Điều hòa Trung Quốc ngáng đường nỗ lực giảm thâm hụt thương mại của châu Âu

Đợt nắng nóng lịch sử khiến người châu Âu đổ xô mua điều hòa Trung Quốc, khiến nỗ lực giảm thâm hụt thương mại của EU với Bắc Kinh gặp trở ngại.

Châu Âu những ngày gần đây hứng chịu đợt sóng nhiệt kéo dài, với nhiệt độ tại nhiều quốc gia lên cao kỷ lục. Pháp ngày 24/6 trải qua ngày nóng nhất trong gần 80 năm qua, với nhiệt độ trung bình ngày lên gần 30 độ C, số ca tử vong do nắng nóng tăng đáng kể.

Đức, Slovakia, Czech, Ba Lan và Hungary đều ghi nhận nhiệt độ cao kỷ lục. Trên toàn châu Âu, hơn 191 triệu người phải đối mặt thời tiết trên 35 độ C. Sóng nhiệt lan rộng phơi bày nhiều vấn đề về hạ tầng châu lục, như tỷ lệ hộ gia đình có điều hòa không khí chỉ là 20%, thấp hơn nhiều so với ở Mỹ và châu Á.

Giữa đợt nắng nóng kéo dài, điều hòa trở thành mặt hàng bán chạy ở châu Âu, khiến các hãng điều hòa châu Á bùng nổ doanh số, trong đó có những mẫu do các doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất.

Công ty Midea của Trung Quốc ghi nhận nhu cầu máy điều hòa PortaSplit tăng vọt. Theo WSJ, mẫu điều hòa di động này đang được săn đón mạnh ở châu Âu. Lượng đơn đặt hàng lớn đến mức sản phẩm này rơi vào tình trạng khan hiếm, khiến giá mua lại máy cũ thậm chí còn đắt hơn cả giá niêm yết của máy mới.

"Đợt nắng nóng trong hai tuần cuối tháng 5 đã thúc đẩy doanh số bán hàng đáng kể, đặc biệt là đối với PortaSplit, khiến một số kênh phân phối gần như cháy hàng", Midea của Trung Quốc cho biết.

Xu hướng này nhanh chóng trở thành cú hích thương mại cho Trung Quốc, khiến nỗ lực giảm thâm hụt thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) với nền kinh tế thứ hai thế giới ngày càng khó thực hiện.

Dàn nóng bên ngoài một tòa nhà ở Pháp hồi tháng 11/2025. Ảnh: AFP.

Thâm hụt thương mại giữa EU với Trung Quốc năm 2025 tăng 15%, lên 360 tỷ euro (410 tỷ USD), với toàn bộ 27 nước thành viên đều ghi nhận tình trạng nhập siêu. Thâm hụt của EU trong quý I là 98 tỷ euro, cao nhất kể từ năm 2022.

Giới chức châu Âu cáo buộc Trung Quốc xuất khẩu quá nhiều hàng hóa giá rẻ sang lục địa này, làm lệch cán cân thương mại và tổn hại cho các ngành công nghiệp địa phương. EU cho rằng Trung Quốc đã có chính sách trợ cấp bất công cho doanh nghiệp nước này, dọa có biện pháp bảo hộ để đáp trả.

Trung Quốc bác bỏ cáo buộc, khẳng định tình trạng mất cân bằng thương mại không phải là hệ quả từ các chính sách của Bắc Kinh, mà là do năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp.

Cao ủy thương mại EU Maros Sefcovic và Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào ngày 30/6 gặp trực tiếp tại Brussels, Bỉ để tháo gỡ căng thẳng. Hai bên ra tuyên bố chung hiếm hoi, nhằm hướng tới cân bằng thương mại và giải quyết các vấn đề liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường.

Ông Sefcovic kỳ vọng các bên "đạt kết quả thực chất" trước cuộc gặp kế tiếp. Hai bên nhất trí thành lập một nhóm công tác song phương để giám sát dòng chảy thương mại. Bắc Kinh cam kết rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu hiện hành không làm gián đoạn chuỗi cung ứng của EU.

"Không phải mọi vấn đề đều sẽ được giải quyết, cũng không phải mọi khúc mắc đều có thể tháo gỡ. Nhưng chúng tôi tin rằng từ nay đến tháng 10, các nhóm làm việc của hai bên có đủ thời gian để đạt được những kết quả cụ thể", ông Sefcovic nói.

Nhưng cơn sốt điều hòa giữa đợt nắng nóng kỷ lục tại châu Âu khiến nỗ lực này thêm thách thức.

Theo nền tảng Dữ liệu Độ phức tạp Kinh tế (OEC), Trung Quốc năm 2025 xuất khẩu lượng điều hòa giá trị 28 tỷ USD, chiếm 40% tổng nguồn cung toàn cầu. Các thiết bị làm mát khác của Trung Quốc, như mũ gắn quạt, quạt cầm tay hay chăn làm mát, cũng ngày càng phổ biến ở nước ngoài.

Số liệu từ hải quan Trung Quốc cho thấy EU nhập khẩu 3,76 tỷ USD điều hòa từ Trung Quốc trong nửa đầu năm nay, tăng 43,2% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng kỷ lục. Xuất khẩu điều hòa sang Pháp, Hà Lan và Bỉ tăng hơn gấp đôi trong 5 tháng đầu năm, lượng hàng bán cho Tây Ban Nha và Đức tăng trưởng hai con số.

Các công ty Trung Quốc còn có ưu thế hơn các nhà sản xuất điều hòa Hàn Quốc và Nhật Bản, khi họ có những dòng điều hòa di động, chỉ cần một khoảng hở nhỏ trên cửa sổ để hoạt động, thay vì phải lắp dàn nóng bên ngoài công trình như dòng phổ thông. Điều này giúp người mua tránh được nhiều thủ tục lắp đặt, bởi nhiều thành phố châu Âu có quy định nghiêm ngặt về bảo tồn kiến trúc, khiến các hộ gia đình gần như không thể sử dụng điều hòa hai cục.

"Pháp, Tây Ban Nha, Đức và Anh là những thị trường từng có tỷ lệ sử dụng điều hòa thấp, nhưng doanh số của chúng tôi tại đây đều tăng hơn 70% so với cùng kỳ năm trước", hãng Midea cho biết ngày 27/6.

Jens Schultheiss, 30 tuổi, làm việc tại một cửa hàng xe hơi ở thành phố Nuremberg, Đức, đã liên tục theo dõi một website bán hàng ở địa phương để xem khi nào họ bán điều hòa PortaSplit. Schultheiss cho biết anh không e ngại khi mua các sản phẩm do Trung Quốc sản xuất và cũng đang sử dụng một tủ lạnh Midea.

"Tôi rất hài lòng với các sản phẩm của họ vì giá thành rẻ", anh nói.

Không chỉ người dân, giới chức châu Âu cũng tìm đến sản phẩm của Trung Quốc. Geoffroy Boulard, thị trưởng quận 17 tại Paris, gần đây đã mua 50 máy điều hòa để lắp cho các trường học tại địa phương và tất cả đều do công ty Haier sản xuất.

Điều hòa được bày bán trong một cửa hàng tại Valence, đông nam Pháp ngày 23/5. Ảnh: AFP

Theo ông Gabriel Wildau, giám đốc điều hành công ty tư vấn Teneo, mối lo về tác động của hàng hóa Trung Quốc đối với ngành công nghiệp châu Âu đã "đến ngưỡng không thể xem nhẹ". Tuy nhiên, ông cho rằng giới lãnh đạo Trung Quốc dường như "không mấy mặn mà" với việc xoa dịu những quan ngại về thâm hụt thương mại từ châu Âu.

"Chưa có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng đưa ra các biện pháp đủ mạnh để thu hẹp đáng kể thặng dư thương mại với châu Âu", ông Wildau nói với CNBC.

Đối với các doanh nghiệp châu Âu, kết quả của các cuộc đàm phán thương mại với Trung Quốc mang ý nghĩa sống còn.

"Châu Âu cần đạt được một nhận thức chung để tránh leo thang thành những biện pháp trả đũa qua lại", Denis Depoux, chuyên gia tại công ty tư vấn Roland Berger, Đức nói.

Ông cho rằng khái niệm "có đi có lại theo lộ trình" nên được áp dụng trong quan hệ thương mại song phương. Theo cách tiếp cận này, các doanh nghiệp Trung Quốc và châu Âu có thể tiến tới hợp tác, thậm chí sáp nhập để cùng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, thay vì chỉ đối đầu để giành thị phần của nhau.

Như Tâm (Theo CNBC, WSJ, Channel News Asia)