Giáo sư Carl Thayer - Học viện Quốc phòng Úc, Đại học New South Wales - Ảnh: TTXVN
Lần đầu đến khi TP.HCM còn là Sài Gòn vào năm 1967, đến nay Giáo sư Carl Thayer (Học viện Quốc phòng Úc, Đại học New South Wales) đã có hơn 50 năm chứng kiến hành trình phát triển của thành phố qua nhiều giai đoạn lịch sử.
50 năm với những cột mốc lớn
* Gần 6 thập kỷ chứng kiến TP.HCM từng bước chuyển mình thành đầu tàu kinh tế của cả nước, điều gì khiến ông ấn tượng nhất?
- Tôi có thời gian gắn bó và cũng thường xuyên đi lại làm việc tại TP.HCM trong hơn 50 năm qua. Năm 1967, tôi có thời gian làm việc tại Sài Gòn và nay là TP.HCM với vai trò là tình nguyện viên giảng dạy tiếng Anh cho Cơ quan Chí nguyện Quốc tế.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất về quá trình chuyển mình của TP.HCM có thể tóm gọn ở hai điểm. Thứ nhất, năm 1981, nhà nước nắm vai trò chủ đạo trong quản lý nền kinh tế và điều tiết các hoạt động thương mại, khôi phục lại trật tự.
Thứ hai, những thay đổi sâu sắc nhất diễn ra sau năm 1986, khi công cuộc Đổi mới được triển khai. TP.HCM từng bước chuyển mình từ một đô thị gắn với nền kinh tế nông nghiệp, chủ yếu dựa vào lúa gạo và thủy sản, trở thành một trung tâm dịch vụ, đồng thời ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu.
Hai dấu mốc tiêu biểu cho quá trình này là việc thành lập Khu chế xuất Tân Thuận năm 1991 và Khu Công nghệ cao Sài Gòn vào năm 2002.
TP.HCM vào giai đoạn giữa và cuối thập niên 1990 có đà chuyển mình mạnh mẽ. Những công trình tiêu biểu là Saigon Centre cao 25 tầng, hoàn thành năm 1996 và Saigon Trade Center cao 33 tầng, hoàn thành năm 1997.
Đường chân trời của TP.HCM tiếp tục thay đổi với sự xuất hiện của Tòa tháp Tài chính Bitexco vào năm 2010 và Landmark 81 vào năm 2018. Landmark 81 hiện vẫn là tòa nhà cao nhất Việt Nam và là biểu tượng cho sự phát triển mạnh mẽ của thành phố.
Giáo sư Carl Thayer nhận định TP.HCM đã có nhiều bước chuyển mình mạnh mẽ trong 50 năm qua - Ảnh: QUANG ĐỊNH
* Bên cạnh vị trí chiến lược và những lợi thế vốn có, các cơ chế, chính sách đặc thù đã đóng vai trò quan trọng như thế nào trong việc định hình vị thế của TP.HCM ngày nay?
- Để đạt được những thành tựu này, các cơ chế, chính sách đặc thù đã đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình chuyển mình của TP.HCM.
Một ví dụ điển hình là Quy hoạch tổng thể Nam Sài Gòn năm 1994, tạo tiền đề cho sự hình thành khu đô thị Phú Mỹ Hưng, biến vùng đầm lầy hoang hóa ở quận 7 trước đây thành một khu vực tài chính, thương mại và dân cư sôi động.
Đến năm 2021, Chính phủ quyết định sáp nhập quận 2 và quận 9 (cũ) để thành lập TP Thủ Đức. Đây là bước đi quan trọng, góp phần đưa khu vực này trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển thương mại điện tử và công nghiệp công nghệ cao.
Bên cạnh đó, nhiều chính sách và dự án trọng điểm khác cũng đang tạo động lực mới cho TP.HCM, như việc triển khai các tuyến vành đai 2, 3 và 4, xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành và phát triển Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.
Tập trung công nghệ cao và xanh
* Gần đây nhất, với Nghị quyết 09, liệu TP.HCM đã phát đi thông điệp đủ mạnh về việc sẵn sàng trở thành điểm đến của dòng vốn đầu tư quốc tế?
- Nghị quyết số 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM đã đưa ra một khuôn khổ phát triển dài hạn với các mốc mục tiêu cụ thể vào các năm 2030, 2045 và 2075, đặt trọng tâm vào việc khai thác khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Điều này tạo tiền đề để xây dựng TP.HCM trở thành một đô thị thông minh mang tầm toàn cầu về kinh tế, tài chính và văn hóa.
Theo tôi, những nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu này đã được xác định khá rõ. Trước hết là trao thêm quyền tự chủ cho chính quyền thành phố trong việc ra quyết định về quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng và quản lý dân số.
Đồng thời, TP.HCM cần được định vị là trung tâm của toàn vùng phía Nam, tăng cường kết nối với các chuỗi cung ứng toàn cầu, xây dựng hệ sinh thái giáo dục và đào tạo nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ cao.
* Nếu ông có thể đưa ra ba khuyến nghị cho TP.HCM và Việt Nam trong giai đoạn này, đó sẽ là gì?
- Trong quá trình phát triển sắp tới của TP.HCM, tôi đề xuất đầu tiên phải tiếp tục dành ưu tiên cao nhất cho mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD).
Thứ hai, cần ưu tiên ứng phó với biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường thông qua các giải pháp như kiểm soát ngập lụt, xử lý nước thải và tái định cư...
Thứ ba, cần từng bước giảm và tiến tới chấm dứt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong các nhu cầu năng lượng hằng ngày.
Việt Nam cần tạo điều kiện để khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ, đầu tư xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời coi đào tạo nguồn nhân lực là ưu tiên hàng đầu nhằm hình thành lực lượng lao động tay nghề cao và một nền hành chính công hiệu quả.
Chỉ khi đạt được cả tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, TP.HCM và Việt Nam mới có thể duy trì sự phát triển lâu dài và toàn diện.
