Một số công trình có thể quan sát bằng mắt thường như hình vẽ khổng lồ trên đất Tequinho tại Brazil - Ảnh: MARTTI PARSSINEN
Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature, nhóm nhà khoa học quốc tế sử dụng công nghệ LiDAR gắn trên máy bay để khảo sát một vùng rộng khoảng 4.500km² ở khu vực phía tây nam rừng Amazon tại Brazil.
Công nghệ này phát các xung laser xuyên qua tán cây, cho phép tái tạo chính xác địa hình bên dưới và phát hiện những dấu tích mà mắt thường hoặc ảnh vệ tinh không thể nhìn thấy.
Kết quả cho thấy có gần 400 công trình đất chưa từng được biết đến trước đây, thuộc nền văn minh Aquiry - một xã hội tiền Colombo tồn tại từ khoảng năm 600 trước Công nguyên đến năm 850 Công nguyên, theo trang IFLScience ngày 29-7.
Các công trình chủ yếu gồm những hào và bờ đất được xây dựng theo các hình học hoàn chỉnh như hình vuông, hình chữ nhật và hình tròn. Phần lớn nằm biệt lập dưới lớp rừng rậm dày đặc, khiến chúng gần như vô hình trong nhiều thế kỷ.
Một địa điểm mang tên D. Schaan gây ấn tượng mạnh với các nhà nghiên cứu. Khu vực này bao gồm nhiều công trình hình chữ nhật lồng vào nhau cùng các khu đất hình vuông được kết nối bằng những con đường rộng, tạo nên một quần thể kiến trúc quy mô hiếm thấy giữa rừng Amazon.
Hình ảnh LiDAR của cấu trúc D. Schaan - Ảnh: MARTTI PARSSINEN
Theo nhóm nghiên cứu, dù chưa xác định chính xác chức năng, các công trình nhiều khả năng là trung tâm nghi lễ, chính trị và sinh hoạt cộng đồng, nơi người dân tổ chức lễ hội, hội họp hoặc giải quyết các vấn đề quan trọng của xã hội.
Tuy nhiên, gần 400 công trình mới chỉ là phần nổi của "tảng băng chìm". Dựa trên các mô hình thống kê, nhóm nghiên cứu ước tính toàn bộ khu vực Aquiry rộng khoảng 183.000km² có thể còn hơn 20.000 công trình tương tự vẫn đang bị che giấu dưới tán rừng.
Quy mô này cũng cho thấy dân số của nền văn minh Aquiry đông hơn nhiều so với những gì giới khoa học từng hình dung. Các tác giả ước tính vào giai đoạn cực thịnh, từ khoảng năm 100 đến 300 Công nguyên, khu vực này có thể là nơi sinh sống của khoảng 1,25 - 3 triệu người.
Phát hiện mới tiếp tục củng cố quan điểm rằng Amazon không phải là vùng rừng nguyên sinh hoang vắng trước khi người châu Âu đặt chân tới. Trái lại, nơi đây từng tồn tại những xã hội đông dân, có trình độ tổ chức cao và biết cải tạo cảnh quan trên quy mô lớn.
Các nhà nghiên cứu cho rằng nếu những cuộc khảo sát bằng LiDAR trong tương lai phát hiện các mô hình tương tự ở nhiều khu vực khác của Amazon, giới khoa học có thể sẽ phải đánh giá lại vai trò của con người trong việc định hình hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới suốt hàng nghìn năm qua.
