Hà Nội muốn nằm trong top 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới vào năm 2065

Hà Nội sẽ không phát triển như đô thị độc lập mà chuyển sang chùm đô thị hướng tâm, liên kết vùng, mục tiêu trở thành một trong 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới.

Tại hội nghị công bố quy hoạch tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư sáng 29/6, UBND TP Hà Nội đã trình chiếu bộ phim quy hoạch Thủ đô tới khoảng 1.200 đại biểu, trong đó 580-780 nhà đầu tư, doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Theo định hướng, Hà Nội sẽ được phát triển trở thành thành phố "Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến - Bản sắc", là đô thị kết nối toàn cầu dựa trên nền tảng giá trị nghìn năm lịch sử. Thủ đô trong tương lai được định hướng trở thành nơi hội tụ các dòng chảy thương mại, tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, với khả năng kết nối nhanh tới các trung tâm kinh tế lớn trong khu vực và thế giới.

Mô hình chùm đô thị hướng tâm

Để hiện thực hóa tầm nhìn dài hạn, Hà Nội xác định bốn nhóm đột phá lớn gồm: thể chế, không gian, khoa học công nghệ và thí điểm dự án hồi sinh các dòng sông. Trong đó, đột phá về thể chế tập trung vào việc tăng cường phân quyền, nâng cao vai trò điều phối của Hà Nội trong Vùng Thủ đô, tạo cơ chế phát triển đồng bộ giữa trung tâm và các địa phương lân cận.

Đột phá thứ hai về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực tăng trưởng mới. Tái cấu trúc không gian đô thị, phát triển hạ tầng chiến lược được xác định là đột phá thứ ba. Cuối cùng là thí điểm hồi sinh các dòng sông theo mô hình hạ tầng tích hợp đa năng.

Theo định hướng này, Hà Nội sẽ không còn phát triển như một đô thị độc lập mà chuyển sang mô hình chùm đô thị hướng tâm, liên kết vùng, trong đó Thủ đô giữ vai trò trung tâm dẫn dắt, còn các đô thị xung quanh trở thành các cực hỗ trợ, chia sẻ áp lực dân số, hạ tầng và tạo động lực tăng trưởng chung.

Ở phía Bắc, Thái Nguyên được định hướng trở thành trung tâm y tế, giáo dục đào tạo chất lượng cao của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, hỗ trợ giảm tải cho Hà Nội trong lĩnh vực đào tạo và khám chữa bệnh.

Phía Đông Bắc, tỉnh Bắc Ninh sẽ hình thành chuỗi đô thị công nghiệp - dịch vụ liên hoàn tiếp giáp trực tiếp với Hà Nội. Khu vực này phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch, logistics, không gian sản xuất và nhà ở cho công nhân, chuyên gia làm việc tại khu vực phía Bắc và Đông Thủ đô.

Ở phía Đông Nam, tỉnh Hưng Yên được quy hoạch phát triển chuỗi đô thị sinh thái, thương mại, dịch vụ cao cấp. Khu vực Văn Giang sẽ kết nối trực tiếp với cực tăng trưởng phía Đông Hà Nội thông qua hành lang sông Bắc Hưng Hải, hình thành không gian sống chất lượng cao, góp phần giảm áp lực dân số cho khu vực nội đô. Trong khi đó, Mỹ Hào và Phố Nối tiếp tục đóng vai trò trung tâm công nghiệp, đô thị dịch vụ dọc quốc lộ 5, hỗ trợ hành lang kinh tế Đông - Tây.

Phía Nam, tỉnh Ninh Bình với đô thị Duy Tiên sẽ tạo thành chuỗi đô thị - công nghiệp liên hoàn với khu vực Phú Xuyên của Hà Nội. Đô thị Phủ Lý được định hướng trở thành trung tâm y tế vùng, giáo dục và dịch vụ cửa ngõ phía Nam, chia sẻ áp lực với hệ thống bệnh viện, trường học tại Thủ đô.

Ở phía Tây, Vĩnh Yên được định hướng phát triển thành trung tâm nghỉ dưỡng, công nghiệp sạch; Phúc Yên trở thành cửa ngõ công nghiệp ôtô, xe máy, kết nối trực tiếp với Mê Linh, Sóc Sơn. Việt Trì tiếp tục giữ vai trò thành phố lễ hội về cội nguồn, kết nối với cực tăng trưởng phía Tây Bắc của Hà Nội thông qua cầu Văn Lang, tạo thành quần thể du lịch văn hóa tâm linh Đền Hùng - Tản Viên Sơn.

Phía Đông, TP Hải Phòng được xác định là đô thị trung chuyển chiến lược, trung tâm dịch vụ hỗ trợ công nghiệp quan trọng của toàn vùng.

Tái cấu trúc đô thị

Hà Nội sẽ thực hiện chiến lược tái cấu trúc đô thị trên nguyên tắc "Cải tạo tích cực - Tái thiết thích ứng", nâng cao chất lượng môi trường sống, tối ưu hóa giá trị đất đai và bảo tồn bản sắc Thủ đô. Trong đó, Thủ đô dự kiến tái cấu trúc khu vực trung tâm và hệ thống mặt nước, tái thiết khu vực trung tâm gắn kết chặt chẽ với Trục cảnh quan sông Hồng tạo diện mạo đô thị hiện đại và năng động, hồi sinh hệ thống sông nội đô (sông Nhuệ, Tô Lịch, Đáy, Tích...)

Thành phố trong tương lai sẽ bảo tồn di sản và không gian đặc thù bao gồm các khu vực: Phố Cổ (36 phố phường), phố Cũ và các khu vực dân cư đặc trưng lâu đời; khu vực hồ Tây và vùng phụ cận; bảo vệ nghiêm ngặt các vùng di tích, di sản chiến lược như hoàng thành Thăng Long, Cổ Loa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám và các không gian văn hóa đặc trưng khác.

Các khu vực vành đai 1, vành đai 2, vành đai 3 sẽ được mở rộng cải tạo và tái cấu trúc, lan tỏa ra các khu vực đô thị và nông thôn trên nguyên tắc đảm bảo hiệu quả, nâng cao chất lượng đô thị và đảm bảo môi trường, sinh kế của người dân, tạo dư địa, động lực phát triển.

Thành phố sẽ tái thiết đô thị gắn với mô hình giao thông (TOD), ưu tiên cải tạo, tái thiết đô thị xung quanh mạng lưới các ga đường sắt đô thị để hình thành các khu phức hợp đa chức năng mật độ cao; tập trung thực hiện tại các tổ hợp nhà ga đầu mối trọng điểm như: ga Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Gia Lâm, Yên Thường và các điểm nút giao thông chiến lược khác để tối ưu hóa năng lực vận tải công cộng khối lượng lớn.

Một trong những điểm nổi bật của quy hoạch là chuyển đổi tư duy từ khai thác mặt bằng sang khai thác hiệu quả tài nguyên không gian theo chiều đứng. Mô hình đô thị đa tầng nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất, giảm áp lực lên mặt đất, mở rộng không gian công cộng, cây xanh, mặt nước, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Không gian ngầm được phân chia thành nhiều lớp. Tầng nông từ 0 đến sâu 15 m ưu tiên cho các hoạt động công cộng, thương mại dịch vụ, hành lang đi bộ ngầm, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật. Tầng trung từ độ sâu 15 m đến 30 m dành cho các đầu mối giao thông đường sắt đô thị, kho bãi ngầm, hào kỹ thuật tổng hợp, công trình phòng tránh thiên tai và kho dự trữ chiến lược.

Tầng cận sâu từ 30 m đến 50 m dành cho các tuyến hạ tầng kỹ thuật chính, hệ thống trữ nước ngầm quy mô lớn và các công trình phục vụ an ninh - quốc phòng. Không gian sâu dưới 50 m được bảo vệ như quỹ dự trữ chiến lược, chưa khai thác trong thời kỳ quy hoạch.

Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2045 tỷ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực đô thị trung tâm đạt từ 20% diện tích đất trở lên, đến năm 2065 đạt khoảng 40%.

Trong tương lai, Hà Nội cũng nghiên cứu phát triển kinh tế tầm thấp với taxi bay eVTOL, thiết bị bay không người lái (drone), cùng hệ thống giám sát đô thị thông minh. Không gian trên 3.000 m được kiểm soát phục vụ hành lang bay quốc tế, nội địa, viễn thông, quan trắc khí hậu và quốc phòng.

Xây dựng gần 1.000 km đường sắt đô thị

Theo quy hoạch, mạng lưới đường sắt đô thị gồm 18 tuyến với tổng chiều dài khoảng 979 km sẽ được nghiên cứu triển khai theo từng giai đoạn. Trong đó giai đoạn 2026-2035, Hà Nội đặt mục tiêu nghiên cứu đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị, ưu tiên các tuyến trong Nghị quyết 188/2025 và tuyến số 1 Nội Bài - Yên Viên - ga Hà Nội - Ngọc Hồi. Giai đoạn 2036-2045, thành phố tiếp tục hoàn thiện mạng lưới với khoảng 479 km còn lại.

Tổng mạng lưới đường sắt của Thủ đô, bao gồm đường sắt đô thị và đường sắt vùng, dự kiến đạt khoảng 1.200 km.

Hệ thống TOD gắn với đường sắt đô thị sẽ trở thành động lực phát triển mới. Các ga lớn như Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Gia Lâm, Yên Thường và các đầu mối giao thông chiến lược sẽ hình thành các khu đô thị mật độ cao, đa chức năng. Quy hoạch dự kiến phát triển khoảng 5-10 TOD cấp quốc gia/vùng, 20-30 TOD cấp thành phố và 120-150 TOD cấp khu vực.

Hà Nội cũng định hình cấu trúc không gian bao gồm 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực đóng vai trò là "xương sống" kỹ thuật, kết nối trực tiếp các cực tăng trưởng với khu vực trung tâm và mạng lưới liên kết Vùng Thủ đô, xác lập hệ sinh thái không gian kinh tế đô thị bền vững.

9 trục động lực phát triển, trong đó Nhật Tân - Nội Bài/Bắc Thăng Long - Nội Bài là trục xương sống phía Bắc, phát triển đô thị cửa ngõ quốc tế, đô thị sân bay, biểu tượng cho sự hiện đại và hội nhập.

Trục Hồ Tây - Cổ Loa - sân bay Gia Bình kết nối trung tâm Hà Nội với vùng Đông Bắc, hình thành các khu đô thị sáng tạo, tài chính, công nghệ cao, liên kết hành lang kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Trục quốc lộ 5/cao tốc Hà Nội - Hải Phòng hướng ra biển, phát triển dịch vụ thương mại, logistics và đô thị thông minh. Trục quốc lộ 1A/cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ tạo hành lang kinh tế phía Nam, tập trung vào công nghiệp hỗ trợ, logistics, vận tải đa phương thức.

Trục quốc lộ 21B - 21C kết hợp vai trò công nghiệp - logistics với trục xanh, văn hóa, kết nối chuỗi di sản từ Hoàng thành Thăng Long đến Hương Tích, Bái Đính. Trục quốc lộ 6/Hà Đông - Xuân Mai phát triển chuỗi đô thị sinh thái phía Tây Nam, kết nối Hà Nội với vùng Tây Bắc.

Đại lộ Thăng Long/Hồ Tây - Ba Vì là trục động lực phía Tây, thúc đẩy khoa học - công nghệ - giáo dục tại Hòa Lạc, đồng thời phát triển không gian văn hóa, cảnh quan xứ Đoài. Quốc lộ 32/Tây Thăng Long là trục kết nối trung tâm với Sơn Tây và vùng thượng lưu sông Hồng, định hướng đô thị du lịch, văn hóa, lịch sử.

Đại lộ cảnh quan sông Hồng là trục chiến lược trung tâm, phát triển không gian xanh, thương mại, dịch vụ, đô thị sáng tạo, trở thành biểu tượng mới của Hà Nội văn minh, hiện đại.

Trở thành một trong 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới vào năm 2065

Theo lộ trình, giai đoạn 2026-2035, Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11% mỗi năm, quy mô GRDP đạt khoảng 200 tỷ USD, dân số khoảng 14-15 triệu. Kinh tế số dự kiến chiếm 50% GRDP, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 10%.

Đến năm 2045, GRDP Hà Nội được kỳ vọng đạt khoảng 640 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người tối thiểu 42.000 USD, dân số khoảng 15-16 triệu. Chỉ số hạnh phúc 9,5/10.

Đến giai đoạn 2046-2065, Thủ đô hướng tới quy mô kinh tế khoảng 1.920 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người tối thiểu 95.000 USD, dân số khoảng 17-19 triệu.

Hà Nội đặt mục tiêu trở thành một trong 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới, chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,92; tuổi thọ trung bình 80. Thành phố phát triển theo mô hình đô thị nén - xanh, trong đó quỹ đất còn lại được bảo vệ để duy trì hệ thống vành đai xanh, hành lang xanh, nêm xanh và tỷ lệ che phủ rừng trên 6,2%.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô vì vậy không chỉ là kế hoạch mở rộng đô thị mà là chiến lược tái cấu trúc toàn diện Hà Nội trong 100 năm tới, hướng tới một đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa, lịch sử và bản sắc riêng.

Đoàn Loan - Võ Hải