Hội nghị các quan chức cấp cao (SOM) ASEAN - Nga tại Kazan hồi tháng 4-2026 để chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga - Ảnh: ASEAN
Đây là chuyến công tác đầu tiên đến Nga của Thủ tướng Lê Minh Hưng trên cương vị người đứng đầu Chính phủ Việt Nam và là chuyến công tác nước ngoài thứ hai của ông từ khi nhậm chức.
Vai trò then chốt của Việt Nam
Trong cuộc phỏng vấn trước chuyến công tác, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang khẳng định chuyến đi lần này của Thủ tướng Lê Minh Hưng "là thông điệp rõ ràng về sự coi trọng của Việt Nam đối với quan hệ Đối tác chiến lược ASEAN - Nga, cũng như đối với quan hệ hữu nghị truyền thống, lòng tin chiến lược và sự hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên bang Nga trong suốt nhiều thập kỷ qua".
Ông Giang cũng tiết lộ việc Việt Nam đã "đóng vai trò then chốt tạo dựng đồng thuận trong ASEAN về việc tổ chức hội nghị cấp cao lần này".
Với giới quan sát khu vực, đây là một thông tin đáng chú ý bởi thời gian qua quan hệ giữa ASEAN và Nga có một số vấn đề liên quan căng thẳng giữa Nga với một số nước.
Tuy nhiên, theo tờ Izvestia của Nga, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã xác nhận sẽ tham dự hội nghị lần này với Nga. Thủ tướng Singapore Lawrence Wong dự kiến cũng sẽ có mặt tại Kazan.
Nhìn về quá khứ, việc tạo đồng thuận thành công có thể lý giải bằng việc Việt Nam có quan hệ tốt với Nga và là nước trách nhiệm trong ASEAN. Thêm vào đó, Việt Nam sắp đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga giai đoạn 2027 - 2030.
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, nói cách khác, chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng lần này đến Nga "không chỉ là việc tham dự một hội nghị cấp cao, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào định hình hợp tác ASEAN - Nga trong những năm tới".
Trọng tâm ưu tiên của Việt Nam cho quan hệ ASEAN - Nga, theo ông Giang, là khơi thông các lĩnh vực có nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác đầy đủ như thương mại, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, an ninh phi truyền thống, giáo dục - đào tạo, du lịch, giao lưu nhân dân và đặc biệt là năng lượng.
Là nước đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với Liên minh kinh tế Á - Âu (EAEU), Việt Nam có kinh nghiệm thực tiễn để chia sẻ trong thúc đẩy thương mại, đầu tư, logistics, chuỗi cung ứng và kết nối doanh nghiệp.
"Đây là hướng hợp tác có ý nghĩa thiết thực, giúp quan hệ ASEAN - Nga không chỉ dừng ở trao đổi chính trị, mà còn tạo thêm lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp, địa phương và người dân hai bên", ông Giang giải thích.
Mở rộng không gian ngoại giao với ASEAN
"Nga coi Việt Nam là một đối tác chủ chốt trong ASEAN, là một trong những đối tác mà Nga đã phát triển quan hệ kinh tế hiệu quả và rất tích cực trong những thập kỷ qua, kể cả trong thời kỳ Liên Xô" - ông Yaroslav Lissovolik, nhà sáng lập trang BRICS + Analytics, nhận định với Tuổi Trẻ.
Nền tảng lịch sử giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây đã chuyển thành mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện thực chất giữa Việt Nam và Liên bang Nga ngày nay. Việt Nam là nhân tốt quan trọng giúp Matxcơva mở rộng không gian ngoại giao với ASEAN.
Hợp tác kinh tế thành công giữa Việt Nam và Nga chính là một hình mẫu thực tiễn, có tiềm năng nhân rộng ra toàn khu vực ASEAN. "Việt Nam là thành viên tuyệt đối quan trọng, không thể thiếu trong đối thoại giữa Nga và ASEAN", ông Yaroslav Lissovolik nhấn mạnh.
"Với vị thế ngày càng cao trên toàn cầu và khả năng đóng vai trò là trung tâm ngay cả trong thời kỳ bất ổn địa chính trị nghiêm trọng, Việt Nam có tiềm năng to lớn với tư cách là đối tác chủ chốt trong việc thiết lập chuỗi cung ứng bền vững trong khu vực. Điều này cần được Nga khai thác triệt để khi chuẩn bị cho hội nghị cấp cao ASEAN - Nga", ông Yaroslav Lissovolik nói thêm.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, tiến sĩ Valeria Vershinina (Học viện Quan hệ quốc tế Matxcơva - Bộ Ngoại giao Nga), cho rằng động lực chính của quan hệ đối tác này vẫn là ý chí chính trị của Nga, song đã có sự đa dạng hơn về chương trình nghị sự.
Ở chiều ngược lại, lập trường trung lập của ASEAN đã tạo ra một môi trường tương đối thuận lợi cho sự phát triển hơn nữa của mối quan hệ.
Trong bối cảnh hiện tại và dựa trên quỹ đạo tích cực trong quan hệ ASEAN - Nga, theo tiến sĩ Valeria Vershinina, điều quan trọng không chỉ là tiếp tục phát triển quan hệ Đối tác chiến lược, mà còn là xây dựng hệ thống liên kết toàn diện bao gồm các cấp độ song phương, xuyên khu vực thông qua hợp tác của ASEAN với Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và EAEU; với toàn cầu thông qua sự tham gia của các nước ASEAN quan tâm vào nhóm BRICS và về lâu dài là khả năng tham gia của ASEAN với tư cách là một chủ thể thể chế.
Trụ cột của chính sách hướng Đông
Ông Yaroslav Lissovolik khẳng định "ASEAN chắc chắn là một trụ cột quan trọng trong chiến lược hướng Đông của Nga". Theo ông, cả ASEAN và Nga đều đang có sự hội tụ lợi ích về đảm bảo an ninh năng lượng, đặc biệt là năng lượng sạch.
Nga đang tìm cách phối hợp vấn đề phát triển năng lượng sạch với các đối tác khác ở châu Á, bao gồm cả trong khuôn khổ BRICS (nhóm các nền kinh tế mới nổi mà Nga là một thành viên sáng lập - PV) và BRICS+.
Vị chuyên gia Nga nói thêm việc Indonesia là thành viên đầy đủ của nhóm BRICS còn Malaysia, Thái Lan và Việt Nam là các nước đối tác cho thấy không chỉ Nga mà các nước ASEAN cũng có nhu cầu thúc đẩy hợp tác.
Từ quan điểm của Matxcơva, hợp tác với ASEAN là rất quan trọng về mặt thông điệp rằng Nga vẫn có hợp tác với nhiều nước chứ không chỉ Trung Quốc hay Ấn Độ.
