Chống học dối, thi giả cách nào?

Ai cũng có thể nhận thấy tính chất không bình thường của một số lượng lớn các điểm 10 tập trung ở một điểm thi với các thí sinh không thật sự nổi trội về trí thông minh, học lực trong suốt quá trình học tập ở bậc phổ thông.

Hiện tượng này xảy ra chắc chắn khiến dư luận chú ý, đặt nghi vấn, rồi cơ quan chức năng sẽ vào cuộc theo đúng logic diễn tiến của những điều bất thường.

Rõ hơn, cố tình dùng thủ đoạn gian dối để biến một loạt nhân tố trung bình thành xuất sắc, vượt trội chắc chắn không che mắt được xã hội và sớm muộn sẽ bị phanh phui. Những người tổ chức vụ gian lận thi cử ở Tuyên Quang hẳn nhận thức được điều này. Vấn đề đặt ra là tại sao họ biết trước hậu quả mà vẫn làm, theo kiểu đâm đầu vào đá của người kém trí khôn.

Áp lực thành tích thường được dẫn ra như là nguyên nhân của vấn nạn gian dối trong dạy và học, tồn tại dai dẳng từ nhiều năm. Thành tích trong dạy học tạo ra diện mạo bắt mắt của người thầy, không chỉ góp phần củng cố danh tiếng mà còn mở ra cơ hội thăng tiến trong bộ máy quản lý giáo dục, cơ hội thụ hưởng bổng lộc.

Để thành tích đem lại lợi ích chứ không phải rủi ro, trong bối cảnh sự vun đắp thành tích dựa vào việc làm gian dối, thì theo bản năng sinh tồn, người tìm kiếm thành tích phải làm việc gian dối cho kín, cho khéo, chứ chẳng dại gì làm một cách công nhiên, không che giấu.

Vụ gian lận thi cử ở Tuyên Quang, theo thông tin từ cơ quan chức năng, được thực hiện với sự tham gia của nhiều người; đặc biệt, một thầy giáo đã vào phòng thi trực tiếp chỉ dẫn cách làm bài cho thí sinh.

Kiểu vi phạm gần như công nhiên đó cho thấy có thể người làm sai coi thường luật pháp, tin rằng cơ quan chức năng không quan tâm chú ý hoặc có chú ý về sau thì cũng không thể phát hiện điều sai trái.

Sự nhanh chóng vào cuộc của cơ quan chức năng và kết quả điều tra chính xác có được cũng rất nhanh chóng là lời răn đe mạnh mẽ của nhà chức trách, xã hội đối với thói chạy theo thành tích bằng mọi giá, bất chấp kỷ cương, đạo lý, lẽ công bằng.

Song, về lâu dài, không thể chỉ dựa vào các biện pháp kiểm tra, giám sát và can thiệp của bộ máy trấn áp để ngăn chặn hoặc ít nhất hạn chế một cách hiệu quả tình trạng học dối, thi giả. Những biện pháp này tuy cần thiết để bảo đảm kỷ cương, nhưng chỉ tác động vào phần ngọn của vấn đề.

Chừng nào thành tích, bằng cấp và những danh hiệu hình thức vẫn còn được xã hội đề cao, thì các hành vi gian dối trong học tập vẫn có nguy cơ tiếp tục tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau.

Giải pháp căn bản hơn là cần thay đổi quan niệm của xã hội về việc đánh giá phẩm chất và năng lực của con người. Phải làm lan tỏa nhận thức, theo đó phẩm chất, giá trị của một con người không thể chỉ được đo lường bằng những điểm 10 tròn trịa, những thứ hạng nổi bật được in đậm trên văn bằng, chứng chỉ.

Những dấu hiệu đó chỉ phản ánh những điểm nhấn trong quá trình học tập, không bảo đảm phản ánh trung thực năng lực thực chất của con người.

Điều quan trọng hơn là khả năng nhận thức, tư duy phân tích, năng lực đánh giá tình huống, tinh thần sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề trong thực tiễn công việc.

Trong phỏng vấn, thử việc để tuyển dụng cũng như trong xem xét đề bạt, cất nhắc, ngoài yêu cầu về đạo đức, cần chú trọng kiến thức và kỹ năng thực tế, hơn là những ghi nhận thành tích trong bằng cấp, lý lịch.

Một khi xu hướng chú trọng thực chất trong việc nhìn nhận, đánh giá để sử dụng con người lan tỏa rộng rãi và mạnh mẽ, thì chắc chắn nền giáo dục cũng sẽ được cải cách để thích nghi; áp lực thành tích dẫn đến học dối, thi giả cũng sẽ được giảm thiểu.