Việc ông Trump bất ngờ đổi chuyên cơ tại Thổ Nhĩ Kỳ làm dấy lên hoài nghi về năng lực bảo vệ và hệ thống phòng thủ của chiếc Không lực Một mới.
Tổng thống Donald Trump ngày 7/7 tới Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, trên chuyên cơ VC-25B mới, được hoán cải từ chiếc Boeing 747-8i có biệt danh "cung điện bay" mà Qatar tặng cho Mỹ hồi năm ngoái. Tuy nhiên, đến ngày 8/7, sau khi kết thúc hội nghị thượng đỉnh NATO tại đây, ông lại rời đi trên chuyên cơ VC-25A cũ đã hoạt động gần 40 năm.
Chuyên cơ Không lực Một mới chở Tổng thống Donald Trump tới tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, hôm 7/7. Ảnh: AP
Quyết định trên khiến dư luận đổ dồn chú ý vào chiếc chuyên cơ mới của Tổng thống, vốn được hoán cải trong thời gian ngắn kỷ lục để nâng cấp nội thất và mức độ tiện nghi. Điều này khiến không ít người đặt câu hỏi liệu máy bay đã được trang bị hệ thống thông tin, an ninh và phòng thủ cần thiết để xứng tầm với một "Nhà Trắng bay" bất khả xâm phạm hay chưa.
Chuyến bay diễn ra đúng thời điểm Tổng thống Trump tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn với Tehran và Mỹ bắt đầu tung đòn không kích dồn dập vào Iran, quốc gia có chung đường biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ.
Khi được hỏi mối đe dọa ám sát có phải là lý do khiến ông đổi chuyên cơ để rời Thổ Nhĩ Kỳ không, Tổng thống Trump không trả lời trực tiếp nhưng thừa nhận có nguy hiểm tiềm tàng. "Tôi luôn đối mặt với các mối đe dọa. Tôi là mục tiêu số một trong danh sách của họ", ông nói, lặp lại các phát biểu trước đó rằng bản thân là một trong những mục tiêu ám sát hàng đầu của Iran.
"Không lực Một có thể trở thành một chiếc máy bay đầy nguy hiểm vì những kẻ tồi tệ mà chúng ta phải đối phó", ông cho hay.
Chiếc chuyên cơ mới được Tổng thống sử dụng lần đầu tiên hồi đầu tháng 7, sau khoảng một năm nâng cấp và hoán cải. Một số thượng nghị sĩ Cộng hòa từng bày tỏ lo ngại về việc tiếp nhận chiếc máy bay từ Qatar, chỉ ra những nguy cơ tiềm ẩn về cả an ninh lẫn pháp lý.
Dù vậy, với Tổng thống Trump, đây vẫn là một chiếc máy bay đẳng cấp, độc nhất vô nhị. "Chưa từng có một chiếc máy bay nào như thế này được chế tạo và sẽ không bao giờ có một chiếc thứ hai như vậy xuất hiện nữa", ông phát biểu tại buổi lễ ra mắt chuyên cơ hồi tháng trước.
Những khác biệt
Hầu hết thông tin về Không lực Một đều được bảo mật vì lý do an ninh, tuy nhiên vẫn có vài thay đổi dễ thấy trên chiếc chuyên cơ mới. Bên cạnh màu sơn mới và kích thước lớn hơn, chiếc Boeing do Qatar tặng còn sở hữu động cơ tiết kiệm nhiên liệu hơn cùng tầm bay xa hơn.
Nhà Trắng không công bố chi tiết các hạng mục nâng cấp về năng lực phòng thủ của chuyên cơ mới, nhưng cho biết những thay đổi này tập trung vào các hệ thống thiết yếu chứ không phải cải tạo diện mạo.
"Nhờ giữ nguyên phần lớn nội thất dành cho nguyên thủ của máy bay, không quân đã đưa chuyên cơ vào hoạt động nhanh hơn mà vẫn bảo đảm tuyệt đối về an ninh, an toàn cũng như hệ thống thông tin liên lạc bảo mật", CNN dẫn lời một quan chức cấp cao chính quyền cho hay.
Tuy nhiên, giới chuyên gia lo ngại thời gian cải tiến khoảng một năm là quá ngắn, chưa đủ để trang bị hệ thống phòng vệ tối tân giúp máy bay sống sót trong những trường hợp khẩn cấp, đặc biệt nguy hiểm.
Tổng thống Trump muốn chiếc máy bay mới phải cất cánh vào ngày 4/7 và ông đã thực hiện chuyến bay đầu tiên trên chiếc chuyên cơ này vào ngày 3/7 để đến Bismarck, bang Bắc Dakota, tham dự lễ khai trương Thư viện Tổng thống Theodore Roosevelt.
"Nỗ lực hoán cải máy bay hoàn toàn là một quá trình chạy đua với thời gian", Frank Kendall, bộ trưởng không quân Mỹ dưới thời chính quyền cựu tổng thống Joe Biden, nói.
"Để theo kịp tiến độ, họ chắc chắn đã phải bỏ qua rất nhiều trang thiết bị vốn có trên một chiếc Không lực Một tiêu chuẩn", ông nói thêm. "Thông thường, bạn phải lắp đặt thêm mọi thứ cần thiết để phục vụ tổng thống, đó là lý do quá trình này lại mất nhiều thời gian và tốn kém đến vậy. Vì thế, rõ ràng là họ chỉ có thể làm tốt nhất trong khả năng với quỹ thời gian ít ỏi như vậy".
Chuyên cơ VC-25A Mỹ ở Thổ Nhĩ Kỳ trước khi Tổng thống Trump rời hội nghị thượng đỉnh NATO ngày 8/7. Ảnh: AP
Hiện chưa rõ chuyên cơ mới được trang bị những hệ thống phòng thủ nào. Theo Kendall, các thiết bị này có thể chưa cần thiết cho một chuyến bay đến Bắc Dakota, nhưng việc di chuyển qua vùng trời Trung Đông, giữa lúc cuộc xung đột với Iran đang nóng trở lại, tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm ở cấp độ rất khác.
Thông thường các dòng Boeing 747 không trang bị hệ thống chống tên lửa, song đội chuyên cơ cũ của tổng thống Mỹ được cho là đều sở hữu tính năng này.
Phân tích hình ảnh chuyên cơ mới, các chuyên gia hàng không nhận thấy phần đuôi máy bay dường như không có những thay đổi bên ngoài vốn là dấu hiệu của tổ hợp gây nhiễu hồng ngoại có thể "làm mù" tên lửa phòng không đang bay tới.
Hiện chưa rõ không quân Mỹ có thể cải tiến hệ thống gây nhiễu hồng ngoại này trong thời gian ngắn như vậy để có thể lắp bên trong chuyên cơ mới mà không phải thay đổi kết cấu đuôi máy bay hay không.
Chuyên cơ Không lực Một cũ cũng được trang bị hệ thống phòng thủ "mồi nhử" có thể được triển khai để đánh lạc hướng tên lửa cũng như radar đối phương. Chúng là những bó sợi kim loại nhỏ được phóng ra từ máy bay nhằm tạo mục tiêu giả trên màn hình radar, khiến tên lửa dẫn đường bằng radar bị lạc hướng.
Ngoài khả năng chống tên lửa, chuyên cơ cũ còn gắn các loại ăng-ten giúp đảm bảo thông tin liên lạc bảo mật giữa Tổng thống Mỹ với các lực lượng quân sự và hạt nhân, Kendall cho biết. Điều này giúp ông Trump có thể kịp thời ra lệnh cho quân đội Mỹ hành động trong những tình huống khẩn cấp.
"Về cơ bản, bạn phải thay đổi cả cấu trúc máy bay để lắp những loại ăng-ten này. Tôi chắc là họ đã làm một phần việc đó, nhưng không rõ là được bao nhiêu", Kendall nói.
Cũng chưa rõ so với các chuyên cơ cũ vốn được thiết kế từ thời Chiến tranh Lạnh, chiếc máy bay mới có khả năng phòng thủ ra sao trước các cuộc tấn công hạt nhân.
"Phần bên trong chính là thứ chắc chắn còn thiếu trên chiếc Không lực Một mới", Richard Aboulafia, giám đốc điều hành công ty tư vấn quản lý hàng không vũ trụ AeroDynamic Advisory, nói. "Đơn giản là vì họ không có đủ cả ngân sách lẫn thời gian để hoàn thiện quy trình này".
Boeing thường phải mất nhiều năm để lắp đặt hệ thống phòng vệ và tác chiến điện tử tích hợp, các thiết bị gây nhiễu, mồi bẫy radar và cả bẫy nhiệt, cùng nhiều thứ khác lên chuyên cơ Không lực Một. Ngay cả khi có sẵn công nghệ, quá trình này không thể hoàn thành trong một năm, Aboulafia cho hay.
"Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống thông tin liên lạc bảo mật với các chỉ huy quân sự trong nước và đồng minh trên toàn thế giới cũng là một quy trình cực kỳ phức tạp và tốn thời gian", chuyên gia này nói.
Theo thông tin từ Nhà Trắng, Không lực Một thông thường còn sở hữu cả một phòng y tế với đầy đủ chức năng như một phòng phẫu thuật và luôn có bác sĩ túc trực trong suốt chuyến bay.
"Đó thực chất là một 'Nhà Trắng di động', đáp ứng đầy đủ mọi tiêu chuẩn dành cho tổng thống, từ hệ thống thông tin liên lạc, chăm sóc y tế cho đến các yêu cầu bảo an cốt lõi", Kendall mô tả. Ông ước tính chiếc chuyên cơ do Qatar tặng sẽ phải mất 3-4 năm cải tiến mới có thể đạt được những tiêu chuẩn như đội máy bay Boeing 747 cũ.
"Tôi nghĩ rằng ở cả ba phương diện, từ hỗ trợ Tổng tư lệnh, thông tin liên lạc đến năng lực phòng thủ, máy bay mới có lẽ đã bị giản lược đi rất nhiều so với một chiếc chuyên cơ tổng thống hoàn chỉnh", Kendall nói.
Chiếc chuyên cơ mới cũng không có khả năng tiếp nhiên liệu trên không, tính năng vốn có thể được nhận biết qua phần gồ lên ở mũi máy bay. Dù hiếm khi được sử dụng, khả năng tiếp nhiên liệu giữa không trung giúp tầm bay của chuyên cơ cũ gần như không bị giới hạn.
Tổng thống Trump phát biểu trong lễ ra mắt chuyên cơ Không lực Một mới do Qatar tặng tại căn cứ liên hợp Andrews ở bang Maryland ngày 19/6. Ảnh: Reuters
Dù vậy, với Tổng thống Trump, chiếc chuyên cơ mới vẫn là "minh chứng thành công đầu tiên cho khả năng lột xác thực sự của một phương tiện vốn được chế tạo ở đẳng cấp cao nhất".
"Nó chỉ cần thay đổi thêm một chút nữa thôi", ông phát biểu khi công bố chiếc máy bay hoán cải.
Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)
