MỹĐang gặp nhiều khó khăn, vợ chồng nông dân Kiliti bất ngờ đổi đời khi trại lợn của họ được mua với giá hơn 22 triệu USD để xây trung tâm dữ liệu giữa làn sóng AI.
Vợ chồng Marilee và David Kiliti từng sống rất chật vật, bởi trang trại nuôi lợn rộng 36 ha ở thị trấn Salem, bang Pennsylvania không giúp họ kiếm được nhiều tiền. David đã phải nhận thêm các công việc xây dựng, còn Marilee làm tài xế xe nâng để trang trải cuộc sống.
Hai năm trước, một nhóm phát triển bất động sản tìm đến trang trại của hai vợ chồng, đề nghị mua lại khu đất với giá hơn 22 triệu USD. Ban đầu, vợ chồng Kiliti không tin, bởi khu đất này không có mỏ dầu hay khí đốt như nhiều nơi khác tại Pennsylvania, nên họ nghĩ rằng nhóm người kia đang đùa.
Tuy nhiên, bên mua không quan tâm đến hoạt động chăn nuôi lợn hay tài nguyên dưới lòng đất. Trang trại "được giá" nhờ nằm ở vị trí phù hợp để xây trung tâm dữ liệu, nơi đặt hệ thống máy chủ phục vụ các dịch vụ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Hệ thống đường dây truyền tải và trạm biến áp trong vùng đã kết nối với một nhà máy điện khí và một nhà máy điện hạt nhân gần đó.
Marilee và David Kiliti tại căn nhà mới đang được xây tại Shickshinny, bang Pennsylvania. Ảnh: WSJ
Gia đình Kiliti là một trong 96 hộ dân tại Salem đã bán khoảng 688 ha đất cho QTS, công ty trung tâm dữ liệu thuộc tập đoàn đầu tư Blackstone. Thương vụ trị giá tổng cộng 586 triệu USD, với giá trung bình 330.000 USD cho mỗi mẫu Anh (4.047 m2). Cơn sốt AI đã đến và biến hàng loạt nông dân trong vùng thành triệu phú.
Trước khi bán đất, vợ chồng Kiliti thậm chí phải tất toán hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và vay nợ mới đủ tiền xây chuồng lợn quy mô lớn. Tuy nhiên, kế hoạch xây trại lợn bị hàng xóm phản đối. Họ dựng biển khắp thị trấn và vận động chính quyền địa phương ban hành quy định ngăn nhà Kiliti xây trại lợn.
"Thời điểm đó thật kinh khủng", Marilee nhớ lại. Bà từng tránh đến Berwick, thị trấn lớn gần trang trại, vì cảm thấy bị người dân soi mói. Nhờ bán đất, khoản nợ được thanh toán, còn cuộc tranh cãi quanh chuồng lợn cũng chìm vào dĩ vãng.
Vợ chồng Kiliti đã thuê một cố vấn tài chính giúp họ quản lý khối tài sản bất ngờ có được. Họ mua một chiếc Toyota Sequoia và dự định sắm xe mui trần ba bánh Polaris Slingshot, những món mà mình từng chưa bao giờ nghĩ đến.
Mùa hè này, họ sẽ đón 20 người họ hàng đến thăm căn nhà 10 phòng ngủ gần Breckenridge, bang Colorado. Họ còn xây nhà mới trên ngọn đồi nhìn xuống hồ Shickshinny, có đủ bể bơi, sân bóng rổ, phòng chiếu phim và bồn tắm nóng ngoài ban công để ngắm hoàng hôn.
Nhà máy điện hạt nhân Three Mile Island tại Pennsylvania vào tháng 10/2024, dự kiến tái khởi động vào năm 2028 sau nâng cấp để phục vụ các trung tâm dữ liệu lớn. Ảnh: AFP
Sau thương vụ, nhiều triệu phú mới nổi đã vung tiền mua lại các cơ sở kinh doanh trong vùng, mua thêm đất hay xây nhà mới. Hơn 3/4 số hộ vẫn sống trong bán kính 40 km quanh dự án trung tâm dữ liệu. Một người con của vợ chồng Kiliti mua nhà máy bia trong vùng, còn người con làm bác sĩ dự định thành lập quỹ nghiên cứu ung thư.
Làn sóng bán đất vẫn ít nhiều gây chia rẽ trong khu vực. Stephanie Black, cư dân thị trấn Mifflinville gần đó, cắm biển "phản đối trung tâm dữ liệu" trước sân nhà vì lo các cụm máy chủ sẽ phủ kín vùng nông thôn và đe dọa môi trường. Ba người quen của bà từng chuyển đến Mifflinville để tránh các dự án ở Salem, nhưng nay nơi ở mới của họ cũng có thể xuất hiện trung tâm dữ liệu.
"Bạn không thể bán đứt cả thị trấn mà mình yêu quý. Tiền là gốc rễ của mọi thứ xấu xa và chúng ta đang chứng kiến điều đó diễn ra trước mắt mình", bà nói.
Cơn sốt đất tại Pennsylvania diễn ra giữa làn sóng đầu tư hạ tầng AI quy mô lớn khắp nước Mỹ. Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft dự kiến chi 720 tỷ USD trong năm nay, phần lớn cho các dự án trung tâm dữ liệu. Theo phân tích của Pew Research Center, 87% cơ sở đang hoạt động tại Mỹ nằm ở khu vực đô thị, trong khi 67% trung tâm đang được xây dựng hoặc lên kế hoạch lại tập trung ở nông thôn.
Khảo sát trực tuyến do nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Illinois thực hiện với khoảng 1.000 người Mỹ hồi tháng 2 cho thấy cư dân nông thôn lo ngại về trung tâm dữ liệu nhiều hơn người sống tại đô thị và ngoại ô. Giá điện là mối quan tâm lớn nhất, bên cạnh nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước, đất nông nghiệp và tài chính của các hộ gia đình.
Người dân thành phố Danville cầm biển phản đối kế hoạch chuyển đất nông nghiệp sang đất công nghiệp để xây trung tâm dữ liệu tại Pennsylvania ngày 19/11/2025. Ảnh: Reuters
Vợ chồng Kiliti lại kỳ vọng dự án trung tâm dữ liệu sẽ thúc đẩy kinh tế địa phương. David cho biết người dân trong vùng trước đây thường phải đi rất xa mới tìm được công việc có thu nhập khá. Trong khi đó, dự án trung tâm dữ liệu được dự báo sẽ cần hơn 1.500 lao động để xây dựng, còn khi thành hình sẽ tạo ra khoảng 600 việc làm thu nhập cao.
Jack Sordoni, một môi giới bất động sản trong vùng và là người gom đất cho QTS, lại cảm thấy tự hào vì mình là người thức thời. Trong phần lớn sự nghiệp, ông đi môi giới đất cho các dự án dầu khí. Tầm hai năm trước, ông nghe ngóng được thông tin Amazon muốn "làm dự án lớn" ở khu vực, nên ông đã lên ý tưởng gom 7 nông trại gần khu quy hoạch cho Amazon thành một mảnh đất lớn để chào bán.
"Lúc đó, tôi thậm chí chẳng biết trung tâm dữ liệu là gì", Sordoni kể lại.
Ban đầu chẳng có mấy chủ đất tin lời Sordoni. Nhưng chỉ ít lâu sau, khi số tiền trở nên khổng lồ và một công ty lớn như QTS xuất hiện, mọi chuyện trở nên dễ dàng với ông. Một vài hộ còn tìm cách gạt ông ra rìa, thuê luật sư riêng để bỏ phí môi giới.
Giờ đây, khi các hợp đồng đã ký kết xong xuôi, nhiều gia đình xem Sordoni không khác gì người hùng. Ông vẫn giữ liên lạc với gia đình Kiliti, gần đây còn được một khách hàng cũ nhờ làm chủ hôn.
"Suốt 50 năm qua, giá bất động sản của chúng ta bị tụt hậu so với phần còn lại của cả nước. Giờ đây, gió đã đổi chiều rồi", Sordoni nói với 200 khách hàng ở câu lạc bộ Golf Berwick. Họ là những "triệu phú tương lai", vừa được ông giới thiệu để bán khu đất có tổng trị giá 1,3 tỷ USD cho một dự án trung tâm dữ liệu.
Hà Linh (Theo WSJ, AP, Business Insider)
