Quyết định sa thải Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov đang châm ngòi sóng gió chính trị và làn sóng phản đối dữ dội ở Ukraine, buộc Tổng thống Zelensky phải đưa ra lựa chọn khó khăn.
Tổng thống Volodymyr Zelensky hồi tuần trước thông báo Mykhailo Fedorov, "ông trùm drone" 35 tuổi, không còn giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, sau những mâu thuẫn giữa ông này với Tổng tư lệnh quân đội, đại tướng Oleksandr Syrskiy, về chiến lược quân sự đối đầu Nga.
Hôm 19/7, ông Zelensky có cuộc họp ngày thứ hai liên tiếp với các chỉ huy quân đội cấp cao để thảo luận về những thay đổi trong chiến lược quân sự, trong bối cảnh hàng nghìn người đổ xuống đường biểu tình tại Kiev đòi miễn nhiệm tướng Syrskiy và phản đối quyết định sa thải Fedorov.
Tổng thống Zelensky tuần trước thừa nhận ông đã không thể hóa giải được mâu thuẫn giữa hai người quan trọng nhất trong bộ máy quân sự của mình trong cuộc chiến với Nga, buộc ông phải đưa ra quyết định khó khăn là để Fedorov ra đi.
Tuy nhiên, ông dường như đã không lường trước được phản ứng quyết liệt của người dân và cả các chỉ huy cấp cao trong quân đội với quyết định này. Những cuộc biểu tình đã nổ ra gần dinh Tổng thống ở Kiev, điều chưa từng xảy ra trong hơn 4 năm chiến sự.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu tại một cuộc họp báo ở thủ đô Kiev ngày 16/7. Ảnh: AFP
Những người ủng hộ Fedorov đánh giá cao việc ông tiên phong ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chương trình phát triển máy bay không người lái (drone) giúp chặn đứng nhiều đợt tiến quân của Nga, cũng như triển khai áp dụng kỹ thuật số nhằm xử lý nạn tham nhũng.
Thế khó của ông Zelensky
Theo bình luận viên Anastasiia Malenko từ báo Wall Street Journal, quyết định loại bỏ Fedorov đang đe dọa làm xói mòn những thành quả mà quân đội Ukraine đạt được trong 6 tháng qua, khi họ chặn đứng nhiều đợt tiến quân của Nga và thậm chí còn giành lại được một phần lãnh thổ. Nó đồng thời đẩy Tổng thống Zelensky vào những lựa chọn khó khăn.
Malenko cho hay nếu ông Fedorov và ông Syrskiy không thể làm việc chung, việc giữ lại Bộ trưởng Quốc phòng trẻ tuổi, thiên về ứng dụng công nghệ trong tác chiến, sẽ buộc Tổng thống Zelensky phải sa thải viên tướng hàng đầu do chính tay ông cất nhắc. Còn nếu không hành động gì, làn sóng phản đối có thể lan rộng, giống như hồi năm ngoái, khi ông định thu hẹp quyền hạn của lực lượng cảnh sát chống tham nhũng Ukraine, sau đó phải rút lại quyết định.
Tổng thống Zelensky bổ nhiệm Fedorov làm Bộ trưởng Quốc phòng hồi tháng 1, thay thế Denys Shmyhal, người từng giữ chức thủ tướng. Bản thân Shmyhal trước đó 6 tháng cũng được bổ nhiệm làm bộ trưởng quốc phòng thay Rustem Umerov, người phải đối mặt với các cáo buộc lạm dụng quyền lực.
"Thật là một cơn ác mộng khi cứ 6 tháng lại thay bộ trưởng quốc phòng, giữa lúc đất nước đang có chiến sự", Iryna Herashchenko, nghị sĩ thuộc đảng đối lập Đoàn kết châu Âu, tuần trước nói.
Trước khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng hồi tháng một, ông Fedorov từng tạo dựng tên tuổi khi đứng đầu Bộ Chuyển đổi Số, nơi phát triển ứng dụng dịch vụ công phổ biến hiện nay của người dân Ukraine.
Nhà nghiên cứu chính trị Volodymyr Fesenko gọi việc bãi nhiệm Bộ trưởng Fedorov là một "sai lầm nghiêm trọng".
"Với phương Tây cũng như trong nước, đặc biệt là giới tinh hoa, giới chuyên gia và chính trị, ông Fedorov được xem là ngôi sao đang lên", Fesenko nói với báo Current Time.
Các cuộc biểu tình ủng hộ ông Fedorov thu hút đông đảo giới trẻ tham gia. Họ liên tục hô vang những câu khẩu hiệu kêu gọi giữ Bộ trưởng Quốc phòng lại và sa thải Tổng tư lệnh Syrskiy.
"Nếu nhìn vào hiệu quả công việc và những gì cựu bộ trưởng đã làm được, không có lý do gì để sa thải ông ấy chỉ sau 6 tháng", Viktoriya Karachun, 21 tuổi, người biểu tình ở Kiev, nói.
Đám đông biểu tình phản đối việc bãi nhiệm Bộ trưởng Fedorov ở Kiev ngày 16/7. Ảnh: Pravda
Thiếu tướng Mykhailo Drapatiy, gương mặt có uy tín trong quân đội, tư lệnh Lực lượng Hỗn hợp Ukraine, đã khen ngợi ông Fedorov trong một bài đăng trên mạng xã hội.
"Ông ấy sẵn sàng lắng nghe các chỉ huy, đưa ra quyết định nhanh hơn và ủng hộ những thay đổi bắt đầu từ cơ sở", ông Drapatiy viết. "Bộ trưởng từng nói nhiều quyết định ông đưa ra phải thực hiện bằng cách vượt rào chứ không nhờ hệ thống hỗ trợ. Tôi biết đúng là vậy và tin rằng mọi chuyện không nên như thế".
"Trong số các Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine nhậm chức kể từ khi chiến sự nổ ra, ông Fedorov là người giỏi nhất. Dù chưa hoàn hảo, những thay đổi ông ấy khởi xướng mang lại tác động rất tích cực cho lực lượng vũ trang", Vyacheslav Bilkovskiy, cựu sĩ quan quân đội hiện công tác tại chính quyền tỉnh Kherson, viết trên Facebook.
"Rào cản vô hình đối với các nhà sản xuất drone dường như biến mất ngay lập tức từ khi ông Fedorov lên nắm quyền, trong khi khâu kiểm định nhanh hơn gấp nhiều lần. Những điều này, thời ông Rustem Umerov còn lâu mới có được", Bilkovskiy viết.
Đại tá Pavlo Yelizarov, phó tư lệnh không quân Ukraine, đã nộp đơn từ chức để phản đối việc sa thải Bộ trưởng Fedorov, hành động mà ông gọi là "tệ hại".
Hai cố vấn nổi tiếng khác của Bộ Quốc phòng, gồm Serhiy Beskrestnov, thường được biết đến với biệt hiệu "Flash", và Serhiy Sternenko, nhà hoạt động kiêm vận động quyên góp, cũng tuyên bố từ chức.
Quyết định khó khăn
Volodymyr Fesenko, nhà phân tích chính trị tại Kiev, cho rằng Tổng thống Zelensky có lý do riêng khi chọn đứng về phía Syrskiy để miễn nhiệm Bộ trưởng Fedorov.
"Tổng tư lệnh quân đội Ukraine là một điểm tựa vững chắc, đóng vai trò giữ cân bằng trong bộ máy lãnh đạo quốc phòng và quân đội", Fesenko nói. "Ông ấy là nhân tố then chốt giúp duy trì thế cân bằng giữa các lực lượng an ninh, nhất là trong quân đội".
Tổng tư lệnh dày dạn kinh nghiệm chống Nga của Ukraine
Tổng thống Zelensky cho biết ông muốn tìm một bộ trưởng quốc phòng mới có thể phối hợp ăn ý hơn với đại tướng Syrskiy, người từng chỉ huy quân đội Ukraine giành nhiều thắng lợi trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột đã kéo dài 4 năm rưỡi qua.
Tuy nhiên, uy tín của tướng Syrskiy bị tổn hại sau thất bại tại Bakhmut, nơi ông đã ra lệnh cho hàng nghìn binh sĩ Ukraine phải "tử thủ" suốt 9 tháng dưới những cuộc pháo kích không ngớt của Nga, dù thành phố này không có nhiều giá trị chiến lược.
Đây là lý do Fedorov và nhiều sĩ quan có xu hướng cải cách của Ukraine cho rằng tướng Syrskiy quá thiên về chiến thuật "nướng quân", sa đà vào chỉ đạo tác chiến nhỏ nhặt thay vì hoạch định chiến lược và ưu tiên cho các đơn vị thân cận.
Sau khi quyết định sa thải Fedorov của Tổng thống Ukraine vấp phải phản ứng dữ dội trong dư luận, tờ Financial Times dẫn các nguồn thạo tin cho biết ông Zelensky đang xem xét lựa chọn khó khăn là cách chức tướng Syrskiy.
Theo đó, ông Zelensky sẵn sàng làm điều này nếu tìm được một chỉ huy mới có khả năng đảm bảo quá trình chuyển giao thuận lợi đồng thời duy trì được phòng tuyến vững chắc trước đà tiến công của Nga.
Trong quá trình này, Tổng thống Ukraine hôm 18/7 đã gặp một số chỉ huy quân đội và tư lệnh các quân đoàn đang chiến đấu ở những mặt trận khốc liệt nhất. "Tôi đã nghe những lời tham vấn và biết rõ mọi người đang nói gì", ông Zelensky cho hay.
Tổng thống tối 18/7 cho biết đã trao đổi với cả Fedorov và tướng Syrskiy. "Các quyết định liên quan đến quân đội sẽ được thống nhất", lãnh đạo Ukraine nói nhưng không nêu chi tiết. Ông cho hay các cuộc "trao đổi chủ chốt" sẽ tiếp tục được tiến hành trong hôm nay.
"Các cuộc đối thoại đang diễn ra. Tôi tin chúng ta sẽ thành công", ông Fedorov sau đó đăng trên mạng xã hội.
Về phía tướng Syrskiy, ông cho biết mình đã tới thị sát phòng tuyến ở phía đông bắc đất nước. "Tôi nghe đề xuất từ các chỉ huy và đưa ra những quyết định cần thiết nhằm tăng cường sức mạnh cho lực lượng của chúng ta", ông nói.
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)
