Việt Nam đặt mục tiêu chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cần tập trung để thực hiện thành công, theo Phó thủ tướng.
Đây là nhiệm vụ được Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nêu tại Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom), sáng 7/7.
Nhấn mạnh Vinatom là trung tâm khoa học hạt nhân nòng cốt của Việt Nam, Phó thủ tướng ghi nhận những thành tựu quan trọng 50 năm qua, trong đó nổi bật là việc khôi phục và đưa Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt vận hành trở lại năm 1984. Từ nền tảng này, hệ thống các đơn vị nghiên cứu chuyên sâu đã được phát triển giúp Việt Nam làm chủ nhiều công nghệ hạt nhân và kỹ thuật bức xạ. Song song với đó, Viện đã có những ứng dụng đa ngành, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế - xã hội.
Phó thủ tướng cũng nhắc đến nhiều thành tựu như: làm chủ công nghệ điều chế các chủng loại đồng vị và dược chất phóng xạ phục vụ y học hạt nhân; chọn tạo giống đột biến bằng kỹ thuật bức xạ, giúp tăng năng suất trong nông nghiệp; kỹ thuật kiểm tra không phá hủy, đánh dấu phóng xạ đã phục vụ đắc lực cho các ngành kinh tế trọng điểm như dầu khí và hóa dầu, chiếu xạ khử trùng.
Ngoài ra, Viện đã xây dựng và vận hành Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn bức xạ và ứng phó sự cố hạt nhân xuyên biên giới.
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, sáng 7/7. Ảnh: Lưu Quý
Trong bối cảnh mới, Phó thủ tướng đề nghị Viện cần đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử vào đời sống, đặc biệt trong y tế, nông nghiệp, công nghiệp, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; nghiên cứu hoàn thiện công nghệ chế biến sâu đất hiếm, titan. "Cần hoàn thiện và vận hành hiệu quả Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân", ông nói.
Phó thủ tướng giao Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam các nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới. Trước hết, kiện toàn mô hình tổ chức, hướng tới trở thành tổ chức nòng cốt về nghiên cứu, ứng dụng, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp làm chủ công nghệ hạt nhân theo Chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Đồng thời, tập trung nguồn lực triển khai Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân tại Đồng Nai đúng tiến độ, an toàn và hiệu quả; chủ động tham gia Chương trình điện hạt nhân của Việt Nam, từng bước làm chủ các công nghệ lò phản ứng tiên tiến.
Phó thủ tướng cũng yêu cầu Viện đẩy mạnh đào tạo, thu hút chuyên gia trong và ngoài nước, chuẩn bị nguồn nhân lực cho các dự án hạt nhân; tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, nhất là IAEA, nhằm nâng cao năng lực khoa học, công nghệ hạt nhân của Việt Nam.
Ghi nhận các chỉ đạo của Phó thủ tướng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định sẽ cùng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, phối hợp với các đơn vị triển khai các nhiệm vụ được giao. Ông cũng cảm ơn các thế hệ nhân sự của Viện trong 50 năm qua, đồng thời nêu ra một trong những thách thức lớn nhất là đội ngũ nhân sự kế cận cho ngành.
Bộ trưởng đề nghị Viện sớm tổ chức một tọa đàm với sự tham gia của các nhà khoa học hạt nhân từ các thế hệ trước, từ đó đưa ra những chính sách phù hợp, sát thực tiễn của ngành.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, sáng 7/7. Ảnh: Lưu Quý
Những dấu ấn quan trọng
Theo Vinatom, trong lịch sử phát triển của Viện, việc khôi phục, nâng cấp và vận hành Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt năm 1984 được đánh giá là "biểu tượng của tinh thần vượt khó, khát vọng làm chủ công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình" của các nhà khoa học Việt Nam.
Trong hơn bốn thập kỷ qua, công trình này đã trở thành trung tâm nghiên cứu hạt nhân quan trọng nhất của Việt Nam, phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, phân tích kích hoạt neutron, nghiên cứu vật liệu, sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh cho hàng triệu người.
Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Ảnh: Trường Hà
Theo Viện, các kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, công nghiệp và bảo vệ môi trường. Hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ đạt doanh thu gần 500 tỷ đồng mỗi năm.
Trong lĩnh vực y tế, Viện nghiên cứu và sản xuất hơn 30 loại đồng vị phóng xạ và dược chất đánh dấu, cung cấp cho nhiều bệnh viện phục vụ chẩn đoán và điều trị, đặc biệt là bệnh ung thư. Trong giai đoạn Covid-19, khi nguồn cung quốc tế gián đoạn, Viện tăng công suất vận hành lò phản ứng để đáp ứng 80-100% nhu cầu dược chất phóng xạ trong nước.
Ở lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ hạt nhân và bức xạ được ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng có năng suất, chất lượng cao và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong công nghiệp, các kỹ thuật kiểm tra không phá hủy, đánh dấu phóng xạ và ứng dụng đồng vị được sử dụng trong nhiều ngành như dầu khí, hóa dầu; dây chuyền chiếu xạ VINAGA1 phục vụ khử trùng vật tư y tế và thanh trùng thực phẩm.
Những năm gần đây, Viện cũng tham gia chuẩn bị nguồn nhân lực, cơ sở khoa học và hạ tầng phục vụ chương trình điện hạt nhân quốc gia, đồng thời tham mưu các chính sách phát triển năng lượng nguyên tử.
Nhấn mạnh năng lượng nguyên tử luôn được phát triển ở Việt Nam vì mục đích hòa bình, vì con người và sự phát triển bền vững của đất nước, Viện trưởng Trần Chí Thành cho biết trong giai đoạn tới, mục tiêu của Vinatom không chỉ là trở thành một viện nghiên cứu mạnh mà hướng tới trở thành tổ chức khoa học và công nghệ hạt nhân chiến lược của quốc gia.
Viện trưởng Trần Chí Thành phát biểu tại sự kiện sáng 7/7. Ảnh: Lưu Quý
Theo ông, Viện sẽ tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ và chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tham gia triển khai chương trình điện hạt nhân, phát triển các ứng dụng trong y tế, nông nghiệp, công nghiệp và môi trường, đồng thời xây dựng Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân hiện đại.
"Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam sẽ tiếp tục xứng đáng là nơi hội tụ trí tuệ, nơi khởi nguồn đổi mới sáng tạo và là hạt nhân của nền khoa học công nghệ hạt nhân quốc gia", TS Trần Chí Thành nói.
Lưu Quý
