Tôi nghe nói bệnh viêm não Nhật Bản chủ yếu từ lợn lây sang người thông qua muỗi, làng tôi không nuôi lợn sẽ không mắc, đúng không? (Thái Đoàn, 33 tuổi, Thanh Hóa)
Trả lời:
Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở Việt Nam, cao điểm thường rơi vào mùa hè, từ tháng 5 đến tháng 10.
Theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), virus viêm não Nhật Bản tồn tại và lây truyền thành vòng lặp giữa muỗi Culex với lợn và chim hoang dã. Trong đó, lợn đóng vai trò là loài vật làm phát tán virus phổ biến cho người thông qua vết đốt của muỗi Culex, loài muỗi thường sống ở vùng đồng ruộng, chuồng trại, ao hồ.
Lợn được coi là nguồn truyền nhiễm quan trọng của viêm não Nhật Bản vì tỷ lệ nhiễm virus trong vùng dịch rất cao tới khoảng 80% đàn lợn nuôi. Sau khi nhiễm, virus nhanh chóng xuất hiện trong máu lợn và tồn tại 2-4 ngày với nồng độ đủ cao để muỗi hút máu rồi truyền virus sang người.
Lợn không phải nguồn duy nhất phát tán mầm bệnh viêm não Nhật Bản. Ảnh: Vecteezy
Nghiên cứu cho thấy lợn nhiễm virus viêm não Nhật Bản thường không có triệu chứng, nhưng lợn mang thai có thể sảy thai hoặc thai chết lưu. Trong điều kiện thí nghiệm, lợn còn có thể phát tán virus qua đường hô hấp, làm tăng nguy cơ lây lan trong đàn ngay cả khi không có muỗi Culex.
Ngoài lợn, chim hoang dã như diệc, cò, chim sẻ và cả vịt cũng là ổ chứa virus trong tự nhiên. Khi chim di cư mang theo virus, muỗi Culex hút máu rồi truyền sang người. Vì vậy, dù địa phương không nuôi lợn, nguy cơ mầm bệnh vẫn tồn tại. Hà Nội và TP HCM gần đây đều ghi nhận ca bệnh.
Viêm não Nhật Bản có tỷ lệ tử vong khoảng 30%, và 50% người sống sót chịu di chứng nặng như liệt, mất ngôn ngữ, co giật, động kinh hoặc rối loạn tâm thần. Tháng 5 vừa qua, Thanh Hóa ghi nhận một bệnh nhi 14 tuổi tử vong, chưa từng tiêm vaccine.
Bạn nên phòng muỗi đốt và tiêm vaccine đầy đủ. Hãy kiểm tra lại lịch tiêm chủng hoặc đến trung tâm tiêm chủng gần nơi bạn sống để được bác sĩ tư vấn.
Việt Nam hiện lưu hành nhiều loại vaccine phòng viêm não Nhật Bản cho trẻ em và người lớn. Trong đó, vaccine Jevax (Việt Nam) có trong chương trình Tiêm chủng Mở rộng và tiêm chủng dịch vụ. Sau khi hoàn thành ba mũi cơ bản, trẻ cần tiếp tục tiêm nhắc một mũi sau mỗi ba năm.
Vaccine Jeev (Ấn Độ) cần tiêm hai mũi, cách nhau một tháng cho trẻ từ 12 tháng tuổi đến người lớn 49 tuổi. Vaccine có thể cần tiêm nhắc khi bùng phát dịch hoặc chuẩn bị đi vào vùng dịch.
Vaccine thế hệ mới Imojev (Thái Lan) có lịch tiêm đơn giản hơn, dành cho trẻ từ 9 tháng tuổi và người lớn. Trẻ từ 9 tháng tuổi đến dưới 18 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau một năm; người từ 18 tuổi trở lên tiêm một mũi. Vaccine không cần tiêm nhắc lại. Nếu lịch tiêm nhắc mỗi 3 năm với vaccine Jevax khó tuân thủ, người dân có thể chuyển đổi sang loại vaccine này để kết thúc lịch tiêm.
Ngoài viêm não Nhật Bản, bạn cũng nên tiêm các loại vaccine phòng bệnh phổ biến trong mùa hè như cúm, phế cầu, sốt xuất huyết, bệnh lý do não mô cầu...
Bác sĩ Nguyễn Văn Mác Toàn
Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC
Độc giả đặt câu hỏi tư vấn vaccine để bác sĩ trả lời tại đây.
