Việc Tadej Pogacar và Jonas Vingegaard bị đánh thức lúc 2h và 5h sáng để kiểm tra doping tại Tour de France 2026 châm ngòi tranh luận về ranh giới giữa chống gian lận, quyền nghỉ ngơi của VĐV và công bằng trong thi đấu.
Jonas Vingegaard trước giờ xuất phát chặng 15 Tour de France 2026, từ Champagnole đến Plateau de Solaison, tại Champagnole, Pháp, ngày 19/7/2026. Ảnh: Reuters
2h sáng 19/7/2026, khi phần lớn các tay đua Tour de France đang chìm trong giấc ngủ sau một ngày thi đấu căng thẳng, tiếng gõ cửa phòng Vingegaard vang lên.
Người đứng ngoài không phải nhân viên khách sạn hay thành viên đội Visma-Lease a Bike, mà là các nhân viên kiểm tra doping. Tay đua Đan Mạch phải thức dậy, xác nhận danh tính, hoàn tất thủ tục lấy mẫu rồi mất thêm khoảng 40 phút trước khi trở lại giường.
Khoảng 5h sáng cùng ngày, đến lượt Pogacar. Đương kim áo vàng cho biết anh chỉ ngủ khoảng bốn tiếng trước khi bị đánh thức và sau đó không thể ngủ lại.
Sự việc xảy ra trước chặng 15 Tour de France 2026, một trong những chặng đấu quan trọng nhất của cuộc đua với đích đến tại Plateau de Solaison. Vài giờ sau, Vingegaard gặp tai nạn nặng cách đích khoảng 20 km, bị gãy xương đòn và phải rời giải.
Tay đua của Visma không trực tiếp đổ lỗi cho cuộc kiểm tra ban đêm. Anh thừa nhận tai nạn là một phần không thể tránh khỏi của xe đạp, nhưng cũng nói việc bị gián đoạn giấc ngủ "chắc chắn không giúp ích".
Pogacar cũng không cho rằng cuộc kiểm tra là nguyên nhân dẫn tới tai nạn. Tuy nhiên, anh đặt vấn đề rằng một đêm mất ngủ có thể ảnh hưởng tới sự tập trung của cua-rơ trong cuộc đua khắc nghiệt kéo dài ba tuần.
Từ đó, một câu hỏi lớn được đặt ra: trong cuộc chiến chống doping, đâu là giới hạn giữa sự cần thiết và sự can thiệp quá mức?
Jonas Vingegaard gặp tai nạn nặng cách đích khoảng 20 km. Ảnh chụp màn hình
Vì sao phải kiểm tra lúc nửa đêm?
Thoạt nhìn, việc đánh thức một cua-rơ lúc 2h sáng có vẻ cực đoan. Nhưng với các cơ quan chống doping, yếu tố bất ngờ là một phần quan trọng của hệ thống.
Các VĐV thuộc nhóm theo dõi đặc biệt phải khai báo lịch trình, nơi ở và khoảng thời gian có thể được kiểm tra. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa họ chỉ có thể bị kiểm tra trong một khung giờ cố định.
Mục tiêu của hệ thống là ngăn việc VĐV có thể chủ động điều chỉnh thời điểm sử dụng chất cấm để tránh bị phát hiện.
Một trong những vấn đề khiến các nhà điều tra quan tâm là microdosing - phương pháp sử dụng liều rất nhỏ các chất bị cấm nhằm tạo hiệu quả mong muốn nhưng giảm khả năng bị phát hiện.
Trong một số trường hợp, việc kiểm tra vào thời điểm bất ngờ có thể giúp tìm thấy những dấu hiệu mà một cuộc kiểm tra theo lịch thông thường khó phát hiện.
Tuy nhiên, không có một "khung giờ vàng" áp dụng cho mọi chất. Khả năng phát hiện phụ thuộc vào loại chất, liều lượng, tốc độ chuyển hóa của từng người và công nghệ xét nghiệm.
Vì vậy, kiểm tra ban đêm không đồng nghĩa chắc chắn sẽ phát hiện doping. Nó chỉ là một trong những công cụ giúp hệ thống chống gian lận khó đoán hơn.
Chính điểm này tạo nên mâu thuẫn: nếu chỉ kiểm tra vào thời điểm thuận tiện, hệ thống có thể bị lợi dụng; nhưng nếu kiểm tra bất kỳ lúc nào, quyền nghỉ ngơi của VĐV có thể bị ảnh hưởng.
Tadej Pogacar (áo Vàng dành cho người dẫn đầu tổng sắp) và Jonas Vingegaard (áo Chấm bi dành cho vua leo núi) trò chuyện trước giờ xuất phát chặng 11 Tour de France 2026, từ Vichy đến Nevers, tại Pháp, ngày 15/7/2026. Ảnh: AP
Một cuộc kiểm tra không đồng nghĩa với cáo buộc
Sau vụ việc, nhiều người đặt câu hỏi liệu Pogacar và Vingegaard có nằm trong nhóm được cơ quan chống doping đặc biệt quan tâm hay không. Câu trả lời hiện chưa rõ ràng.
Việc một cua-rơ bị kiểm tra doping, kể cả vào thời điểm bất thường, không đồng nghĩa người đó bị nghi ngờ đã sử dụng chất cấm.
Các cuộc kiểm tra có thể dựa trên nhiều yếu tố: chiến lược kiểm soát, kế hoạch phân bổ mẫu, dữ liệu sinh học hoặc những đánh giá rủi ro của cơ quan chuyên môn.
Cơ quan Kiểm tra quốc tế (ITA), đơn vị phụ trách nhiều hoạt động chống doping trong xe đạp, khẳng định các cuộc kiểm tra ban đêm không được thực hiện tùy tiện. Theo tổ chức này, mỗi quyết định đều dựa trên việc phân tích nhiều thông tin nhằm lựa chọn thời điểm phù hợp nhất để lấy mẫu.
Việc kiểm tra Pogacar và Vingegaard cũng không phải trường hợp duy nhất trong những ngày cuối Tour. Một số đội khác như Red Bull, Decathlon, Jayco hay Bahrain cũng có cua-rơ được kiểm tra trong giai đoạn này.
Điều đó cho thấy đây là một phần của chiến dịch kiểm soát rộng hơn, thay vì chỉ tập trung vào hai ứng viên hàng đầu. Dù vậy, câu hỏi về cách thức thực hiện vẫn còn đó.
Các đội đua muốn biết vì sao phải chọn đúng thời điểm giữa đêm, vì sao hai tay đua được kiểm tra ở hai mốc khác nhau và những biện pháp nào được áp dụng để giảm ảnh hưởng tới khả năng hồi phục.
Các tay đua không phản đối kiểm tra, mà phản đối thời điểm
Joxean Fernández "Matxin", Giám đốc thể thao của UAE Team Emirates-XRG, cho rằng cần phân biệt giữa việc tuân thủ luật và đánh giá tính hợp lý của cách áp dụng.
"Đó là quy định hiện hành. Có công bằng không? Không. Tôi không nghĩ đánh thức ai đó giữa đêm là điều công bằng", ông nói.
Theo Matxin, trong cuộc đua hàng đầu như Tour de France, giấc ngủ là một phần quan trọng của thành tích.
Các cua-rơ phải thi đấu liên tục, di chuyển giữa các chặng, tham gia họp chiến thuật, phục hồi cơ bắp và chịu áp lực tâm lý rất lớn. Một vài chục phút mất ngủ có thể không quyết định kết quả, nhưng việc bị phá vỡ nhịp nghỉ ngơi trong nhiều ngày có thể tạo ra tác động.
Visma-Lease a Bike cũng có quan điểm tương tự. Đội đua này khẳng định họ ủng hộ những cuộc kiểm tra nghiêm khắc và bất ngờ, nhưng muốn biết vì sao Vingegaard phải bị gọi dậy lúc 2h sáng.
Đây cũng là điểm chung trong phản ứng của nhiều tay đua - họ không yêu cầu giảm kiểm tra, mà muốn quá trình đó được thực hiện minh bạch và hợp lý hơn.
Lance Armstrong giơ tay ăn mừng khi cán đích ở chặng 17 Tour de France 2004, dài 204,5 km từ Bourg-d'Oisans đến Le Grand-Bornand, Pháp, ngày 22/7/2004. Ảnh: Reuters
Quá khứ doping khiến xe đạp luôn phải cảnh giác
Những người ủng hộ kiểm tra ban đêm cho rằng đua xe đạp không thể quên quá khứ.
Môn thể thao này từng trải qua những bê bối doping nghiêm trọng, nổi bật nhất là vụ Lance Armstrong bị tước bảy danh hiệu Tour de France sau khi hệ thống sử dụng chất cấm của đội US Postal bị phanh phui.
Jonathan Vaughters, cựu đồng đội của Armstrong và hiện là lãnh đội EF Education-EasyPost, cho rằng những cuộc kiểm tra bất ngờ vào ban đêm có thể đã thay đổi lịch sử.
"Nếu UCI kiểm tra chúng tôi lúc 2h sáng năm 2001, tất cả có thể đã bị đình chỉ và môn thể thao đã tránh được 25 năm bê bối", Vaughters cho biết.
Theo ông, thế hệ hiện tại đang phải chịu một phần hậu quả từ những gian lận trong quá khứ. Tuy nhiên, Vaughters cũng thừa nhận sự khó xử của Pogacar và Vingegaard. Ông cho rằng thật đáng tiếc khi các tay đua hiện nay phải trả giá cho những gì thế hệ trước đã gây ra.
Đó chính là nghịch lý lớn nhất của xe đạp hiện đại: quá khứ buộc hệ thống phải nghiêm khắc hơn, nhưng sự nghiêm khắc ấy cũng phải đặt trong giới hạn hợp lý với những người đang thi đấu hôm nay.
Chống doping cần hiệu quả, nhưng cũng cần tính nhân văn
Hiệp hội Cua-rơ chuyên nghiệp (CPA) cho rằng các VĐV là những người đầu tiên muốn một môn thể thao sạch. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo cuộc chiến chống doping không thể chỉ dựa vào việc tăng mức độ can thiệp.
Theo CPA, mục tiêu của hệ thống chống doping không chỉ là phát hiện gian lận mà còn bảo vệ sức khỏe vận động viên và duy trì sự công bằng. Một cuộc kiểm tra khiến cua-rơ mất ngủ trước một chặng quan trọng cần được xem xét kỹ về tính cần thiết và mức độ ảnh hưởng.
Thông điệp của CPA là chống doping phải đủ mạnh để ngăn gian lận, nhưng cũng phải đủ thông minh để không tạo ra những tác động không mong muốn.
Bởi nếu một cua-rơ bị mất lợi thế thi đấu vì chính quy trình bảo vệ sự công bằng, hệ thống đó cần được đặt câu hỏi.
Một nghệ sĩ vẽ tranh khi cua-rơ Fred Wright đi qua trên đường tới Thonon-les-Bains. Ảnh: AP
Câu hỏi còn lại sau tiếng gõ cửa lúc rạng sáng
Vụ việc tại Tour de France 2026 không đơn giản là cuộc tranh luận giữa "kiểm tra doping" và "không kiểm tra doping".
Không ai trong số Pogacar, Vingegaard hay các đội đua phản đối việc phải chứng minh sự trong sạch. Vấn đề nằm ở cách thức.
Cuộc chiến chống doping cần sự bất ngờ, bởi lịch sử cho thấy những kẻ gian lận luôn tìm cách đi trước hệ thống. Nhưng một cuộc đua như Tour de France cũng đòi hỏi cua-rơ được bảo vệ thời gian hồi phục tối thiểu.
Ban đêm là khoảng thời gian riêng tư cuối cùng của các VĐV sau những giờ chịu đựng khắc nghiệt trên đường đua. Nhưng với các nhà điều tra, đó cũng có thể là thời điểm duy nhất để tìm thấy những dấu hiệu có nguy cơ biến mất vào sáng hôm sau.
Cánh cửa phòng khách sạn phải có thể được mở khi cần thiết. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: ai được quyền mở cánh cửa đó, cần những bằng chứng nào để làm vậy, và làm thế nào để cuộc chiến vì sự trong sạch không vô tình làm tổn thương chính những người đang bảo vệ nó.
Hồng Duy (theo Marca)
