Mourinho: 'Ý tưởng vĩ đại mà không cần chiến thắng là ngớ ngẩn'

Trở lại năm 2004, khi lần đầu đặt chân tới Tây London để dẫn dắt Chelsea, Mourinho bước vào phòng họp báo, đứng trước hàng loạt micro và đưa ra tuyên bố đã làm nên thương hiệu: ông không phải một trong số nhiều HLV. Ông là "Người Đặc biệt".

"Xin đừng gọi tôi là kiêu ngạo, vì những gì tôi nói là sự thật", ông nói, không lâu sau một phát biểu khác: "Chúng tôi có những cầu thủ hàng đầu, và xin lỗi, tôi hơi kiêu ngạo một chút, nhưng chúng tôi có một HLV hàng đầu".

Jose Mourinho trong buổi họp báo khi được công bố là HLV trưởng mới của Chelsea tại sân Stamford Bridge, London, ngày 2/6/2004. Ảnh: AFP

Trước đó không lâu, Mourinho cùng Porto giành Champions League, danh hiệu cao quý nhất của bóng đá châu Âu, tại quê nhà Bồ Đào Nha. Đó là kỳ tích mang tính siêu thực của bóng đá đỉnh cao.

Vì vậy, khi Mourinho đến Anh, truyền thông từ khắp nước Anh và thế giới đã đổ về để chứng kiến sự xuất hiện của ông. Nhưng rồi chính họ lại bị cuốn vào "hiện tượng Mourinho" - một màn trình diễn trọn vẹn của cá tính, sự tự tin và sức hút truyền thông.

Ở tuổi 41, ông là một HLV trẻ so với chuẩn mực của bóng đá đỉnh cao, nhưng sở hữu phong thái cuốn hút và đầy tính sân khấu. Ông xuất hiện bên đường biên trong những bộ vest được cắt may tinh tế, chỉn chu. Không lâu sau, báo chí Anh và cả thế giới bóng đá bắt đầu gọi ông là "Người đặc biệt".

Có lẽ tất cả đều nằm trong tính toán. Với Mourinho, các buổi họp báo là một phần cốt lõi trong công việc. Ông sử dụng chúng để định hình câu chuyện trước mỗi trận, hoặc để che chắn áp lực cho cầu thủ. Ông kéo sự chú ý của giới chuyên môn và truyền thông, rồi hướng nó vào những chủ đề ông muốn: trọng tài, những sai lầm của đối thủ, hay các lập luận về việc hệ thống đang chống lại đội bóng của mình.

Mourinho đến Anh với sự hậu thuẫn của một ông chủ tỷ phú người Nga, và trong quá trình chinh phục bóng đá Anh, ông cũng chinh phục luôn văn hóa truyền thông nơi đây. Những khoảnh khắc Mourinho dần lan từ Sky Sports (Thể thao) sang cả Sky News (Thời sự), trong bối cảnh kỷ nguyên truyền hình thực tế bùng nổ những năm 2000.

Ông tạo ra những câu chuyện kịch tính, nhưng đồng thời cũng mang lại kết quả. Mourinho sau đó giành tổng cộng tám chức vô địch quốc gia tại bốn quốc gia, cùng một chức vô địch Champions League thứ hai sau khi vượt qua một Barca gần như mang tính biểu tượng ở bán kết - trận đấu vẫn còn được nhắc lại đến hôm nay.

Nhà cầm quân người Bồ Đào Nha đi qua nhiều CLB hàng đầu châu Âu, liên tục giành danh hiệu lớn rồi rời đi sau vài mùa giải, để lại phía sau một "dòng chảy" truyền thông khổng lồ. Đỉnh cao của hành trình ấy là giai đoạn dẫn dắt Real Madrid, nơi ông đối đầu với một đối trọng mang tính biểu tượng khác. Trong sức nóng của El Clasico - cuộc đại chiến kinh điển giữa Real và Barca - ông cùng Guardiola đứng ở hai bên chiến tuyến, trong thời kỳ Messi và Ronaldo cùng hiện diện ở đỉnh cao, tạo nên màn đối đầu lớn bậc nhất lịch sử bóng đá.

Đó cũng được xem là giai đoạn đỉnh cao trong sự nghiệp của Mourinho. Sau này, ông giành thêm một chức vô địch Ngoại hạng Anh khi trở lại Chelsea, nhưng dần rời xa nhóm CLB cạnh tranh trực tiếp ở đỉnh cao châu Âu. Những năm tiếp theo tại Man Utd, Tottenham, rồi Roma, Fenerbahce và Benfica cho thấy hành trình dài dịch chuyển.

Và rồi, tưởng như đã rời khỏi đỉnh núi của bóng đá, ông bất ngờ trở lại Real. Trước màn tái hợp được chờ đợi bậc nhất hè 2026, Mourinho nói với một giọng điệu khác trước: "Tôi không muốn nói rằng 'tôi là người duy nhất'. Tôi chỉ là một trong số họ".

Real Madrid đăng ảnh thông báo bổ nhiệm HLV Jose Mourinho ngày 12/6. Ảnh: Real Madrid

- Quãng thời gian mang tính bước ngoặt với ông là ở Barca, nơi ông làm việc dưới quyền HLV Bobby Robson. Guardiola khi đó là cầu thủ và hai người có mối quan hệ thân thiết. Lúc ấy, khi Guardiola đã là đội trưởng và một cầu thủ thành danh, còn ông đang trên con đường trở thành HLV, liệu hai người có từng nhìn nhau và nghĩ rằng người kia sẽ trở thành một nhà cầm quân hàng đầu?

- Có một bức ảnh rất thú vị mà mỗi khi nhìn lại, tôi đều có nhiều cảm xúc. Đó là bức ảnh trên sân tập với tôi, Pep Guardiola và Luis Enrique. Khi ấy tôi chỉ là một trợ lý trẻ. Pep và Luis vẫn còn là cầu thủ. Tôi còn rất xa vị trí mà sau này mình đạt được. Tôi tin rằng vào thời điểm đó, cả Pep lẫn Luis chỉ tập trung vào sự nghiệp thi đấu chứ chưa nghĩ đến con đường huấn luyện. Giờ đây, cả ba chúng tôi đều đã vô địch Champions League và đạt được những thành tựu đáng kể trong sự nghiệp.

Nhưng ở thời điểm ấy, thành thật mà nói, tất cả chỉ cố gắng làm tốt nhất công việc của mình. Dĩ nhiên, tôi có thể nhận ra Pep là một cầu thủ rất thông minh, từ cách anh ấy thi đấu cho đến khả năng đọc trận đấu. Tương tự, tôi cũng nhận thấy Luis là một thủ lĩnh thực thụ, một người có khả năng truyền động lực cho đồng đội. Tôi cảm nhận được điều đó từ rất sớm. Tuy nhiên, khi còn trẻ, bạn không nghĩ quá xa. Điều duy nhất bạn quan tâm là cống hiến hết khả năng của mình trong vai trò hiện tại.

- Ông rời Barca, thăng tiến trong sự nghiệp huấn luyện và rồi đánh bại chính đội bóng này ở trận bán kết Champions League nổi tiếng cùng Inter Milan. Sau đó, ông đến Real trong nhiệm kỳ đầu tiên. Trên hành trình ấy, nhiều người bắt đầu xem ông là "người chống Barca", dù từng làm trợ lý tại đây. Họ cho rằng ông tôn trọng CLB, nhưng cũng thích thú với việc trở thành đối thủ của họ và đánh bại họ bằng một phong cách hoàn toàn khác. Ông có nhìn nhận như vậy không?

- Tại Barcelona, gia đình tôi đã có một giai đoạn tuyệt vời. Con gái tôi đến Barcelona khi mới một tháng tuổi. Con trai tôi được sinh ra tại đây. Tôi, vợ và các con đã trải qua bốn năm đáng nhớ ở thành phố này. Vì thế, tôi không thể có bất kỳ cảm xúc tiêu cực nào với Barcelona.

Nhưng bóng đá là bóng đá. Tôi đã nhiều lần đối đầu Barca, bắt đầu từ thời dẫn dắt Chelsea, trước khi chuyển sang Inter Milan. Đó đều là những trận đấu lớn ở Champions League cùng Chelsea, rồi những cuộc đối đầu đỉnh cao khác cùng Inter. Sau đó, tôi đến Real. Tôi nghĩ số phận đã sắp đặt để chúng tôi liên tục gặp nhau ở bên kia chiến tuyến.

Cuối cùng, tôi không phủ nhận rằng mình yêu Real, và đó cũng là lý do tôi quyết định trở lại. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc tôi có ác cảm với Barca. Tôi đơn giản là thích đối đầu với họ, bởi trong bóng đá, bạn luôn muốn chạm trán những đối thủ mạnh nhất. Chính những đội bóng xuất sắc nhất sẽ thúc đẩy bạn trở nên tốt hơn khả năng vốn có của mình.

- Một phần lý do khiến nhiều người xem ông là "người chống Barca" nằm ở phong cách thi đấu của các đội bóng do ông dẫn dắt. Mùa này, lối chơi của Arsenal dưới thời Mikel Arteta cũng bị chỉ trích là quá thực dụng, thậm chí bị gọi là "phản bóng đá". Khi theo dõi những bình luận đó, ông có nhớ lại những gì từng được nói về các đội bóng vô địch của mình khi Arsenal tiến tới chức vô địch quốc nội không?

- Không, hoàn toàn không. Ngày nay, và thực ra là từ trước đó, tồn tại một quan điểm khá ngớ ngẩn rằng bạn có thể trở nên vĩ đại mà không cần chiến thắng. Với tôi, điều đó hoàn toàn vô lý. Nó đi ngược lại bản chất của thể thao, bởi mục tiêu cuối cùng của thể thao là chiến thắng. Tôi không thích những lời chỉ trích kiểu đó. Tôi không đồng tình. Theo tôi, mọi HLV đều làm việc và tìm cách chiến thắng bằng những phẩm chất tốt nhất mà đội bóng của họ sở hữu.

Với Arsenal, tôi tin rằng nếu họ cố gắng trở thành một phiên bản khác của Man City, có lẽ họ đã không thể vô địch. Nhưng họ đã vô địch. Và khi một đội bóng chiến thắng, bạn phải tôn trọng họ. Đó là cách tôi nhìn nhận Arsenal. Còn việc so sánh với các đội bóng của tôi trong quá khứ thì không. Tôi không nhìn lại để đối chiếu như vậy.

Bởi suy cho cùng, Inter giành Champions League năm đó - trước trận đấu phòng ngự mang tính biểu tượng khi chúng tôi phải chơi với 10 người trong hơn một giờ - đã đánh bại Barca 3-1 ở lượt đi chỉ một tuần trước đó. Nhưng người ta ít nhắc đến chiến thắng 3-1 hay việc chúng tôi ghi ba bàn vào lưới Barca. Họ thích nói về trận đấu còn lại hơn - điều mà tôi xem là một trong những màn trình diễn phòng ngự hay nhất lịch sử. Đó là trận đấu mà một đội bóng chỉ còn 10 người đã chống đỡ trong hơn một giờ trước đội bóng mạnh nhất thế giới vào thời điểm ấy và vẫn bảo vệ được thành quả.

- Ông nhiều lần khẳng định bóng đá là để chiến thắng. Vậy bóng đá còn là điều gì khác nữa không, hay chiến thắng là tất cả?

- Bóng đá còn là những màn trình diễn xuất sắc và việc ghi thật nhiều bàn thắng. Điều thú vị là Barca luôn được xem là đội bóng chơi thứ bóng đá đẹp mắt nhất. Họ cũng được nhìn nhận là đội bóng ghi rất nhiều bàn thắng. Nhưng ở đây có một nghịch lý lớn. Đội ghi nhiều bàn thắng nhất trong lịch sử bóng đá Tây Ban Nha lại là Real của tôi ở mùa giải 2011-2012, với 121 bàn và 100 điểm chỉ trong một mùa.

Vậy đội bóng đó đã phòng ngự đến mức nào? Người ta thường gắn cho tôi hình ảnh của một HLV thực dụng hoặc thiên về phòng ngự. Nhưng những con số đôi khi kể một câu chuyện khác. Đội Real đó không chỉ chiến thắng mà còn ghi bàn với hiệu suất chưa từng có, phá vỡ các kỷ lục tại La Liga thời điểm ấy.

- Khi đến Real trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông bước vào một trong những cuộc đối đầu nổi tiếng nhất lịch sử bóng đá hiện đại. Messi đang ở đỉnh cao bên phía Barca, Ronaldo cũng ở giai đoạn rực rỡ nhất tại Real, bên cạnh rất nhiều ngôi sao khác. Trải nghiệm của ông với tư cách HLV trong những trận El Clásico khi đó như thế nào?

- Tôi thích được tham gia những trận đấu đó. Tôi không ngồi xem chúng, tôi trực tiếp góp mặt trong đó. Và tôi thực sự tận hưởng điều ấy. Nhiều năm sau, tôi vẫn thường gặp những người trên đường phố nói với mình rằng: "Cả thế giới như ngừng lại vì những trận đấu đó". Và giờ đây mọi thứ không còn như vậy nữa. Người ta không còn chờ đợi El Clasico theo cách họ từng làm trong quá khứ.

Khi đó, cả thế giới thực sự dõi theo. Không chỉ Madrid, Barcelona hay Tây Ban Nha, mà là người hâm mộ trên toàn cầu. Mọi người đều chờ đợi những trận đấu ấy. Dĩ nhiên, Ronaldo và Messi là những biểu tượng. Họ là hai cầu thủ xuất sắc nhất thế giới vào thời điểm đó. Real là CLB vĩ đại nhất thế giới. Còn Barca là một trong những đội bóng lớn nhất thế giới, chỉ đứng sau Real theo quan điểm của tôi.

Thành thật mà nói, đó là một giai đoạn điên rồ. Tôi nghĩ cảm giác ấy khá giống những cuộc đối đầu giữa Rafael Nadal và Roger Federer, hoặc giữa Nadal và Novak Djokovic. Dù quần vợt hiện nay vẫn có nhiều tay vợt trẻ xuất sắc, những người yêu môn thể thao này vẫn nhìn lại giai đoạn đó như một thời kỳ đặc biệt. Và với tôi, những trận El Clasico của thời Messi và Ronaldo cũng đặc biệt theo cách như vậy.

- Giờ đây ông đã trở lại Real. Trong sự nghiệp, ông từng dẫn dắt Chelsea, Inter, Porto, Roma, Fenerbahce hay Benfica. Điều gì khiến Real khác biệt so với tất cả những đội bóng còn lại?

- Đó là lịch sử. Lịch sử của Real là điều không thể đem ra so sánh với bất kỳ CLB nào khác. Tôi nghĩ màu áo trắng của họ mang trong mình một thứ ma lực đặc biệt. Nhưng thực tế, những chiếc áo đó có thể mang màu đen, xanh lá hay xanh dương cũng không làm thay đổi bản chất của đội bóng. Bởi điều tạo nên Real của ngày hôm nay chính là lịch sử. Câu chuyện của Real khác biệt. Đó không đơn thuần là câu chuyện về những cầu thủ xuất sắc từng khoác áo CLB. Đó là câu chuyện của chính đội bóng, của những danh hiệu và truyền thống chiến thắng.

Dĩ nhiên, cũng có những giai đoạn khó khăn. Có những thời điểm họ không thể vô địch liên tục như cách vẫn thường làm. Luôn có những chu kỳ mà bạn phải xây dựng hoặc tái thiết đội bóng. Nhưng khát vọng chiến thắng đã nằm trong ADN của Real. Ngày nay, đây là CLB lớn nhất thế giới trên nhiều phương diện: sức ảnh hưởng xã hội, tiềm lực kinh tế và nhiều lĩnh vực khác. Tuy nhiên, sau tất cả, điều còn lại vẫn là những danh hiệu. Và khi nhắc đến Real, chúng ta không chỉ nói về một đội bóng. Chúng ta đang nói về lịch sử và di sản của bóng đá thế giới.

- Mbappe từng nói về việc anh bị chỉ trích tại Real dù ghi rất nhiều bàn. Một số ý kiến cho rằng sự xuất hiện của Mbappe làm mất cân bằng đội bóng. Ông sẽ xử lý tình huống như thế nào khi tiếp quản một tập thể mà người hâm mộ đang có những băn khoăn, trong khi đội hình lại sở hữu rất nhiều ngôi sao?

- Tôi cần tận mắt chứng kiến mọi thứ. Tôi cần hiểu rõ những điều mà ở thời điểm này tôi vẫn chưa nắm được. Hiện tại, tất cả những gì tôi biết chỉ là những gì đọc trên báo chí và xem trên truyền hình. Tôi cần làm quen với các cầu thủ. Đây chưa phải lúc để đưa ra những phát biểu mạnh mẽ. Đây là thời điểm cần giữ sự bình tĩnh, quan sát, phân tích, giao tiếp, đặt câu hỏi và lắng nghe câu trả lời. Tôi muốn xây dựng một cuộc đối thoại cởi mở, thẳng thắn và liên tục với mọi người trong đội bóng.

Bởi suy cho cùng, điều tôi muốn làm là giúp các cầu thủ trở nên tốt hơn, giúp đội bóng mạnh hơn và giúp CLB phát triển hơn. Tôi đến đây để hỗ trợ tất cả mọi người, không phải để chỉ trích. Không phải để nói quá nhiều, mà là để lắng nghe. Điều duy nhất tôi có thể khẳng định lúc này về Mbappe là cậu ấy là một cầu thủ phi thường. Và tôi sẽ cố gắng giúp cậu ấy trở nên xuất sắc hơn nữa so với hiện tại.

- Ông không có sự nghiệp cầu thủ nổi bật như nhiều HLV hàng đầu cùng thời. Điều đó có khiến ông cảm thấy mình phải nỗ lực nhiều hơn để giành được sự tôn trọng và những công việc lớn mà sau này ông đạt được không?

- Chính xác. Tôi nghĩ anh đã chạm đúng vấn đề. Nếu nhìn lại cuối những năm 1990, khi tôi bắt đầu sự nghiệp huấn luyện, những HLV trẻ không thực sự được đánh giá cao. Khi đó, nhiều người cho rằng tuổi trẻ đồng nghĩa với thiếu kinh nghiệm và thiếu hiểu biết chuyên môn. Các CLB thường đặt niềm tin vào những HLV lớn tuổi hơn. Đồng thời, không có nhiều HLV nổi tiếng mà trước đó lại không phải là những cầu thủ hàng đầu. Tôi không muốn nói rằng mình là người tiên phong duy nhất. Nhưng tôi là một trong số rất ít người thuộc thế hệ đó - những HLV còn rất trẻ nhưng đã giành được các danh hiệu quan trọng và đạt thành công ở đẳng cấp cao.

Chúng tôi đã góp phần tạo ra một cột mốc mới: bạn hoàn toàn có thể trở thành một HLV hàng đầu mà không cần từng là một cầu thủ hàng đầu. Tại sao ư? Bởi bạn có nhiều thời gian hơn để suy nghĩ, học hỏi, nghiên cứu và xây dựng triết lý của riêng mình. Bạn có cơ hội tiếp cận bóng đá dưới một góc nhìn khác, phân tích trò chơi theo cách khác.

Tuy nhiên, tôi chưa bao giờ muốn trở thành gương mặt đại diện cho nhóm những HLV không có sự nghiệp cầu thủ nổi bật. Tôi không muốn điều đó, bởi tôi luôn tin rằng có nhiều con đường khác nhau để trở thành một HLV xuất sắc. Bạn có thể là một cầu thủ hàng đầu rồi trở thành một HLV hàng đầu. Nhưng bạn cũng có thể là một cầu thủ bình thường, thậm chí không thành công trong sự nghiệp thi đấu, và vẫn trở thành một nhà cầm quân xuất sắc. Điều quyết định không phải xuất phát điểm của bạn với tư cách cầu thủ, mà là năng lực, tư duy và công việc bạn làm trên cương vị HLV.

HLV Jose Mourinho chỉ đạo trong trận Benfica gặp Fenerbahce ở lượt về vòng play-off Champions League tại Estádio da Luz, Lisbon, Bồ Đào Nha ngày 27/8/2025. Ảnh: Reuters

- Ông từng nói "sự thu hút" (charisma) là một trong những yếu tố của một HLV giỏi. Ông có từng hình dung mình sẽ trở thành nhân vật trung tâm trên sân, gần như ngang với cầu thủ không?

- Không, không. Tôi chưa bao giờ nghĩ theo hướng đó. Và khi tôi nói về "charisma", tôi cũng có thể nói đến nhiều phẩm chất khác nữa. Tôi không tin rằng bạn có thể đi siêu thị và mua được sự thu hút. Cũng không phải cứ có lý do đặc biệt nào đó là bạn sẽ sở hữu nó. Theo tôi, sự thu hút chỉ xuất hiện khi bạn thực sự giỏi. Tôi luôn tin rằng cách tốt nhất để cầu thủ tôn trọng bạn không phải là vì bạn có sự thu hút, mà là vì bạn giỏi chuyên môn. Bạn phải giỏi trong buổi tập, giỏi trong việc chuẩn bị, giỏi trong các buổi phân tích chiến thuật và giỏi trong vai trò lãnh đạo. Và khi đó, sự thu hút mới tự nhiên xuất hiện như một hệ quả.

Đó là quan điểm của tôi. Tôi chưa bao giờ muốn mình quan trọng hơn các cầu thủ. Và tôi cũng không nghĩ rằng tôi từng như vậy, cũng không muốn như vậy. Trong bóng đá, những người quan trọng nhất luôn là các cầu thủ. Điều đó không có gì phải nghi ngờ. Tuy nhiên, tôi nghĩ mình và một số HLV cùng thời đã góp phần tạo nên một giai đoạn mà vai trò của HLV trở nên nổi bật hơn, mang tính"nhân vật trung tâm" hơn trong cách người ta nhìn nhận bóng đá.

- Trước khi kết thúc, thưa ông, World Cup đã khởi tranh. Đây là sự kiện lớn nhất của bóng đá thế giới, nhưng cũng có những ý kiến lo ngại về giá vé cao, các vấn đề ở biên giới, cũng như khó khăn trong việc nhập cảnh vào Mỹ của người hâm mộ, trọng tài và cầu thủ. Ông có lo ngại rằng giải đấu dù vĩ đại vẫn có thể bị chi phối bởi yếu tố thương mại hoặc chính trị không?

- Tôi có lo lắng về một số điều, nhưng tôi đã tự quyết định giữ mình ở bên ngoài. Tôi thậm chí sẽ không đến bất kỳ trong ba quốc gia đăng cai World Cup lần này. Điều tôi có thể nói là: hãy dành sự tôn trọng xứng đáng cho nhà vô địch thế giới, bất kể mọi yếu tố khác. Còn tôi, tôi giữ sự bình tĩnh. Tôi quan sát. Tôi chỉ đơn thuần là quan sát.

Hồng Duy (theo Vanity Fair)