Thay vì bám trụ thành phố, nhiều thanh niên 20-30 tuổi chọn về quê làm trưởng thôn, mang theo trí thức và công nghệ với kỳ vọng đổi mới cách vận hành, quản lý cơ sở.
Ngày 1/7, Phan Thị Thủy Tiên, 26 tuổi, được chỉ định làm trưởng thôn lâm thời tại xã Sơn Cẩm Hà, Đà Nẵng với gần 390 hộ, 1.800 nhân khẩu.
Tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh doanh tại Đại học Quy Nhơn năm 2022, Tiên từng làm nhân viên văn phòng nhưng nghỉ việc sau khi sinh con. Khi đang tìm việc mới, cô được vận động nhận nhiệm vụ làm trưởng thôn.
"Tôi chưa từng nghĩ sẽ làm công việc này nhưng tìm hiểu thêm mới thấy đây là một cơ hội nghề nghiệp tốt", Tiên nói. Cô cho rằng làm việc trong bộ máy chính quyền sẽ hiểu hơn cách vận hành của hệ thống chính trị, có cơ hội tiếp xúc người dân và học hỏi từ các cán bộ đi trước.
Công việc trưởng thôn có thu nhập hơn 5 triệu đồng mỗi tháng chưa bao gồm phụ cấp, tuy không cao nhưng giúp cô chủ động thời gian chăm sóc gia đình và ổn định tại địa phương.
Ông Phạm Việt Hậu, Chủ tịch UBND xã Sơn Cẩm Hà, cho biết Tiên là một trong hai trưởng thôn Gen Z đầu tiên của địa phương. "Việc giao người trẻ đảm nhiệm vai trò này xuất phát từ yêu cầu quản lý mới, cần người tiếp cận công nghệ nhanh nhạy", ông Hậu nói.
Phan Thị Thủy Tiên, 26 tuổi, làm trưởng thôn tại xã Sơn Cẩm Hà, Đà Nẵng, tháng 7/2026. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Không chỉ ở Đà Nẵng, đội ngũ trưởng thôn tại nhiều địa phương đang được trẻ hóa. Tại xã Cẩm Giàng, Hải Phòng, hai trong số 9 trưởng thôn là Gen Z, trong đó người trẻ nhất sinh năm 2002. "Địa phương coi trọng cán bộ có trình độ chuyên môn nên lực lượng trẻ được lựa chọn", ông Nguyễn Hải Tân, Chánh văn phòng UBND và HĐND xã Cẩm Giàng, cho biết.
Sự xuất hiện của các trưởng thôn trẻ góp phần thay đổi góc nhìn của thanh niên về công việc cơ sở. Từ đầu tháng 7, mạng xã hội xuất hiện nhiều bài đăng chia sẻ "hồ sơ ứng cử trưởng thôn" với kế hoạch hành động và ý tưởng phát triển quê hương nghiêm túc.
Nguyễn Văn Sáng, 20 tuổi, sinh viên năm thứ ba Đại học Sư phạm Đà Nẵng, cũng đăng video giới thiệu thành tích học tập nổi bật để chứng minh năng lực và chuẩn bị cho việc ứng cử chức trưởng thôn ngay khi tốt nghiệp.
Trước đây, Sáng nghĩ công việc ở làng xã chỉ dành cho những người lớn tuổi, có uy tín và nhiều kinh nghiệm. Nhưng khi thấy nhiều cán bộ cơ sở ngoài 20 tuổi xuất hiện trên truyền thông, anh thay đổi suy nghĩ.
Gia đình Sáng sống tại xóm Tân Hợp, xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, nơi phần lớn là đồng bào dân tộc Thổ. Theo anh, địa phương vẫn chủ yếu do các già làng, trưởng bản dẫn dắt, trong khi số người trẻ học đại học chưa nhiều.
Sau khi tốt nghiệp đại học, Sáng dự định trở về quê, ứng dụng kiến thức truyền thông để quảng bá đặc sản như rượu men lá, võng gai, đồng thời mở lớp dạy kỹ năng số cho trẻ em. Nếu đủ điều kiện theo quy định, anh sẽ ứng cử trưởng thôn.
Theo Nghị định 185/2026, người ứng cử trưởng thôn, tổ trưởng dân phố phải từ đủ 21 tuổi, cư trú thường xuyên tại địa bàn, có phẩm chất đạo đức, uy tín trong cộng đồng, năng lực tổ chức, vận động quần chúng và kinh nghiệm thực tiễn. Bên cạnh đó, nghị định khuyến khích người có trình độ chuyên môn phù hợp, đồng thời bổ sung yêu cầu về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê và báo cáo, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số ở cấp cơ sở.
PGS TS Nguyễn Thị Tố Quyên, giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô địa bàn và dân số tăng lên khiến vai trò trưởng thôn không còn mang tính kiêm nhiệm mà trở thành mắt xích quan trọng trong quản trị cộng đồng.
Vai trò trưởng thôn hiện nay không chỉ dựa vào uy tín người lớn tuổi mà đòi hỏi năng lực tổ chức, điều hành và chuyển đổi số. Lực lượng lao động trẻ sẽ bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Theo bà Quyên, khi công việc mang lại thu nhập và vị thế xã hội nhất định, đây có thể trở thành một lựa chọn nghề nghiệp nghiêm túc của người trẻ.
Tuy nhiên, công việc của một trưởng thôn trong bối cảnh mới không hề đơn giản. Ông Phạm Việt Hậu cho biết hạn chế lớn nhất của cán bộ trẻ là thiếu kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng vận động quần chúng. Ông Nguyễn Hải Tân cũng nhận xét những trưởng thôn cũ là những người công tác lâu năm nên có uy tín và kinh nghiệm, đặc biệt trong xử lý mâu thuẫn trong nhân dân. Trưởng thôn trẻ chưa có kinh nghiệm nên còn yếu trong kỹ năng hòa giải cơ sở, xử lý các vấn đề phát sinh.
"Chúng tôi đã trao đổi với các trưởng thôn cũ là dù không còn không công tác, nhưng vẫn nhờ các anh, các chú hỗ trợ, chia sẻ với lớp trẻ. Họ rất sẵn lòng", ông Tân nói.
Thủy Tiên cho biết lợi thế lớn nhất của cô là sức trẻ và khả năng ứng dụng công nghệ, nhưng tuổi đời còn ít cũng đồng nghĩa với nhiều hạn chế.
Đại Tráng là quê chồng, nơi cô mới về làm dâu ba năm nên chưa thực sự am hiểu địa bàn và người dân. Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn khiến nữ trưởng thôn phải liên tục đi cơ sở, dự họp và tìm hiểu hoàn cảnh từng hộ dân.
Là mẹ của hai con nhỏ, Tiên phải sắp xếp lại sinh hoạt gia đình để đáp ứng công việc. Phần lớn người dân trong thôn lớn tuổi, chưa quen chuyển khoản hoặc tiếp cận các nền tảng số nên cô dành nhiều thời gian hướng dẫn. Khó nhất là học cách phát biểu trước đám đông và xử lý các tình huống phát sinh khi làm việc với người dân. Tuần trước, cô lập nhóm mạng xã hội kết nối các hộ dân để phổ biến thông tin nhanh hơn, đồng thời lên kế hoạch tổ chức các hoạt động cộng đồng có phần thưởng cuối năm nhằm khuyến khích người dân tham gia.
Phạm Lương Phương Nguyên, 26 tuổi, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn tại xã Bảo Thuận, Lâm Đồng, phấn đấu thành trưởng thôn trong tương lai, tháng 7/2026. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Năm 2023, Phạm Lương Phương Nguyên quyết định về quê ở xã Bảo Thuận, Lâm Đồng ở tuổi 23. Sau một năm, Nguyên được bầu làm Phó bí thư Đoàn xã, kiêm nhiệm vị trí Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn.
Nơi cô công tác người dân chủ yếu là đồng bào Cơ Ho. Những ngày đầu, khác biệt về ngôn ngữ và khoảng cách thế hệ khiến công việc gặp không ít khó khăn. Nguyên lập các nhóm Zalo, Facebook để cập nhật thông tin, đồng thời tổ chức các giải thể thao và trò chơi tập thể vào dịp lễ, Tết. "Những hoạt động này kéo người dân ra khỏi nhà, xóa khoảng cách giữa các gia đình. Nhờ vậy, bà con đồng lòng hơn trong những việc chung", cô nói.
Khi đã quen làm cán bộ cơ sở, Nguyên cho biết sẽ ứng cử chức trưởng thôn trong thời gian tới.
Theo PGS TS Nguyễn Thị Tố Quyên, để người trẻ gắn bó lâu dài với công tác ở cơ sở, ngoài sự ghi nhận của cộng đồng còn cần cơ chế bảo đảm về thu nhập, vị thế nghề nghiệp và cơ hội thăng tiến.
"Khi nhìn thấy triển vọng nghề nghiệp rõ ràng và môi trường để phát huy năng lực, người trẻ mới coi đây là một sự nghiệp lâu dài thay vì trải nghiệm nhất thời", bà nói.
Song Nga
