Dự án nghỉ dưỡng liên quan Jared Kushner làm dấy lên tranh cãi về môi trường và bảo tồn tại Albania, châm ngòi các cuộc biểu tình tại quốc gia châu Âu.
Hàng nghìn người Albania những ngày gần đây liên tục xuống đường để phản đối dự án nghỉ dưỡng liên quan đến Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump. Dự án có hai phần, xây dựng ở vùng đầm phá Narta, phía tây Albania, và trên đảo Sazan không người gần đó.
Dự án được công bố năm 2024 và chính phủ Albania đã cấp quy chế "nhà đầu tư chiến lược" cho Atlantic Incubation Partners, một công ty có liên quan đến quỹ Affinity Partners của Kushner. Ivanka Trump, vợ của Kushner, sau đó nhiều lần đến khu vực dự án cùng các kiến trúc sư, nhà đầu tư.
Đối với chính phủ Albania, đây là khoản đầu tư chiến lược có thể giúp nâng tầm đất nước trên bản đồ du lịch thế giới. Tuy nhiên, với nhiều người dân, nhà hoạt động môi trường và tổ chức xã hội dân sự, dự án lại đặt ra câu hỏi về bảo tồn thiên nhiên và định hướng phát triển đất nước trong tương lai.
Người biểu tình tập trung ở thủ đô Tirana, Albania, để phản đối dự án du lịch tại vùng Zvernec ngày 3/6. Ảnh: AFP
Dự án bao gồm khách sạn, biệt thự, căn hộ nghỉ dưỡng hạng sang và bến du thuyền. Siêu dự án này có tổng vốn đầu tư lên tới 4,7 tỷ USD, trong đó riêng các hạng mục xa xỉ trên đảo Sazan đã chiếm khoảng 1,6 tỷ USD
Thủ tướng Edi Rama coi đây là cơ hội để đưa Albania "gia nhập Giải Ngoại hạng của du lịch thế giới". Trong khi đó, các tổ chức bảo tồn cảnh báo việc xây dựng khu nghỉ dưỡng trong khu vực được bảo vệ có nguy cơ làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Hồi tháng 1, hơn 40 tổ chức đã gửi thư tới chính phủ Albania, kêu gọi đình chỉ dự án.
Tranh cãi chủ yếu xoay quanh khu vực Pishe Poro Narta và đồng bằng sông Vjosa. Nơi đây gồm nhiều đầm phá, đất ngập nước, rừng thông và cồn cát, là điểm dừng chân quan trọng của các loài chim di cư giữa châu Âu và châu Phi. Hồng hạc, bồ nông Dalmatia, rùa biển đầu to và hải cẩu thầy tu Địa Trung Hải là những loài được các tổ chức bảo tồn cho rằng có thể chịu tác động đáng kể.
Các nhà hoạt động cuối tháng 5 đến Narta và thấy máy ủi cùng những phương tiện hạng nặng khác mở đường, đốn hạ những cây thông để giải phóng mặt bằng. Khu vực dự án được quây rào, có lực lượng bảo vệ cưỡng chế người biểu tình rời đi.
Những hình ảnh này làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trên khắp Albania. Hàng nghìn người đã xuống đường tại Tirana nhiều ngày liên tiếp với khẩu hiệu "Albania không phải để bán". Hình ảnh hồng hạc trở thành biểu tượng của phong trào vì loài chim này thường xuất hiện tại đầm phá Narta.
"Đây không chỉ là một tranh chấp địa phương về hàng rào, con đường hay khu xây dựng. Vấn đề còn nằm ở cách những quyết định như vậy được đưa ra và sự thiếu minh bạch xoay quanh chúng", Besjana Shehu, đồng sáng lập Hội Điểu học Albania, nói với DW.
Theo bà Shehu, điều đang bị đe dọa là tính toàn vẹn sinh thái của hơn 18.000 ha, thuộc một trong những hành lang tự nhiên quan trọng nhất Albania.
Vị trí đảo Sazan và đầm phá Narta, Albania. Đồ họa: OpenStreetMap
Ulrich Eichelmann, đứng đầu tổ chức Riverwatch và là điều phối viên của chiến dịch Cứu lấy trái tim xanh châu Âu, đã theo dõi hệ sinh thái này từ lâu. Ông là một trong những người đi đầu trong chiến dịch giúp bảo đảm quy chế công viên quốc gia cho Vjosa, con sông hoang dã cuối cùng của châu Âu chảy qua Albania.
Theo Eichelmann, nhiều dòng sông và vùng ven biển Địa Trung Hải đã bị thay đổi bởi các đập thủy điện và hoạt động phát triển kinh tế trong nhiều thập kỷ.
"Đồng bằng sông Vjosa là đồng bằng còn nguyên vẹn cuối cùng ở toàn bộ khu vực Địa Trung Hải", ông Eichelmann nói.
Nhiều tổ chức xã hội dân sự cho rằng họ không được tiếp cận đầy đủ thông tin liên quan đến giấy phép, đánh giá tác động môi trường và các thủ tục pháp lý của dự án.
Aleksandr Trajce, giám đốc điều hành Tổ chức Bảo vệ và Bảo tồn Môi trường Tự nhiên Albania (PPNEA), cho biết các nhà hoạt động không phản đối sự tồn tại của các khu nghỉ dưỡng cao cấp, nhưng việc phát triển phải diễn ra đúng quy định và có sự tham gia của cộng đồng địa phương.
"Từ đầu đến cuối đã tồn tại sự thiếu minh bạch", ông Trajce nói với Guardian.
Cơ quan chống tham nhũng Albania đã mở cuộc điều tra đối với các thay đổi pháp lý được thông qua năm 2024 theo hướng thuận lợi hơn cho hoạt động phát triển du lịch trong các khu vực được bảo vệ. Cuộc điều tra cũng xem xét quá trình xác lập quyền sở hữu đất và các thủ tục liên quan đến dự án.
Thủ tướng Rama cho rằng các dự án nghỉ dưỡng quy mô lớn có thể tạo ra việc làm, thu hút dòng vốn nước ngoài và giúp nền kinh tế hưởng lợi từ lượng khách có khả năng chi tiêu cao hơn. Lãnh đạo Albania cũng bác bỏ khả năng dự án bị hủy bỏ khi ông còn đương nhiệm.
Thủ tướng Albania Edi Rama phát biểu tại Rome, Italy tháng 11/2025. Ảnh: AFP
Dự án còn được triển khai trong thời điểm nhạy cảm đối với Albania, khi nước này đang thúc đẩy tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU).
Khu vực Pishe Poro Narta đã được đề xuất tích hợp vào Mạng lưới Emerald, hệ thống các khu bảo tồn sinh thái được xây dựng theo Công ước Bern, và dự kiến nằm trong mạng lưới Natura 2000 khi Albania vào EU. Natura 2000 gồm các khu vực bảo tồn thiên nhiên lớn nhất thế giới, được thành lập và duy trì bởi EU với mục tiêu bảo vệ các loài động, thực vật quý hiếm và môi trường sống tự nhiên quan trọng.
Ủy ban châu Âu cho biết đang theo dõi chặt chẽ diễn biến tại khu vực này và nhấn mạnh rằng các tiêu chuẩn môi trường của EU cần được áp dụng đầy đủ đối với dự án.
Với nhà bảo tồn Eichelmann, công viên quốc gia Vjosa là một ví dụ về "thế giới của chúng ta 100 năm trước trông như thế nào".
"Còn điều gì mà chúng ta không muốn phá hủy hay không?", ông Eichelmann nói. "Đây là vấn đề cộng đồng quốc tế phải đấu tranh để bảo vệ".
Như Tâm (Theo Al Jazeera, TIME, DW)
