Đổi mới tư duy, công nghệ và phương thức làm báo, xây dựng nền báo chí hiện đại

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước TÔ LÂM không chỉ tổng kết chặng đường phát triển của báo chí mà còn định hướng chiến lược cho tương lai.

* PGS.TS ĐỖ CHÍ NGHĨA (đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội):

Báo chí phải góp phần kiến tạo sự phát triển

Thông điệp mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh khi thông tin ngày càng nhiều thì xã hội càng cần những nguồn thông tin đáng tin cậy. Bài viết cũng cho thấy một cách nhìn rộng hơn về sứ mệnh của báo chí trong thời kỳ mới.

Báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn phải góp phần kiến tạo sự phát triển. Báo chí cần trở thành cầu nối hiệu quả giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; lắng nghe và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân, đồng thời phát hiện những bất cập trong thực tiễn để góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy tiến bộ xã hội. 

Bên cạnh đó, báo chí còn có trách nhiệm lan tỏa những giá trị tốt đẹp, cổ vũ cái đúng, cái hay, cái tích cực, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước và tinh thần cống hiến trong mỗi người dân.

Kỳ vọng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra cho báo chí hôm nay là rất lớn nhưng cũng rất rõ ràng. Đó là một nền báo chí vừa giữ vững bản chất cách mạng, vừa tiên phong đổi mới, vừa làm chủ công nghệ, vừa giữ gìn các giá trị nghề nghiệp, vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng và vừa thực hiện tốt trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu của sự phát triển báo chí mà còn là yêu cầu của sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

* Đại biểu TRẦN VĂN KHẢI (Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội):

Giá trị cốt lõi của báo chí ở tính đúng đắn, chân thực

Muốn vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo vừa giữ vững sứ mệnh chính trị và trách nhiệm xã hội của báo chí, điều quan trọng nhất phải đổi mới đúng hướng. Đổi mới không phải là chạy theo cái mới bằng mọi giá mà đổi mới phải đặt dưới sự dẫn dắt của tôn chỉ, mục đích, của lợi ích quốc gia, dân tộc, chuẩn mực báo chí cách mạng.

Nói cách khác, công nghệ là công cụ, còn giá trị cốt lõi của báo chí vẫn là tính đúng đắn về chính trị, tính chân thực của thông tin, tính nhân văn của cách tiếp cận và tính phụng sự xã hội.

Do vậy, cần tập trung vào 4 việc. Thứ nhất khẩn trương hoàn thiện đầy đủ các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Báo chí để luật đi vào cuộc sống đúng tinh thần "mở không gian phát triển nhưng không buông lỏng quản lý".

Thứ hai, cần đầu tư hạ tầng số, dữ liệu số và các nền tảng dùng chung một cách thiết thực, tránh tình trạng mỗi nơi làm một kiểu, đầu tư manh mún, lãng phí.

Thứ ba, đổi mới hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động báo chí, không thể chỉ đo bằng lượt truy cập hay tương tác, mà phải tính cả mức độ tin cậy, sức lan tỏa tích cực, giá trị chính sách và mức độ gắn bó của công chúng.

Thứ tư, cần sớm xây dựng bộ nguyên tắc rõ ràng về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, bản quyền, liên kết sản xuất nội dung, minh bạch nguồn gốc thông tin trong môi trường số.

* Đại biểu TRỊNH THỊ TÚ ANH (đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Lâm Đồng):

Xây dựng cơ chế bảo vệ nhà báo, sản phẩm báo chí

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây không chỉ là sự tổng kết một thế kỷ phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam mà còn là một sự định vị lại vai trò của báo chí trong bối cảnh đất nước bước vào thời đại số.

Trong thời đại số, năng lực chuyên môn thôi là chưa đủ. Nhà báo cần được trang bị bản lĩnh nghề nghiệp, tư duy phản biện, khả năng phân tích chính sách, kiến thức công nghệ và đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp. Khi lượng thông tin tăng theo cấp số nhân thì khả năng phân biệt đúng sai, khả năng kiểm chứng và tinh thần tôn trọng sự thật trở thành phẩm chất quan trọng nhất của người làm báo.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế bảo vệ nhà báo và bảo vệ sản phẩm báo chí. Hiện nay, nhiều tác phẩm báo chí được đầu tư công phu nhưng bị sao chép, cắt ghép hoặc khai thác lại trên các nền tảng số mà không bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho cơ quan báo chí mà còn làm suy giảm động lực sáng tạo.

Do vậy, cần có các giải pháp pháp lý và công nghệ mạnh mẽ hơn để bảo vệ bản quyền báo chí, đồng thời có cơ chế bảo vệ nhà báo trước các hành vi đe dọa, vu khống hoặc tấn công trên không gian mạng khi họ tác nghiệp đúng pháp luật.

* TS NGUYỄN ĐÌNH HẬU (giảng viên Viện đào tạo báo chí và truyền thông, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội):

Tái cấu trúc để phù hợp với giai đoạn phát triển mới

Trong bài viết "Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không nói về những thách thức trước mắt mà đề cập đến một tầm nhìn dài hạn hơn, một "thời kỳ phát triển mới, rất khác trên nhiều phương diện".

Dấu mốc 101 năm để nhìn lại, nhưng cũng là điểm khởi đầu của một hành trình phát triển mới để xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn.

Các cơ quan báo chí phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, tổ chức, công nghệ và phương thức làm báo. Trong đó, mô hình tòa soạn cần tiếp tục được tái cấu trúc để phù hợp với giai đoạn phát triển mới khi ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số được đẩy mạnh vào báo chí. Đặc biệt, muốn xây dựng được nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn thì phải bắt đầu từ những người làm báo - "nhân tố" quan trọng nhất. Những người làm báo phải ý thức rõ trách nhiệm của mình và giữ vững bản lĩnh chính trị, sự trung thực, khách quan, nhân văn và phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.