ cháy.
Quá trình dập tắt hoàn toàn các đám cháy hiện nay có thể kéo dài vài tháng, nhưng tác động của chúng sẽ tồn tại lâu hơn thế. Bầu trời đầy khói độc sẽ gây hại cho sức khỏe. Những đám cháy xảy ra gần một số thành phố lớn của châu Âu, ảnh hưởng đến địa điểm du lịch, khu vực trồng nho và trung tâm quốc phòng. Trong tương lai, nhiều khả năng cháy rừng ở châu Âu sẽ trở nên thường xuyên và cực đoan hơn nếu con người tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch làm tăng nhiệt độ toàn cầu.
An Khang tổng hợp
